برنامه واکسیناسیون فقط یک نوبت تزریق نیست؛ توله‌سگ‌ها و بچه‌گربه‌ها معمولاً به چند دوز با فاصله مشخص نیاز دارند تا پوشش ایمنی آن‌ها کامل شود. واکسنهای ضروری حیوانات خانگی با توجه به گونه، سن، سبک زندگی، سابقه واکسن و بیماری‌های شایع منطقه انتخاب می‌شوند.
در سگ‌ها، واکسنهای ترکیبی علیه دیستمپر، پاروویروس و هپاتیت عفونی اهمیت پایه‌ای دارند و در گربهها واکسن ترکیبی رایج، بیماری‌هایی مانند پن‌لوکوپنی و عفونت‌های تنفسی هرپس‌ویروس و کالیسی‌ویروس را هدف می‌گیرد. واکسن هاری نیز معمولاً در برنامه هر دو گونه قرار دارد. برنامه نهایی باید توسط دامپزشک و بر اساس فرآورده موجود در کلینیک تنظیم شود.
واکسنهای ضروری حیوانات خانگی کدام‌اند؟
همه واکسن‌ها برای همه حیوانات در یک سطح ضروری نیستند. دامپزشک معمولاً واکسن‌ها را به دو گروه تقسیم می‌کند: واکسنهای پایه که برای بیشتر حیوانات توصیه می‌شوند و واکسنهای غیربنیادی که با خطر تماس، محل زندگی یا شرایط کاری حیوان ارتباط دارند.
واکسیناسیون پایه سگ‌ها
واکسن ترکیبی سگ‌ها که با نام‌هایی مانند DHPP یا DAPP شناخته می‌شود، معمولاً از دیستمپر، آدنوویروس، پاروویروس و گاهی پاراآنفلوآنزا پیشگیری می‌کند. پاروویروس به‌ویژه برای توله‌ها جدی است و می‌تواند با استفراغ، اسهال شدید و کم‌آبی همراه شود.
واکسن هاری نیز از واکسنهای مهم سگ‌هاست. بسته به قوانین محل، نوع واکسن و تشخیص دامپزشک، ممکن است واکسن‌هایی مانند لپتوسپیروز هم برای سگ‌هایی که در فضای باز، پارک، باغ یا محیط‌های مرطوب رفت‌وآمد دارند توصیه شود.
واکسیناسیون پایه گربهها
واکسن ترکیبی FVRCP معمولاً پن‌لوکوپنی، هرپس‌ویروس گربه‌ای و کالیسی‌ویروس را پوشش می‌دهد. این واکسن برای گربه‌های آپارتمانی هم بی‌اهمیت نیست، چون برخی عوامل بیماری‌زا میتوانند از راه وسایل یا تماس غیرمستقیم وارد خانه شوند.
واکسن هاری برای گربهها نیز اهمیت دارد. واکسن لوسمی گربهها یا FeLV بیشتر برای بچه‌گربه‌ها و گربه‌هایی مطرح است که با گربه‌های دیگر تماس دارند یا به فضای بیرون دسترسی پیدا می‌کنند؛ برای گربه کاملاً خانگی، تصمیم‌گیری درباره آن باید پس از ارزیابی خطر انجام شود.
زمان‌بندی واکسن توله‌سگ و بچه‌گربه
برنامه معمول واکسنهای اولیه از حدود ۶ تا ۸ هفتگی آغاز می‌شود. پس از آن، دوزهای بعدی معمولاً هر ۳ تا ۴ هفته تکرار می‌شوند تا آخرین دوز سری اولیه در حدود ۱۶ هفتگی یا طبق نظر دامپزشک تزریق شود. علت چندمرحله‌ای بودن برنامه این است که پادتن‌های منتقل‌شده از مادر ممکن است مدتی اثر واکسن را کاهش دهند.
یک الگوی رایج، نه نسخه ثابت برای همه حیوانات، به شکل زیر است:
- ۶ تا ۸ هفتگی: شروع واکسن ترکیبی، در صورت سالم بودن حیوان.
- ۹ تا ۱۲ هفتگی: تکرار دوز واکسن ترکیبی طبق فاصله تعیین‌شده.
- ۱۲ تا ۱۶ هفتگی: تکمیل سری اولیه و تزریق هاری در زمان مناسب محصول و مقررات محل.
- حدود یک سال بعد: مراجعه برای ارزیابی و دوز یادآور واکسنهای لازم.
