نگهداری از گیاه در خانهای که گربه یا سگ دارد، فقط به انتخاب گلدان زیبا محدود نمی‌شود. بعضی گیاهان آپارتمانی می‌توانند باعث سوزش دهان، استفراغ و اسهال شوند و برخی دیگر به اندام‌هایی مانند کلیه، کبد یا قلب آسیب بزنند. شدت مسمومیت به نوع گیاه، مقدار خوردهشده و گونهٔ حیوان بستگی دارد.
در فهرست گیاهان سمی برای حیوانات خانگی، سوسن واقعی برای گربهها جایگاه ویژه‌ای دارد و حتی مقدار کم از بخش‌های مختلف آن میتواند وضعیت اورژانسی ایجاد کند. انتخاب گیاهان جایگزین، برچسب‌گذاری گلدان‌ها و واکنش سریع در صورت جویدن برگ، سه راه ساده برای کم‌کردن خطر در خانه هستند.
گیاهان سمی برای حیوانات خانگی که باید از خانه دور بمانند
نام محلی گیاه همیشه برای شناسایی کافی نیست؛ یک گیاه ممکن است با چند نام فروخته شود یا گونه‌ای مشابه اما کم‌خطرتر داشته باشد. اگر دربارهٔ هویت گیاه مطمئن نیستید، آن را در اتاقی قفل‌شده یا خارج از خانه نگه دارید تا شناسایی شود.
- سوسن واقعی و همِرُکالیس: گونه‌هایی مانند سوسن شرقی، سوسن آسیایی و daylily برای گربهها بسیار خطرناکاند. خوردن گلبرگ، برگ، گرده یا حتی آب گلدان میتواند ابتدا با بی‌حالی، استفراغ و بی‌اشتهایی و سپس با آسیب شدید کلیه همراه شود. همهٔ گل‌هایی که در نامشان «لیلی» یا «سوسن» آمده، الزاماً در یک گروه گیاه‌شناسی نیستند؛ بنابراین در خانهٔ دارای گربه، احتیاط دربارهٔ هر گل ناشناخته ضروری است.
- نخل ساگو: دانه، برگ و بخش‌های دیگر این گیاه می‌توانند در سگ و گربه باعث استفراغ، اسهال، بی‌حالی و آسیب جدی کبد شوند. دانه‌های آن به‌دلیل ظاهر جذاب، برای حیوانات کنجکاو خطر بیشتری دارند.
- خرزهره: تمام بخش‌های این گیاه سمی‌اند و می‌توانند روی قلب و دستگاه گوارش اثر بگذارند. برگ خشک‌شده یا شاخه‌های هرس‌شده را نیز در دسترس حیوان نگذارید.
- آزالیا و رودودندرون: جویدن برگ یا گل ممکن است موجب آبریزش دهان، استفراغ، ضعف و اختلالات جدی‌تر شود. این گیاهان را در بالکن یا حیاطی که سگ به آن دسترسی دارد هم بدون حفاظ رها نکنید.
- دیفن‌باخیا، پتوس و فیلودندرون: این گیاهان آپارتمانی دارای بلورهایی هستند که بافت دهان و گلو را تحریک می‌کنند. سوزش دهان، آبریزش، پنجه‌کشیدن به دهان و دشواری بلع از نشانه‌های احتمالی پس از جویدن آن‌هاست.
- لاله، نرگس و زعفران پاییزی: در بسیاری از این گیاهان، پیاز از برگ و گل خطرناک‌تر است. خوردن پیاز میتواند ناراحتی گوارشی شدید ایجاد کند و بعضی گونه‌ها عوارض جدی‌تری دارند.
- آلوئه‌ورا و سیکاس‌های زینتی: آلوئه‌ورا معمولاً با استفراغ، اسهال یا بی‌حالی همراه می‌شود، اما سیکاس‌ها می‌توانند خطر بیشتری برای کبد داشته باشند. تشابه ظاهری این دو گیاه دلیل امن‌بودن آن‌ها نیست.
نشانه‌های مسمومیت گیاهی در گربه و سگ
برخی علائم در چند دقیقه ظاهر میشوند و برخی دیگر ممکن است ساعت‌ها بعد دیده شوند. بی‌علامت‌بودن حیوان، به‌خصوص پس از خوردن سوسن، دلیل اطمینان نیست؛ چون آسیب داخلی ممکن است پیش از آشکارشدن نشانه‌ها شروع شده باشد.
