برای تقویت تنوع غذایی و حمایت از باکتری‌های مفید روده، لازم نیست فقط به مکمل‌ها تکیه کنید. بهترین منابع غذایی پروبیوتیک و پری‌بیوتیک در بسیاری از غذاهای معمول، از ماست و کفیر گرفته تا حبوبات، پیاز، سیر و غلات کامل، پیدا می‌شوند.

پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده‌ای هستند که در برخی غذاهای تخمیری وجود دارند؛ پری‌بیوتیک‌ها نیز نوعی فیبر و کربوهیدرات قابل‌تخمیرند که به‌عنوان غذا برای بخشی از میکروب‌های روده عمل می‌کنند. این دو گروه یکی نیستند، اما کنار هم قرار گرفتنشان در یک الگوی غذایی متنوع می‌تواند انتخاب عملی‌تری باشد.

این مطلب جایگزین تشخیص یا توصیه شخصی پزشک نیست؛ افراد دارای بیماری‌های گوارشی، نقص ایمنی یا محدودیت غذایی بهتر است تغییرات مهم رژیم غذایی را با متخصص هماهنگ کنند.

بهترین منابع غذایی پروبیوتیک کدام‌اند؟

پروبیوتیک غذایی باید حاوی میکروارگانیسم زنده باشد. مقدار و نوع این میکروب‌ها به روش تولید، نگهداری و حتی حرارت‌دیدن محصول بستگی دارد؛ بنابراین هر غذای ترش یا تخمیری الزاماً پروبیوتیک محسوب نمی‌شود.

  • ماست با کشت زنده: ماست ساده‌ای که روی بسته‌بندی آن وجود کشت‌های زنده یا فعال ذکر شده، انتخابی در دسترس است. محصولات حرارت‌دیده پس از تخمیر ممکن است باکتری زنده کمتری داشته باشند.
  • کفیر: کفیر تخمیری بر پایه شیر است و معمولاً تنوع میکروبی بیشتری از ماست دارد. نوع کم‌شکر یا ساده آن برای مصرف روزانه انتخاب مناسب‌تری است.
  • دوغ تخمیری: اگر دوغ از ماست دارای کشت زنده تهیه شده باشد و پس از تخمیر حرارت ندیده باشد، می‌تواند مقداری میکروب زنده داشته باشد. نمک بالای برخی دوغ‌های آماده، نکته‌ای است که باید هنگام خرید در نظر گرفت.
  • سبزیجات تخمیری: کلم‌ترش و کیمچی از نمونه‌های شناخته‌شده‌اند. خیارشور یا ترشی فقط زمانی می‌تواند منبع باکتری زنده باشد که با تخمیر طبیعی تهیه شده باشد، نه صرفاً با افزودن سرکه.
  • نوشیدنی‌های تخمیری مانند کامبوچا: ممکن است میکروارگانیسم زنده داشته باشند، اما بعضی انواع قند افزوده، اسیدیته یا مقدار اندکی کافئین دارند. محصولات خانگی نیز در صورت رعایت‌نشدن بهداشت می‌توانند آلوده شوند.

برای انتخاب محصول، به عبارت‌هایی مانند «کشت زنده» یا «باکتری‌های زنده» روی برچسب توجه کنید. با این حال، نبودن چنین عبارتی همیشه به معنی بی‌ارزش بودن محصول نیست؛ فقط مقدار و نوع میکروب‌های زنده آن را نمی‌توان با اطمینان مشخص کرد.

بهترین منابع غذایی پری‌بیوتیک در رژیم روزانه

پری‌بیوتیک‌ها بیشتر در غذاهای گیاهی پرفیبر دیده می‌شوند. این مواد به‌طور کامل در روده باریک هضم نمی‌شوند و بخشی از آن‌ها در روده بزرگ توسط میکروب‌ها تخمیر می‌شود.

