دندانها و ناخن‌های خرگوش برخلاف ظاهر ظریفشان، به مراقبت منظم نیاز دارند. دندانهای خرگوش در تمام طول زندگی رشد می‌کنند و ناخن‌های بلند هم می‌توانند راه‌رفتن، وضعیت پا و حتی ایستادن حیوان را مختل کنند. بخش مهمی از مراقبت از دندانها و ناخن‌های خرگوش پیشگیری است، نه کوتاهکردن یا درمان در خانه.
یونجه باکیفیت، وسایل جویدنی امن، بررسی هفتگی ناخن‌ها و توجه به تغییرات غذا خوردن، پایه‌های این مراقبت هستند. هر تغییر واضح در شکل دندان، اشتها، وزن، مدفوع یا راه‌رفتن باید جدی گرفته شود؛ چون خرگوش‌ها معمولاً درد و بیماری را دیر نشان می‌دهند.
مراقبت از دندانهای خرگوش با تغذیه و جویدن درست
دندانهای پیشین و دندانهای آسیاب خرگوش دائماً رشد می‌کنند. جویدن طولانی یونجه، علف خشک مناسب و بخشی از سبزی‌های مجاز، دندانها را به‌تدریج ساییده و به حرکت طبیعی فک کمک می‌کند. غذای نرم یا مقدار زیاد پلت، جای یونجه را نمی‌گیرد؛ حتی اگر خرگوش آن را با اشتهای بیشتری بخورد.
یونجه باید تازه، خشک، بدون کپک و در بیشتر ساعات شبانه‌روز در دسترس باشد. تغییر ناگهانی نوع غذا ممکن است باعث بی‌اشتهایی یا مشکلات گوارشی شود، بنابراین هر تغییر را به‌تدریج انجام دهید و اگر خرگوش یونجه نمی‌خورد، علت را فقط بدغذایی فرض نکنید.
چوب یا اسباب‌بازی جویدنی باید از چوب‌های امن و بدون رنگ، لاک و مواد شیمیایی ساخته شده باشد. نان خشک، استخوان، اشیای فلزی، پلاستیک‌های شکننده و شاخه‌های ناشناخته انتخاب مناسبی نیستند و ممکن است باعث آسیب دهان، خفگی یا مسمومیت شوند.
چه زمانی دندان خرگوش به دامپزشک نیاز دارد؟
دندانهای پیشین را میتوان از بیرون بررسی کرد، اما دندانهای آسیاب در عمق دهان قرار دارند و بسیاری از زخم‌ها و لبه‌های تیز آنها بدون معاینه تخصصی دیده نمی‌شوند. کج‌شدن فک یا رشد نامنظم دندانها نیز گاهی با ظاهر دندانهای جلویی مشخص نیست.
- کمشدن اشتها یا انتخاب فقط غذاهای نرم
- ریختن غذا از دهان یا جویدن غیرعادی
- خیسشدن چانه و اطراف دهان
- اشکریزش، ترشح بینی یا تورم صورت
- کاهش وزن، مدفوع کمتر یا بی‌حالی
این نشانه‌ها می‌توانند به رشد نامنظم دندان، زخم داخل دهان یا مشکل دیگری مربوط باشند. دندان خرگوش را با ناخنگیر، سیم‌چین یا ابزار خانگی کوتاه نکنید؛ شکستن دندان ممکن است ریشه را آسیب بزند و درد و عفونت ایجاد کند. بررسی و اصلاح دندان باید توسط دامپزشک آشنا با حیوانات اگزوتیک انجام شود.
اگر خرگوش غذا نمی‌خورد یا مدفوعش به‌طور محسوسی کم شده است، منتظر بهترشدن خودبه‌خودی نباشید. اختلال گوارشی ناشی از توقف حرکات روده می‌تواند در مدت کوتاهی جدی شود و به ارزیابی سریع نیاز دارد.
کوتاه کردن ناخن خرگوش بدون آسیب
ناخن‌ها باید آن‌قدر کوتاه باشند که هنگام ایستادن یا راه‌رفتن، پنجه در وضعیت طبیعی قرار بگیرد؛ اما کوتاهکردن بیش از حد هم دردناک است. در بسیاری از خرگوش‌ها، بررسی ناخن‌ها هفته‌ای یکبار و کوتاهکردن هر چند هفته یکبار لازم می‌شود، ولی سرعت رشد به سن، سطح فعالیت، جنس کف و شکل پنجه‌ها بستگی دارد.