اگر حیوان دیر به سرپرستی گرفته شده و سابقه واکسنش مشخص نیست، نباید صرفاً بر اساس حدس برنامه‌ریزی کرد. دامپزشک ممکن است واکسیناسیون را مانند حیوانی با سابقه نامعلوم در نظر بگیرد و فاصله دوزها را بر همان اساس تعیین کند.
دوزهای یادآور سگ و گربه چه زمانی تزریق می‌شوند؟
نیاز به دوز یادآور به نوع واکسن، سن، وضعیت ایمنی و دستور سازنده بستگی دارد. برخی واکسن‌ها پس از سری اولیه با فاصله یک‌ساله ارزیابی یا تکرار می‌شوند و فاصله دوزهای بعدی ممکن است برای بعضی بیماریها بیشتر باشد؛ بنابراین نسخه یکسان سالانه برای تمام واکسن‌ها دقیق نیست.
کارت واکسن باید تاریخ تزریق، نام واکسن، شماره سری ساخت و تاریخ نوبت بعدی را ثبت کند. اگر حیوان به پانسیون، آرایشگاه، کلاس آموزشی یا سفر می‌رود، ممکن است مجموعه مقصد گواهی واکسیناسیون به‌روز بخواهد. این الزام با برنامه پزشکی حیوان یکی نیست و باید جداگانه بررسی شود.
چه زمانی واکسنهای غیربنیادی لازم می‌شوند؟
سبک زندگی، خطر بیماری را تغییر می‌دهد. سگی که هر روز در پارک رفت‌وآمد دارد با گربه‌ای که تنها در خانه زندگی می‌کند، نیازهای یکسانی ندارد. دامپزشک هنگام تصمیم‌گیری معمولاً این موارد را می‌سنجد:
- دسترسی حیوان به فضای بیرون و تماس با حیوانات ناشناس؛
- زندگی در خانه چندحیوانی یا رفت‌وآمد به پانسیون و مراکز نگهداری؛
- سفر، مهاجرت یا حضور در نمایشگاه و مسابقه؛
- سن، بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای یا مصرف داروهای تضعیف‌کننده ایمنی؛
- شیوع بیماری‌های خاص در منطقه و شرایط آب‌وهوایی و محیطی.
واکسن جایگزین پیشگیری‌های دیگر نیست. انگل‌زدایی، کنترل کک و کنه، رعایت بهداشت، قرنطینه حیوان تازه‌وارد و جلوگیری از تماس با حیوان بیمار همچنان اهمیت دارند؛ هیچ‌کدام از این اقدامات نیز به‌تنهایی جای واکسن را نمی‌گیرد.
قبل و بعد از واکسیناسیون چه نکاتی را رعایت کنیم؟
حیوان باید در روز واکسن از نظر عمومی سالم باشد. تب، اسهال، استفراغ، بی‌اشتهایی شدید یا بیحالی می‌تواند باعث شود دامپزشک تزریق را تا زمان بهبود به تعویق بیندازد. واکسن برای درمان بیماری فعال طراحی نشده است.
پس از تزریق، استراحت و دسترسی به آب کافی است و بهتر است در همان روز فعالیت سنگین یا حمام غیرضروری انجام نشود. درد خفیف محل تزریق یا خوابآلودگی کوتاهمدت ممکن است رخ دهد، اما تورم صورت، کهیر، دشواری تنفس، استفراغ مکرر، لرزش یا ضعف شدید نیاز به تماس فوری با کلینیک دارد.
این مطلب جایگزین معاینه و برنامه‌ریزی دامپزشک نیست؛ به‌خصوص وقتی سن حیوان کم است، سابقه واکسن مشخص نیست یا حیوان بیماری زمینه‌ای دارد.
جمع‌بندی برنامه واکسن حیوان خانگی
واکسنهای ضروری حیوانات خانگی معمولاً از ۶ تا ۸ هفتگی آغاز می‌شوند و تا حدود ۱۶ هفتگی در چند مرحله ادامه پیدا می‌کنند؛ سپس نوبت‌های یادآور بر اساس نوع واکسن و شرایط حیوان تعیین می‌شود. برای سگ‌ها واکسنهای ترکیبی و هاری محور برنامه‌اند و برای گربهها FVRCP، هاری و در صورت وجود خطر، FeLV مطرح می‌شود. کارت واکسن را نگه دارید و پیش از هر نوبت، سلامت عمومی و سبک زندگی حیوان را با دامپزشک بررسی کنید.
