پارس کردن برای سگ یک روش ارتباطی طبیعی است؛ مشکل زمانی شکل می‌گیرد که این رفتار بی‌وقفه، شدید یا نامتناسب با موقعیت باشد. علت پارس کردن سگ میتواند دیدن غریبه، ترس، بی‌حوصلگی، جلب توجه، تنهایی یا حتی درد باشد و برای هر علت، راه‌حل متفاوتی لازم است.
خاموش‌کردن صدا با فریاد، تنبیه یا بستن طولانی‌مدت سگ معمولاً نتیجهٔ پایدار ندارد. قدم اول این است که بفهمید سگ دقیقاً در چه زمان و برابر چه محرکی پارس میکند؛ سپس با کاهش محرک، تأمین نیازهایش و آموزش رفتار جایگزین، شدت و دفعات پارس را کم کنید.
علت پارس کردن سگ را از روی موقعیت و زبان بدن پیدا کنید
صدای پارس به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. زمان وقوع، جهت نگاه سگ، حالت بدن، حرکت دم و واکنش او پس از پارس، سرنخ‌های دقیق‌تری می‌دهند. برای چند روز یادداشت کنید سگ چه زمانی پارس میکند، محرک چیست، پارس چقدر طول می‌کشد و چه چیزی آن را متوقف میکند.
- هشدار و رفتار قلمرویی: دیدن رهگذر، زنگ در، صدای آسانسور یا حضور حیوان دیگر پشت پنجره میتواند سگ را به اعلام خطر وادار کند.
- ترس و ناامنی: رعدوبرق، صدای موتور، مهمان ناآشنا یا تجربهٔ ناخوشایند ممکن است با پارس، عقب‌رفتن، جمع‌کردن دم یا لرزش همراه شود.
- جلب توجه: اگر هر بار پس از پارس با حرف‌زدن، نگاه‌کردن، بازی یا غذا پاسخ می‌گیرد، سگ یاد می‌گیرد این رفتار نتیجه دارد؛ حتی واکنش عصبانی هم گاهی برای او نوعی توجه است.
- هیجان و بازی: بعضی سگ‌ها هنگام دیدن صاحب، آماده‌شدن برای بیرون‌رفتن یا بازی، از شدت هیجان پارس میکنند.
- تنهایی یا اضطراب جدایی: پارسکردن بلافاصله پس از خروج اعضای خانواده، همراه با خرابکاری، قدم‌زدن یا تلاش برای فرار، میتواند نشانهٔ اضطراب جدایی باشد.
- کمبود فعالیت و سرگرمی: سگ‌هایی که تحرک، بوکشیدن، بازی فکری و تعامل کافی ندارند، ممکن است برای تخلیهٔ انرژی یا رفع کسالت پارس کنند.
- درد یا مشکل جسمی: شروع ناگهانی پارس، پارس هنگام لمس یا تغییر هم‌زمان در خواب، اشتها و رفتار نیازمند بررسی دامپزشکی است.
قبل از آموزش، محرک‌های پارس را مدیریت کنید
آموزش وقتی مؤثرتر است که سگ هر روز بارها فرصت تمرین ناخواستهٔ پارس نداشته باشد. هدف، منزوی‌کردن دائمی حیوان نیست؛ باید محرکها را موقتاً قابل‌کنترل کنید تا سگ بتواند رفتار آرام را یاد بگیرد.
- اگر سگ با دیدن خیابان از پنجره پارس میکند، پرده یا پوشش مات نصب کنید و جای استراحتش را از پنجره دورتر ببرید.
- برای زنگ در و ورود مهمان، سگ را پیش از بازکردن در به جای مشخصی هدایت کنید و از مهمان بخواهید تا آرام‌شدن حیوان، مستقیم به او نزدیک نشود.
- صدای تلویزیون، موسیقی یا پنکه ممکن است برخی صداهای بیرون را تا حدی بپوشاند؛ اما نباید جای آموزش و رسیدگی به اضطراب را بگیرد.
- پیش از زمان‌هایی که معمولاً پارس میکند، پیاده‌روی، بازی بویایی یا یک اسباب‌بازی غذایی ایمن فراهم کنید.
- سگ را برای ساعت‌های طولانی در بالکن، پشت در یا حیاط رها نکنید؛ این کار هم محرک‌های بیشتری در اختیارش می‌گذارد و هم احتمال شکایت همسایه‌ها را بالا می‌برد.
روشهای کنترل پارس کردن سگ با آموزش مبتنی بر پاداش
برای آموزش، لحظه‌هایی را پیدا کنید که سگ محرک را می‌بیند اما هنوز وارد پارس شدید نشده است. همان لحظه یک خوراکی کوچک یا پاداش مورد علاقه‌اش بدهید و بهتدریج فاصله یا شدت محرک را کم کنید. اگر پارس شروع شد، تمرین را آسان‌تر کنید؛ مجبورکردن سگ به تحمل محرک معمولاً ترس را بیشتر میکند.