کف کاملاً صاف، نرم و لغزنده می‌تواند فشار نامناسبی به پنجه وارد کند. از طرف دیگر، تکیه‌گاه‌های زبر یا سیمی ممکن است کف پا را زخمی کنند. ترکیبی از سطح محکم و غیرلغزنده، زیرانداز خشک و محل استراحت نرم، به سلامت پاها کمک می‌کند.
روش ایمن کوتاهکردن ناخن
- اتاقی آرام و روشن انتخاب کنید و ابزار را از قبل آماده کنید؛ ناخنگیر کوچک مخصوص حیوانات و گاز تمیز کافی است.
- خرگوش را روی سطحی غیرلغزنده بگذارید و قفسه سینه و کفل او را به‌آرامی حمایت کنید. او را از گوش‌ها نگیرید و به پشت نخوابانید.
- در ناخن‌های روشن، رگ صورتی‌رنگ داخل ناخن را پیدا کنید و فقط نوک شفافِ جلوتر از آن را ببرید.
- در ناخن‌های تیره، هر بار مقدار بسیار کمی از نوک را کوتاه کنید و با توقف‌های کوتاه، رنگ و سطح برش را بررسی کنید.
- پس از هر پنجه، خرگوش را آرام کنید و اگر بی‌قرار شد، کار را متوقف کنید. یک جلسه کوتاه بهتر از مهار خشن حیوان است.
اگر ناخن‌ها مدت زیادی کوتاه نشده باشند، رگ داخلی هم ممکن است جلوتر آمده باشد. در این حالت، تلاش برای کوتاهکردن ناگهانی تا اندازه دلخواه خطر خون‌ریزی دارد؛ ناخن‌ها باید در چند نوبت و با فاصله مناسب کوتاه شوند یا این کار به دامپزشک سپرده شود.
اگر ناخن خرگوش خون‌ریزی کرد چه کنیم؟
برش رگ داخل ناخن معمولاً درد و خون‌ریزی ایجاد می‌کند. گاز تمیز را با فشار ملایم و پیوسته چند دقیقه روی نوک ناخن نگه دارید و اجازه ندهید خرگوش پنجه‌اش را مدام لیس بزند یا روی سطح آلوده راه برود.
اگر خون‌ریزی ادامه پیدا کرد، ناخن از ریشه شکسته بود، پنجه متورم شد یا خرگوش لنگ زد، با دامپزشک تماس بگیرید. برای جلوگیری از تکرار این اتفاق، در دفعه بعد فقط نوک بسیار کوچکی را کوتاه کنید یا از فرد باتجربه کمک بگیرید.
برنامه ساده برای بررسی دندان و ناخن
این بررسی چند دقیقه‌ای را میتوان در زمان آرامش خرگوش انجام داد، بدون اینکه دهانش را به زور باز کنید:
- هر روز: مقدار یونجه، اشتها، آب خوردن و تعداد و اندازه مدفوع را زیر نظر بگیرید.
- هر هفته: پنجه‌ها، طول ناخن، قرمزی کف پا، چانه خیس و تغییر وزن یا رفتار را بررسی کنید.
- به‌صورت دوره‌ای: خرگوش را برای معاینه پیش دامپزشکی ببرید که تجربه مراقبت از خرگوش داشته باشد؛ فاصله این معاینه به سن، سابقه دندان و وضعیت سلامت حیوان بستگی دارد.
برای چک‌کردن دندانهای جلویی، لب‌ها را فقط به‌اندازه‌ای کنار بزنید که دندانها دیده شوند. واردکردن انگشت به دهان یا تلاش برای دیدن دندانهای آسیاب در خانه می‌تواند باعث گازگرفتگی و آسیب شود.
جمع‌بندی: مراقبت از دندانها و ناخن‌های خرگوش با یونجه فراوان، جویدنی امن، کف مناسب و بررسی منظم شروع می‌شود. ناخن‌ها را کم‌کم و فقط تا پیش از رگ داخلی کوتاه کنید و هر نشانه‌ای مانند بی‌اشتهایی، چانه خیس، کاهش مدفوع یا لنگش را بهانه‌ای برای مراجعه سریع به دامپزشک بدانید.
