تغذیه تولهسگ فقط پر کردن ظرف غذا نیست؛ مقدار انرژی، تعداد وعده‌ها و تعادل مواد مغذی مستقیماً بر رشد استخوان، عضله، دندان‌ها و وزن آیندهٔ او اثر می‌گذارد. غذایی که برای سگ بالغ مناسب است، لزوماً نیازهای یک تولهسگ در حال رشد را تأمین نمی‌کند.
برای بیشتر تولهسگها، انتخاب غذای کامل و متعادل مخصوص دورهٔ رشد، تقسیم آن در چند وعدهٔ کوچک و پایش منظم وضعیت بدن، امن‌ترین نقطهٔ شروع است. تولهسگهای نژاد بزرگ و غول‌پیکر حساسیت بیشتری به دریافت بیش از حد انرژی و مواد معدنی دارند و نباید بدون برنامهٔ دقیق تغذیه شوند.
اصول تغذیه تولهسگ از زمان از شیرگیری
تولهسگ معمولاً از حدود سه تا چهار هفتگی به‌تدریج با غذای نرم آشنا می‌شود، اما از شیرگیری باید مرحله‌ای باشد. ترکیب غذای مخصوص تولهسگ با مقدار کمی آب ولرم می‌تواند جویدن و هضم را آسان‌تر کند. بسیاری از توله‌ها تا حدود هفت یا هشت هفتگی به غذای جامد عادت می‌کنند.
اگر تولهسگ هنوز نزد مادر است، جدا کردن زودهنگام او فقط مسئلهٔ تغذیه نیست و می‌تواند روی یادگیری رفتارهای اجتماعی هم اثر بگذارد. تولهٔ بسیار کم‌سن یا توله‌ای که مادرش را از دست داده است، به برنامهٔ متفاوتی نیاز دارد؛ شیر گاو جایگزین مناسبی برای شیر مادر نیست.
غذای مناسب چه ویژگی‌هایی دارد؟
روی بستهبندی باید مشخص باشد که غذا برای تولهسگ یا دورهٔ رشد کامل و متعادل است. انتخاب غذا بهتر است بر اساس سن، وزن فعلی، اندازهٔ مورد انتظار در بزرگسالی و وضعیت سلامت انجام شود، نه فقط قیمت یا تبلیغاتی مانند «طبیعی» و «پرانرژی».
- برای تولههای نژاد بزرگ، غذای مخصوص رشد نژادهای بزرگ انتخاب کنید.
- اندازهٔ دانه‌های غذای خشک باید با دهان تولهسگ تناسب داشته باشد.
- غذای تر می‌تواند به افزایش دریافت آب کمک کند، اما باید از نظر مواد مغذی کامل باشد.
- غذای جدید را طی چند روز و با مخلوط کردن تدریجی با غذای قبلی وارد کنید.
برنامهٔ وعده‌های غذایی بر اساس سن
تولهسگها معدهٔ کوچکی دارند، اما برای رشد به انرژی و پروتئین کافی نیازمندند. بنابراین تقسیم غذای روزانه به چند وعده، معمولاً بهتر از یک یا دو وعدهٔ حجیم است.
- حدود ۶ تا ۱۲ هفتگی: چهار وعدهٔ کوچک در روز معمولاً مناسب است.
- حدود سه تا شش ماهگی: میتوان غذا را در سه وعده تقسیم کرد.
- از شش ماهگی به بعد: بیشتر سگ‌ها با دو وعدهٔ روزانه سازگار می‌شوند.
مقدار درج‌شده روی بستهبندی فقط نقطهٔ شروع است و باید بر اساس وزن و وضعیت بدن تنظیم شود. میزان غذای روزانه را بین وعده‌ها تقسیم کنید و خوراکی‌های تشویقی را هم در محاسبهٔ کالری روزانه در نظر بگیرید. تولهسگ نباید دائماً گرسنه، بی‌حال یا با شکم بسیار متورم باشد.
آب تمیز باید همیشه در دسترس باشد. ظرف آب را در طول روز بشویید و اگر تولهسگ غذای خشک می‌خورد، به‌ویژه پس از بازی و فعالیت، دسترسی او به آب را جدی‌تر پیگیری کنید.
چطور رشد تولهسگ را کنترل کنیم؟
هدف، سریع‌ترین رشد ممکن نیست؛ هدف رسیدن به رشد یکنواخت و وضعیت بدنی سالم است. اضافه‌وزن در دوران تولگی، به‌خصوص در سگهای بزرگ، فشار بیشتری به مفاصل در حال رشد وارد می‌کند.
در حالت مناسب، دنده‌ها باید با لمس دست قابل احساس باشند، اما از فاصلهٔ معمول به‌وضوح بیرون نزده باشند. از بالا باید کمر اندکی مشخص باشد و شکم از نمای جانبی کمی به سمت بالا جمع شود. وزن‌کشی منظم در خانه یا کلینیک، روند رشد را بهتر از نگاه کردن به یک عدد ثابت نشان می‌دهد.
