برای درمان سوءهاضمه معمولاً لازم نیست غذاهای پیچیده یا درمان‌های خانگی نامطمئن را امتحان کنید. وعده‌های کوچک و کم‌چرب، آهسته غذا خوردن، پرهیز از خوراکی‌های محرک و دراز نکشیدن بلافاصله بعد از غذا می‌تواند علائمی مانند احساس پری، نفخ، آروغ و سوزش بالای شکم را کاهش دهد.

سوءهاضمه یک علامت است، نه یک بیماری واحد؛ بنابراین اگر مرتب تکرار می‌شود، شدید است یا با نشانه‌های هشدار همراه شده، تغییر رژیم غذایی به‌تنهایی کافی نیست و باید علت آن بررسی شود.

برای درمان سوءهاضمه چه بخوریم؟

غذای مناسب برای سوءهاضمه غذایی است که حجم کمی داشته باشد، چربی و ادویه تند آن کم باشد و به‌راحتی تحمل شود. برای شروع می‌توانید مقدار کمی از گزینه‌های زیر را امتحان کنید:

  • سوپ ساده و کم‌چرب، بدون فلفل و خامه
  • برنج ساده، نان تست یا سیب‌زمینی آب‌پز
  • موز رسیده یا میوه پخته، اگر با آن راحت هستید
  • ماست ساده کم‌چرب، فقط در صورتی که لبنیات نفخ یا علائم شما را بیشتر نکند
  • آب به‌صورت جرعه‌جرعه، به‌جای نوشیدنی‌های گازدار و شیرین

لازم نیست همه این خوراکی‌ها را هم‌زمان مصرف کنید. تحمل افراد متفاوت است؛ غذایی که برای یک نفر آرام‌کننده است، ممکن است در فرد دیگر نفخ یا سوزش ایجاد کند.

کدام خوراکی‌ها می‌توانند علائم را بدتر کنند؟

در زمان بروز علائم، غذاهای چرب و سرخ‌شده دیرتر از معده عبور می‌کنند و ممکن است احساس سنگینی، تهوع یا سوزش را بیشتر کنند. خوراکی‌های تند، قهوه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، شکلات، نعناع، نوشابه‌های گازدار و الکل نیز در بعضی افراد محرک هستند؛ به‌ویژه اگر سوءهاضمه با رفلاکس همراه باشد.

غذاهای اسیدی مانند مرکبات و گوجه‌فرنگی برای همه مشکل‌ساز نیستند، اما اگر بعد از مصرفشان سوزش یا ترش‌کردن دارید، موقتاً مقدارشان را کم کنید. یک یادداشت کوتاه از غذای مصرفی و زمان شروع علائم کمک می‌کند محرک‌های شخصی خود را پیدا کنید.

چه کارهایی در خانه به کاهش سوءهاضمه کمک می‌کند؟

  1. وعده‌ها را کوچک‌تر کنید: به‌جای یک غذای حجیم، چند وعده سبک‌تر بخورید و پیش از احساس پری شدید دست از غذا بکشید.
  2. آهسته غذا بخورید: خوب جویدن و کمتر صحبت کردن هنگام خوردن، بلعیدن هوای اضافی و نفخ را کمتر می‌کند.
  3. بعد از غذا دراز نکشید: حداقل دو تا سه ساعت فاصله بین وعده سنگین و خواب یا دراز کشیدن بگذارید. چند دقیقه راه رفتن آرام می‌تواند از نشستن یا خوابیدن بلافاصله بعد از غذا مناسب‌تر باشد.
  4. لباس خیلی تنگ نپوشید: فشار روی شکم، به‌خصوص پس از غذا، ممکن است سوزش و برگشت محتویات معده را تشدید کند.
  5. سیگار را کنار بگذارید: سیگار می‌تواند علائم گوارشی و رفلاکس را بدتر کند و برای سلامت عمومی نیز زیان‌بار است.

زنجبیل در مقدار غذایی یا به شکل نوشیدنی رقیق ممکن است برای بعضی افراد به تهوع کمک کند، اما درمان قطعی سوءهاضمه محسوب نمی‌شود. اگر داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، باردار هستید یا با مصرف زنجبیل دچار سوزش می‌شوید، پیش از استفاده منظم از مکمل یا مقدار زیاد آن با پزشک مشورت کنید.

داروی بدون نسخه برای سوءهاضمه؛ چه نکاتی را بدانیم؟

آنتی‌اسیدها می‌توانند در برخی موارد سوزش و ترش‌کردن کوتاه‌مدت را کم کنند. داروهای کاهنده اسید نیز برای بعضی الگوهای علائم به کار می‌روند، اما انتخاب و مدت مصرف آن‌ها به علت سوءهاضمه، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان بستگی دارد.

مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت این داروها کار درستی نیست. اگر بیماری کلیه یا کبد دارید، باردار هستید، داروهای متعدد مصرف می‌کنید یا علائم مرتب برمی‌گردد، پیش از خرید دارو با پزشک یا داروساز مشورت کنید. همچنین ایبوپروفن، دیکلوفناک و برخی مسکن‌های ضدالتهابی ممکن است معده را تحریک کنند؛ تغییر یا قطع داروی تجویزشده باید با نظر پزشک انجام شود.

چه زمانی سوءهاضمه نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

اگر سوءهاضمه بیش از دو هفته ادامه پیدا کند، به‌طور مکرر برگردد یا با وجود اصلاح غذا و عادت‌های روزانه بهتر نشود، مراجعه به پزشک اهمیت دارد. گاهی علت علائم می‌تواند رفلاکس، زخم معده، عفونت هلیکوباکتر پیلوری، عارضه دارویی یا مشکل دیگری باشد و از روی علائم به‌تنهایی نمی‌توان تشخیص داد.

در موارد زیر مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید:

  • کاهش وزن بی‌دلیل، بی‌اشتهایی شدید یا ضعف قابل توجه
  • استفراغ مداوم، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه
  • دشواری یا درد هنگام بلع
  • زردی پوست و چشم یا درد شدید و مداوم شکم
  • شروع علائم در سنین بالاتر یا تغییر ناگهانی الگوی همیشگی سوءهاضمه

درد یا فشار قفسه سینه که با تنگی نفس، تعریق، سرگیجه یا انتشار درد به بازو، پشت یا فک همراه است، ممکن است قلبی باشد و نباید به سوءهاضمه نسبت داده شود؛ در چنین شرایطی کمک فوری پزشکی بگیرید.

جمع‌بندی: برای درمان سوءهاضمه از وعده‌های کوچک و کم‌چرب، غذای ساده، خوردن آهسته و فاصله دادن بین غذا و خواب شروع کنید. محرک‌های شخصی را بشناسید و اگر علائم مکرر، شدید یا همراه با نشانه‌های هشدار است، به جای ادامه درمان خانگی برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.