- آبریزش شدید دهان، سوزش دهان یا دشواری بلع
- استفراغ، اسهال، بی‌اشتهایی یا درد شکم
- بی‌حالی، لرزش، تلوتلوخوردن یا ضعف ناگهانی
- تغییر در تشنگی یا مقدار ادرار
- تنگی نفس، ضربان غیرعادی قلب، تشنج یا از حال‌رفتن
این فهرست جای تشخیص دامپزشکی را نمی‌گیرد. بهویژه در صورت خوردن سوسن، خرزهره، نخل ساگو یا گیاهی که هویت آن مشخص نیست، منتظر بروز علائم نمانید.
اگر حیوان گیاه سمی را خورد، چه اقدامی درست است؟
- گیاه و خرده‌های آن را از دسترس حیوان دور کنید و اگر بخشی در دهانش باقی مانده، فقط در صورتی که بدون خطر و به‌راحتی قابل برداشتن است آن را خارج کنید.
- از گیاه، برچسب گلدان و بخش جویده‌شده عکس بگیرید. زمان تقریبی و مقدار احتمالی خوردن را نیز یادداشت کنید.
- با دامپزشک تماس بگیرید و اطلاعات دقیق را بگویید. برای ایجاد استفراغ، دادن شیر، روغن، زغال یا داروهای انسانی خودسرانه اقدام نکنید.
- اگر حیوان دچار تشنج، تنگی نفس، بی‌هوشی یا ضعف شدید است، او را در سریع‌ترین زمان به مرکز درمانی برسانید و در مسیر، گیاه را همراه داشته باشید.
تماس پوستی با بعضی شیره‌های گیاهی نیز میتواند پوست یا چشم را تحریک کند. در چنین شرایطی محل تماس را با آب فراوان بشویید و اگر سوزش ادامه داشت یا حیوان چشمش را می‌مالید، با دامپزشک مشورت کنید.
جایگزین‌های امن‌تر برای خانهٔ دارای سگ یا گربه
هیچ گیاهی را نباید خوراک حیوان دانست، اما گزینه‌های زیر در فهرست گیاهان غیرسمی رایج برای سگ و گربه قرار می‌گیرند و معمولاً انتخاب‌های مناسب‌تری برای فضای داخلی هستند:
- نخل اریکا و نخل شامادورا
- گندمی یا گیاه عنکبوتی
- سرخس بوستون
- کالاتیا و مارانتا
- پپرومیا
- پیلئا
- بنفشهٔ آفریقایی
- ارکیده
«غیرسمی» به معنی بی‌خطر در هر مقدار نیست. خوردن حجم زیادی از برگ یا خاک گلدان میتواند دستگاه گوارش را تحریک کند؛ ضمن اینکه کود، سموم دفع آفات، سنگ‌ریزه‌های تزئینی و آب زیرگلدانی هم ممکن است برای حیوان مشکل‌ساز باشند.
سه نکته برای چیدمان کم‌خطر گلدان‌ها
پیش از خرید، نام علمی گیاه را از فروشنده بپرسید و فقط به نام‌هایی مثل «نخل آپارتمانی» یا «لیلی» اکتفا نکنید. گلدان‌ها را روی قفسهٔ محکم، در اتاق جداگانه یا داخل محفظه‌ای قرار دهید که حیوان نتواند آن را واژگون کند. برگ‌های ریخته و آب جمع‌شده در زیرگلدانی را هم مرتب جمع کنید.
برای گربه‌ای که به جویدن علاقه دارد، کاشت مقدار کمی علف مخصوص گربه در گلدانی جدا میتواند توجه او را از گیاهان زینتی دور کند؛ اما این کار جای حذف گیاه سمی را نمی‌گیرد.
جمع‌بندی: انتخاب گیاه امن را به عادت خانه تبدیل کنید
برای داشتن خانهای سبز و ایمن، ابتدا گیاهان سمی برای حیوانات خانگی را از محیط حذف کنید؛ به‌خصوص سوسن واقعی، نخل ساگو و خرزهره. سپس گیاه جایگزین را با نام علمی بررسی کنید، مواد شیمیایی اطراف آن را جدی بگیرید و در صورت خوردن گیاه ناشناخته، بدون درمان خانگی با دامپزشک تماس بگیرید.
