برنامه واکسیناسیون تولهسگ و سگ بالغ یک جدول ثابت برای همه حیوانات نیست، اما یک الگوی اصلی دارد: تولهسگ معمولاً از ۶ تا ۸ هفتگی واکسنهای پایه را آغاز میکند و تا حداقل ۱۶ هفتگی چند نوبت واکسن می‌گیرد. پس از آن، واکسنهای یادآور بر اساس سن، نوع واکسن، قوانین منطقه و شرایط زندگی سگ تنظیم می‌شوند.
واکسن هاری، واکسنهای ترکیبی اصلی و بعضی واکسنهای وابسته به سبک زندگی، از نظر ضرورت یکسان نیستند. سگ آپارتمانی، سگی که به پانسیون می‌رود و سگی که در روستا یا محیطهای پرتردد زندگی میکند، ممکن است به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشند. تشخیص نهایی باید پس از معاینه توسط دامپزشک انجام شود.
برنامه واکسیناسیون تولهسگ و سگ بالغ چگونه تنظیم میشود؟
جدول معمول واکسنهای تولهسگ
در توله‌سگ‌ها، آنتی‌بادی‌های منتقل‌شده از مادر ممکن است برای مدتی از او محافظت کنند، اما همین آنتی‌بادی‌ها گاهی پاسخ به واکسن را کاهش می‌دهند. به همین دلیل واکسنهای اصلی در چند نوبت تزریق می‌شوند تا احتمال ایجاد ایمنی کافی بیشتر شود.
- ۶ تا ۸ هفتگی: نخستین نوبت واکسن ترکیبی اصلی، در صورت سلامت تولهسگ.
- هر ۲ تا ۴ هفته بعد: تکرار واکسن ترکیبی طبق نظر دامپزشک.
- حدود ۱۲ تا ۱۶ هفتگی: واکسن هاری، مطابق مقررات محل و تشخیص دامپزشک، و آخرین نوبت سری اصلی در صورت نیاز.
- حدود یک سال پس از تکمیل دوره اولیه: واکسنهای یادآور برای حفظ ایمنی.
فاصله دقیق بین نوبت‌ها را نباید با حدس یا بر اساس برنامه یک سگ دیگر تعیین کرد. اگر تولهسگ هنگام مراجعه تب، اسهال، بی‌حالی، کاهش اشتها یا نشانه بیماری دارد، دامپزشک ممکن است تزریق را تا زمان ارزیابی و بهبود او به تعویق بیندازد.
سگ بالغ با سابقه واکسیناسیون کامل
بعد از تکمیل واکسنهای اولیه و یادآور یک‌سالگی، بعضی واکسنهای اصلی بسته به محصول و دستورالعمل دامپزشک هر یک تا سه سال تکرار می‌شوند. واکسن هاری نیز ممکن است سالانه یا با فاصله بیشتر تزریق شود؛ این موضوع به نوع واکسن و مقررات محلی بستگی دارد.
بنابراین عبارت «واکسن سالانه» همیشه به این معنا نیست که تمام واکسنها باید هر سال تکرار شوند. دفترچه واکسیناسیون باید نام واکسن، تاریخ تزریق، تاریخ یادآور و مهر یا مشخصات مرکز دامپزشکی را نشان دهد تا برنامه بعدی دقیق باشد.
کدام واکسنها برای سگ‌ها پایه محسوب می‌شوند؟
واکسن ترکیبی اصلی معمولاً برای پیشگیری از بیماری‌هایی مانند دیستمپر، آدنوویروس و پاروویروس استفاده میشود و در بسیاری از برنامه‌ها جزو واکسنهای پایه است. نام اختصاری و ترکیب دقیق این واکسن ممکن است میان محصولات متفاوت باشد؛ بنابراین صرفاً تکیه بر نام «واکسن چندگانه» برای تشخیص محتوای آن کافی نیست.
هاری از نظر سلامت عمومی اهمیت ویژه‌ای دارد، چون بیماری پس از بروز علائم تقریباً همیشه مرگبار است و می‌تواند به انسان منتقل شود. در ایران، زمان و نحوه تزریق آن باید با دستور دامپزشک و مقررات منطقه هماهنگ شود؛ به‌خصوص اگر سگ با حیوانات دیگر یا محیطهای بیرون تماس دارد.