فرمان «آرام» را مرحله‌به‌مرحله بسازید
- محرکی کم‌قدرت ایجاد کنید؛ مثلاً صدای آرامی پشت در یا فاصلهٔ زیاد از رهگذر.
- صبر کنید سگ برای یک لحظه مکث کند. در همان مکث، کلمه‌ای ثابت مانند «آرام» را با صدای عادی بگویید و پاداش دهید.
- مدت سکوت را کم‌کم از یک ثانیه به چند ثانیه افزایش دهید. ابتدا کیفیت سکوت مهم‌تر از طولانی‌بودن آن است.
- تمرین را در مکان‌ها و زمان‌های مختلف تکرار کنید تا سگ فرمان را فقط در یک موقعیت خاص یاد نگیرد.
اگر سگ برای جلب توجه پارس میکند، تا حد امکان در لحظهٔ پارس نگاه، صحبت یا لمس نکنید؛ اما به‌محض ساکت‌شدن، حتی برای چند ثانیه، رفتار آرام را پاداش دهید. اعضای خانواده باید همین قاعده را رعایت کنند، وگرنه سگ گاهی با تکرار بیشتر پارس، به نتیجه می‌رسد.
برای سگ‌های تنها، برنامهٔ خروج را تدریجی کنید
ترک ناگهانی سگ مضطرب برای چند ساعت، تمرین محسوب نمی‌شود و ممکن است اضطراب را تشدید کند. ابتدا برای چند ثانیه از اتاق خارج شوید و پیش از شروع بیقراری برگردید؛ سپس زمان را آهسته افزایش دهید. مدت هر مرحله به واکنش سگ بستگی دارد و نباید با یک الگوی ثابت به همهٔ سگ‌ها تحمیل شود.
پیش از خروج، یک فعالیت آرام‌کننده و اسباب‌بازی امن در اختیار سگ بگذارید و رفت‌وآمد را بدون خداحافظی طولانی یا هیجان زیاد انجام دهید. اگر سگ هنگام تنهایی به در و پنجره آسیب می‌زند، خودش را زخمی میکند یا حتی در زمان‌های کوتاه آرام نمی‌شود، از دامپزشک یا رفتارشناس حیوانات کمک بگیرید؛ این موارد ممکن است به برنامهٔ تخصصی نیاز داشته باشند.
چه کارهایی پارس کردن را بدتر میکند؟
فریادزدن، تهدیدکردن یا تنبیه بدنی ممکن است سگ را برای چند لحظه ساکت کند، اما اغلب دلیل ترس یا هیجان را از بین نمی‌برد. در بعضی سگ‌ها، این واکنش به‌صورت افزایش اضطراب، پارس شدیدتر یا رفتار دفاعی ظاهر میشود.
همچنین نباید سگ را به‌خاطر غرش تنبیه کرد. غرش یک هشدار ارتباطی است و حذف آن بدون حل علت، ممکن است باعث شود حیوان مستقیماً به گازگرفتن متوسل شود. ابزارهای دردآور یا ترساننده نیز بدون ارزیابی متخصص انتخاب مناسبی برای آموزش نیستند.
چه زمانی پارس کردن سگ به بررسی تخصصی نیاز دارد؟
اگر پارس به‌طور ناگهانی تغییر کرده، در شب آغاز شده، با درد یا بیقراری همراه است یا سگ مسن‌تر از قبل رفتار متفاوتی نشان می‌دهد، ابتدا معاینهٔ دامپزشکی اهمیت دارد. این مطلب جایگزین تشخیص دامپزشکی نیست و علت جسمی باید پیش از تمرکز بر آموزش رفتاری بررسی شود.
در مواردی مانند اضطراب جدایی شدید، پرخاشگری، ترس عمیق یا ناتوانی خانواده در اجرای تمرین، رفتارشناس حیوانات میتواند محرکها و برنامهٔ اصلاح رفتار را دقیق‌تر ارزیابی کند. معمولاً ثبت ویدئو از زمان پارس، بدون تحریک عمدی سگ، اطلاعات مفیدی برای ارزیابی فراهم میکند.
جمع‌بندی: برای کنترل پارس کردن سگ، ابتدا علت و محرک را پیدا کنید، دسترسی به محرک‌های آزاردهنده را مدیریت کنید و سکوت و رفتار آرام را با پاداش تقویت کنید. اگر پارس ناگهانی، شدید، ناشی از ترس یا همراه با علائم جسمی است، بررسی دامپزشکی یا کمک متخصص رفتار را به تأخیر نیندازید.
