برای بهبود عملکرد روده معمولاً لازم نیست از رژیم‌های سخت یا مکمل‌های متعدد شروع کنید. افزایش تدریجی فیبر، نوشیدن مایعات کافی، فعالیت بدنی منظم و بی‌توجه نبودن به نیاز دفع، چهار تغییر ساده‌ای هستند که می‌توانند به منظم‌تر شدن اجابت مزاج و کاهش یبوست کمک کنند.

عملکرد روده فقط به تعداد دفعات دفع محدود نمی‌شود؛ قوام مدفوع، احساس تخلیه کامل، میزان نفخ و درد شکمی هم اهمیت دارند. اگر تغییرات گوارشی شدید، طولانی‌مدت یا همراه با علائم هشدار باشند، اصلاح سبک زندگی جای بررسی پزشکی را نمی‌گیرد.

این مطلب آموزشی است و برای تشخیص یا درمان بیماری‌های گوارشی طراحی نشده است.

چگونه عملکرد روده را بهبود دهیم؟ از فیبر شروع کنید

فیبر غذایی حجم مدفوع را بیشتر می‌کند و با نگه‌داشتن آب، عبور آن از روده را آسان‌تر می‌سازد. بزرگسالان معمولاً به حدود ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر در روز نیاز دارند، اما مقدار مناسب به سن، وضعیت سلامت و الگوی غذایی فرد بستگی دارد.

افزایش ناگهانی فیبر ممکن است نفخ، گاز یا دل‌پیچه ایجاد کند. به‌جای تغییر یک‌باره، هر چند روز یک منبع فیبر به برنامه اضافه کنید و هم‌زمان به مصرف مایعات توجه داشته باشید.

  • سبزیجاتی مانند هویج، کدو، سبزی‌خوردن و بروکلی را در چند وعده پخش کنید.
  • از میوه کامل به‌جای آبمیوه استفاده کنید؛ پوست خوراکی میوه پس از شست‌وشوی مناسب، فیبر بیشتری دارد.
  • عدس، لوبیا و نخود را در مقدار کم شروع کنید و برای کاهش نفخ، آن‌ها را خوب بپزید.
  • نان سبوس‌دار، جو دوسر و بلغور را به‌تدریج جایگزین بخشی از نان و غلات تصفیه‌شده کنید.

مایعات کافی؛ مکمل فیبر، نه جایگزین آن

فیبر بدون مایعات کافی ممکن است در بعضی افراد نفخ یا سختی دفع را بیشتر کند. آب را در طول روز و نه فقط هنگام تشنگی بنوشید؛ رنگ ادرار، شرایط آب‌وهوا، میزان فعالیت و بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند بر نیاز بدن اثر بگذارند.

چای و قهوه می‌توانند بخشی از مایعات روزانه باشند، اما بهتر است جای آب را به‌طور کامل نگیرند. اگر پزشک به‌دلیل بیماری قلبی، کلیوی یا شرایط دیگری مصرف مایعات را محدود کرده است، مقدار مناسب را از او بپرسید.

تحرک روزانه به حرکت روده کمک می‌کند

کم‌تحرکی می‌تواند ریتم طبیعی حرکات روده را کندتر کند. پیاده‌روی روزانه، بالا رفتن از پله‌ها یا هر فعالیتی که با وضعیت جسمی شما سازگار باشد، انتخاب مناسبی برای شروع است.

لازم نیست ورزش سنگین انجام دهید. حتی چند نوبت پیاده‌روی کوتاه در طول روز بهتر از نشستن مداوم است؛ به‌ویژه اگر بیشتر ساعات کار یا مطالعه را پشت میز می‌گذرانید.

عادت دفع را تنظیم کنید و نیاز بدن را عقب نیندازید

به تأخیر انداختن مکرر دفع می‌تواند ارتباط بدن با احساس نیاز را ضعیف کند. زمانی نسبتاً ثابت، به‌خصوص پس از یکی از وعده‌های غذایی، برای رفتن به سرویس بهداشتی در نظر بگیرید و بدون عجله چند دقیقه فرصت بدهید.

زور زدن طولانی می‌تواند فشار روی ناحیه مقعد را افزایش دهد. قرار دادن یک زیرپایی کوتاه زیر پاها و کمی خم شدن به جلو ممکن است وضعیت نشستن را راحت‌تر کند؛ با این حال، اگر دفع همیشه دشوار است، علت آن باید بررسی شود.

کدام خوراکی‌ها ممکن است نفخ و بی‌نظمی را بیشتر کنند؟

غذاهای چرب و سرخ‌شده، خوراکی‌های فوق‌فرآوری‌شده و مصرف زیاد نوشیدنی‌های شیرین برای بعضی افراد با احساس سنگینی یا بی‌نظمی همراه می‌شوند. این به معنی ممنوع بودن همیشگی آن‌ها نیست؛ مقدار مصرف و واکنش بدن خود را در نظر بگیرید.

حبوبات، کلم، پیاز و برخی شیرین‌کننده‌های بدون قند ممکن است در افراد حساس گاز بیشتری ایجاد کنند. حذف گسترده گروه‌های غذایی بدون راهنمایی متخصص، به‌خصوص در کودکان، سالمندان و افراد کم‌وزن، انتخاب مناسبی نیست. بهتر است خوراکی محرک را در یک دفترچه غذایی ثبت کنید و ارتباط آن را با علائم بسنجید.

آیا پروبیوتیک‌ها و مکمل‌های فیبر ضروری‌اند؟

مواد غذایی تخمیرشده مانند ماست حاوی کشت‌های زنده ممکن است برای برخی افراد مفید باشند، اما اثر پروبیوتیک‌ها به سویه، مقدار مصرف و مشکل فرد بستگی دارد و برای همه یکسان نیست. مکمل پروبیوتیک یا فیبر نیز نباید جایگزین اصلاح الگوی غذایی شود.

مکمل‌های فیبر را باید با مقدار کم و مایعات کافی شروع کرد. اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، باردار هستید، بیماری زمینه‌ای دارید یا درد و نفخ قابل توجه دارید، پیش از مصرف مکمل با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ برخی مکمل‌ها می‌توانند با داروها تداخل داشته باشند یا علائم را بدتر کنند.

چه علائمی فقط با تغییر سبک زندگی قابل پیگیری نیستند؟

یبوست یا اسهالی که ادامه‌دار است، تغییر ناگهانی و پایدار در عادت دفع، خون‌ریزی از مقعد، مدفوع سیاه، کاهش وزن بی‌دلیل، تب، استفراغ، شکم‌درد شدید یا تورم قابل توجه شکم نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. در صورت ناتوانی در دفع گاز و مدفوع همراه با درد و استفراغ، مراجعه فوری ضروری است.

همچنین اگر برای دفع مرتب به ملین نیاز پیدا می‌کنید یا مشکل پس از شروع یک دارو ایجاد شده است، خودسرانه مصرف دارو را قطع نکنید و با پزشک درباره گزینه‌های ایمن‌تر صحبت کنید.

جمع‌بندی: برای بهبود عملکرد روده، فیبر را آهسته افزایش دهید، مایعات کافی بنوشید، هر روز تحرک داشته باشید و نیاز به دفع را به تعویق نیندازید. اگر این تغییرات طی چند هفته کمکی نکردند یا علائم هشدار وجود داشت، بررسی پزشکی را به تأخیر نیندازید.