چه واکسن‌هایی به سبک زندگی سگ بستگی دارند؟
همه سگ‌ها الزاماً به واکسنهای غیراصلی یکسان نیاز ندارند. دامپزشک بر اساس محل زندگی، تعداد تماس با سگهای دیگر، سفر، شرکت در کلاس، رفتن به پانسیون و شیوع بیماری در منطقه تصمیم می‌گیرد.
- بوردتلا یا سرفه لانه‌ای: برای سگ‌هایی که به پانسیون، آرایشگاه، کلاس یا مکان‌های گروهی می‌روند ممکن است توصیه شود.
- لپتوسپیروز: در مناطقی با آب راکد، جوندگان یا تماس بیشتر با محیط بیرون اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- آنفلوانزای سگ‌ها: معمولاً برای شرایط خاص و تماس‌های گروهی، نه به‌صورت یکسان برای همه سگ‌ها، بررسی میشود.
این واکسنها جای واکسنهای پایه را نمی‌گیرند. همچنین هر واکسن ممکن است برنامه اولیه و فاصله یادآور مخصوص خود را داشته باشد.
تا تکمیل واکسنها چگونه از تولهسگ محافظت کنیم؟
تولهسگ پیش از تکمیل سری واکسنها در برابر بعضی عفونت‌ها آسیب‌پذیر است. پاروویروس می‌تواند از طریق مدفوع، کفش، دست یا سطوح آلوده منتقل شود و برای انتقال آن الزاماً تماس مستقیم با سگ بیمار لازم نیست.
تا زمانی که دامپزشک اجازه دهد، تولهسگ را به پارک سگ‌ها، محل تجمع حیوانات، پت‌شاپ‌های آلوده و مکان‌هایی که سابقه بهداشتی آن‌ها مشخص نیست نبرید. در عین حال، اجتماعی‌شدن نباید کاملاً متوقف شود؛ آشنایی کنترل‌شده در خانه یا تماس با سگهای سالم و واکسینه‌شده، در محیط تمیز و با تأیید دامپزشک، می‌تواند گزینه کم‌خطر‌تری باشد.
پس از آخرین نوبت واکسن اصلی نیز معمولاً باید مدتی برای شکلگیری ایمنی صبر کرد. این فاصله برای همه توله‌سگ‌ها یکسان نیست و دامپزشک آن را بر اساس واکسن تزریق‌شده و وضعیت سلامت تعیین میکند.
اگر سگ بالغ سابقه واکسن نداشته باشد چه باید کرد؟
برای سگ بالغی که دفترچه ندارد یا سوابقش قابل اعتماد نیست، ابتدا معاینه و ارزیابی سلامت انجام میشود. دامپزشک ممکن است واکسنهای پایه را در یک یا چند نوبت برنامه‌ریزی کند و برای هاری نیز زمان جداگانه‌ای در نظر بگیرد.
آزمایش‌های مربوط به آنتی‌بادی در برخی شرایط می‌توانند اطلاعاتی درباره پاسخ ایمنی بدهند، اما همیشه جایگزین برنامه واکسیناسیون استاندارد نیستند. از تزریق هم‌زمان چند واکسن، استفاده از واکسن انسانی یا خرید واکسن و تزریق در خانه خودداری کنید؛ نگهداری، زنجیره سرد و ثبت دقیق واکسن بر نتیجه آن اثر دارد.
مراقبت‌های بعد از واکسیناسیون
کمی خواب‌آلودگی، حساسیت محل تزریق، کاهش موقت اشتها یا تب خفیف ممکن است پس از واکسن دیده شود و معمولاً کوتاه‌مدت است. سگ را در همان روز تحت نظر داشته باشید و آب کافی و محیطی آرام در اختیارش بگذارید.
تورم شدید صورت، تنگی نفس، استفراغ مکرر، ضعف ناگهانی، کهیر گسترده یا بی‌حالی غیرعادی نیازمند تماس فوری با دامپزشک است. برای کاهش تب یا درد، هیچ داروی انسانی را بدون دستور دامپزشک به سگ ندهید.
جمع‌بندی: برنامه واکسیناسیون تولهسگ و سگ بالغ از واکسنهای پایه در چند نوبت آغاز میشود و سپس با یادآورها ادامه پیدا میکند. بهترین برنامه، برنامه‌ای است که بر اساس سن، سابقه واکسن، سلامت، سبک زندگی و خطرهای منطقه برای همان سگ نوشته شود؛ دفترچه واکسیناسیون را نگه دارید و تاریخ نوبت بعدی را از دامپزشک بپرسید.