  • پیاز، سیر و تره‌فرنگی: از منابع شناخته‌شده ترکیبات پری‌بیوتیک هستند و می‌توان آن‌ها را در غذا، سوپ و سالاد استفاده کرد.
  • حبوبات: عدس، نخود، لوبیا و لپه علاوه بر پری‌بیوتیک، فیبر و پروتئین گیاهی دارند. خیساندن و پخت کامل می‌تواند تحمل آن‌ها را برای برخی افراد بهتر کند.
  • غلات کامل: جو دوسر، جو، نان سبوس‌دار و بلغور، فیبر متنوعی فراهم می‌کنند. بهتر است افزایش مصرف سبوس به‌تدریج باشد.
  • میوه‌ها: موز کمی نارس، سیب و برخی میوه‌های دیگر حاوی فیبرهایی هستند که می‌توانند به تغذیه میکروب‌های روده کمک کنند. مصرف میوه کامل از آبمیوه انتخاب مناسب‌تری است.
  • سبزیجات: مارچوبه، کنگر، هویج و سبزیجات متنوع، راهی برای افزایش فیبر روزانه‌اند؛ تنوع مهم‌تر از تمرکز روی یک ماده غذایی خاص است.
  • نشاسته مقاوم: برنج، سیب‌زمینی یا پاستای پخته‌شده که پس از خنک‌شدن مصرف می‌شوند، مقداری نشاسته مقاوم پیدا می‌کنند. رعایت بهداشت و نگهداری صحیح این غذاها ضروری است و نباید آن‌ها را مدت طولانی در دمای اتاق رها کرد.

چطور پروبیوتیک و پری‌بیوتیک را در یک وعده کنار هم بگذاریم؟

ترکیب این دو گروه لازم نیست پیچیده باشد. برای نمونه، ماست ساده را با جو دوسر و موز کمی نارس مصرف کنید، یا کنار غذای حاوی عدس و سبزیجات، مقدار کمی ماست دارای کشت زنده بگذارید.

یک الگوی ساده دیگر، صبحانه‌ای با نان سبوس‌دار و ماست یا میان‌وعده‌ای شامل کفیر ساده و میوه کامل است. هدف، مصرف منظم و متنوع است؛ نه خوردن مقدار زیادی از یک ماده غذایی در یک روز.

نکاتی که هنگام مصرف این غذاها نباید نادیده گرفت

افزایش ناگهانی فیبر می‌تواند باعث نفخ، گاز یا تغییر اجابت مزاج شود. مقدار حبوبات، سبوس، پیاز و سیر را به‌تدریج بیشتر کنید و در طول روز آب کافی بنوشید.

غذاهای پروبیوتیک نیز برای همه افراد به یک شکل قابل‌تحمل نیستند. لبنیات تخمیری ممکن است برای فردی که به لاکتوز حساس است بهتر از شیر معمولی تحمل شود، اما این موضوع قطعی نیست و به مقدار مصرف و وضعیت فرد بستگی دارد.

همچنین پروبیوتیک غذایی با مکمل پروبیوتیک یکسان نیست. غذا معمولاً مجموعه‌ای از مواد مغذی را همراه خود دارد، اما مکمل‌ها سویه و مقدار مشخص‌تری ارائه می‌کنند و انتخاب آن‌ها باید بر اساس نیاز واقعی و نظر متخصص انجام شود.

جمع‌بندی انتخاب بهترین منابع غذایی پروبیوتیک و پری‌بیوتیک

بهترین منابع غذایی پروبیوتیک و پری‌بیوتیک الزاماً گران یا خاص نیستند: ماست و کفیر دارای کشت زنده، سبزیجات تخمیری واقعی، حبوبات، پیاز، سیر، میوه کامل و غلات کامل می‌توانند پایه یک انتخاب متنوع باشند. برچسب محصول، مقدار نمک و شکر، روش تخمیر و واکنش بدن خود را در نظر بگیرید و فیبر را به‌تدریج وارد رژیم کنید.