اگر تولهسگ ناگهان وزن کم کرد، رشدش متوقف شد، اسهال یا استفراغ مکرر داشت، آب زیادی نوشید یا بی‌حال شد، تغییر غذا را خودسرانه ادامه ندهید و با دامپزشک مشورت کنید. انگل‌های گوارشی، بیماری یا مشکل جذب مواد غذایی هم می‌توانند روی رشد اثر بگذارند.
کلسیم، مکمل‌ها و غذای خانگی؛ کدام انتخاب درست است؟
دادن مکمل کلسیم یا ویتامین بدون نیاز مشخص، به‌ویژه در تولهسگهای نژاد بزرگ، می‌تواند تعادل مواد معدنی را برهم بزند. غذایی که برای رشد کامل و متعادل فرموله شده است، معمولاً به مکمل اضافی نیاز ندارد؛ مگر اینکه دامپزشک بر اساس معاینه و آزمایش، مصرف آن را توصیه کند.
غذای خانگی هم فقط زمانی می‌تواند غذای اصلی باشد که توسط دامپزشک یا متخصص تغذیهٔ حیوانات فرمول‌بندی شده باشد. گوشت و برنج به‌تنهایی، حتی اگر تولهسگ آن را با اشتها بخورد، همهٔ نیازهای او به کلسیم، اسیدهای چرب، ویتامینها و مواد معدنی را تأمین نمی‌کند.
رژیم خام نیز برای تولهسگ بی‌خطر تلقی نمی‌شود؛ آلودگی میکروبی، استخوان‌های آسیب‌زا و عدم تعادل مواد مغذی از نگرانی‌های آن هستند. برای توله‌ای که در خانهٔ خانواده زندگی می‌کند، این خطر می‌تواند اعضای آسیب‌پذیر خانواده را هم درگیر کند.
خوراکی‌های ممنوع و تشویقی‌های قابل کنترل
تشویقی باید بخش کوچکی از دریافت روزانه باشد و جای وعدهٔ اصلی را نگیرد. تکه‌های بسیار کوچک از تشویقی مخصوص سگ یا بخشی از غذای روزانهٔ خود تولهسگ، برای آموزش انتخاب بهتری است.
شکلات، قهوه و سایر مواد کافئین‌دار، انگور و کشمش، پیاز و سیر، الکل، خمیرمایهٔ خام و خوراکی‌های حاوی زایلیتول می‌توانند برای سگ خطرناک باشند. استخوان پخته نیز ممکن است خرد شود و به دهان یا دستگاه گوارش آسیب بزند. در صورت خوردن یکی از این مواد یا بروز علائمی مانند لرزش، استفراغ یا ضعف، باید سریع با دامپزشک تماس گرفت.
زمان تغییر غذای تولهسگ به غذای بالغ
تغییر غذا باید بر اساس اندازهٔ نهایی و کامل شدن رشد انجام شود، نه صرفاً رسیدن به یک سن ثابت. سگهای کوچک اغلب بین ۹ تا ۱۲ ماهگی، سگهای متوسط حدود یک‌سالگی و نژادهای بزرگ معمولاً در بازهٔ ۱۵ تا ۱۸ ماهگی از غذای رشد فاصله می‌گیرند. نژادهای غول‌پیکر ممکن است تا حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی به برنامهٔ رشد نیاز داشته باشند.
برای انتقال، طی حدود یک هفته مقدار غذای جدید را کم‌کم افزایش دهید و غذای قبلی را کاهش دهید. اسهال، نفخ، بی‌اشتهایی یا خارش پس از تغییر غذا نشانه‌ای است که باید جدی گرفته شود؛ در این شرایط بازگشت موقت به برنامهٔ قبلی و مشورت با دامپزشک می‌تواند لازم باشد.
جمع‌بندی تغذیه تولهسگ و برنامهٔ رشد
تغذیه تولهسگ باید بر پایهٔ غذای کامل مخصوص رشد، وعده‌های کوچک و منظم، آب کافی و کنترل وزن انجام شود. از مکمل‌های خودسرانه، غذای خانگی نامتوازن و خوراکی‌های خطرناک پرهیز کنید و برای نژادهای بزرگ، مقدار انرژی و مواد معدنی را با حساسیت بیشتری بررسی کنید.
هر تولهسگ الگوی رشد یکسانی ندارد. اگر وزن‌گیری، مدفوع، اشتها یا سطح انرژی او غیرعادی است، برنامهٔ غذایی را با نظر دامپزشک اصلاح کنید؛ چون تشخیص زودهنگام مشکل، معمولاً از عوارض طولانی‌مدت جلوگیری می‌کند.
