علائم بیماری در حیوانات خانگی همیشه با نشانه‌ای واضح مثل زخم یا تب دیده نمی‌شوند. کم‌تحرکی، پنهان شدن، تغییر اشتها، تفاوت در دفع و حتی تغییر حالت نشستن ممکن است اولین سرنخ یک مشکل جسمی باشند؛ به‌ویژه در گربه‌ها، پرندگان و حیوانات کوچک که معمولاً بیماری را دیر نشان می‌دهند.
تنگی نفس، بیهوشی، تشنج، خونریزی، مسمومیت، لثههای سفید یا آبی و ناتوانی در ادرار کردن وضعیت‌های اورژانسی‌اند. این مطلب جای تشخیص دامپزشک را نمی‌گیرد؛ اگر شدت علامت زیاد است یا حیوان حال عمومی خوبی ندارد، تماس سریع با دامپزشک را به تعویق نیندازید.
علائم بیماری در حیوانات خانگی که به بررسی سریع نیاز دارند
برخی نشانه‌ها را نباید به «خواب‌آلودگی» یا «بدغذایی» نسبت داد. اگر یکی از موارد زیر ناگهانی، شدید یا همراه با چند علامت دیگر ظاهر شد، حیوان را در محیطی آرام و خنک نگه دارید و برای دریافت راهنمایی حرفه‌ای اقدام کنید:
- سختی در نفس کشیدن، نفس‌نفس زدن غیرعادی، باز و بسته کردن شدید دهان یا بالا و پایین رفتن دم هنگام تنفس
- غش کردن، بی‌حالی شدید، ناتوانی در ایستادن یا واکنش نداشتن به صدا و لمس
- تشنج، لرزش شدید، از دست دادن تعادل یا چرخیدن غیرعادی
- خونریزی‌ای که با فشار ملایم متوقف نمی‌شود، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری
- لثههای بسیار سفید، خاکستری، آبی یا زرد
- زور زدن برای ادرار کردن، رفت‌وآمد مکرر به ظرف خاک بدون خروج ادرار یا درد هنگام دفع
- شکم ناگهان متورم و دردناک، به‌خصوص همراه با بی‌قراری یا تلاش برای استفراغ
- احتمال خوردن سم، داروی انسانی، مواد شوینده، گیاه ناشناخته یا جسم خارجی
در گربه‌های نر، ناتوانی در ادرار کردن می‌تواند به‌سرعت خطرناک شود. خرگوشی که غذا نمی‌خورد و مدفوعش کم یا قطع شده است نیز نباید تا روز بعد منتظر بماند؛ توقف حرکات دستگاه گوارش در این حیوان ممکن است فوریت پزشکی باشد.
تغییر اشتها، آب خوردن و وزن چه پیامی دارد؟
کم شدن اشتها، جویدن سخت، ریختن غذا از دهان یا نزدیک شدن به ظرف و کنار کشیدن، همگی ارزش توجه دارند. بی‌اشتهایی همراه با استفراغ، اسهال، درد، تب یا بی‌حالی اهمیت بیشتری دارد. در حیوانات کوچک و پرندگان، کاهش غذا خوردن ممکن است زودتر به ضعف و کم‌آبی برسد.
افزایش یا کاهش محسوس تشنگی و ادرار نیز فقط یک عادت جدید نیست. این تغییرات می‌توانند با مشکلات مختلفی مرتبط باشند و از روی آن‌ها نمی‌توان بیماری مشخصی را تشخیص داد؛ ثبت مقدار تقریبی آب، دفعات ادرار و تغییر وزن به دامپزشک کمک می‌کند.
تغییر رفتار و ظاهر؛ نشانه‌هایی که معمولاً دیر دیده می‌شوند
حیوانی که معمولاً اجتماعی است اما ناگهان پنهان می‌شود، از لمس شدن فرار می‌کند، بی‌قرار است یا بیش از حد می‌خوابد، ممکن است درد داشته باشد. لیسیدن مداوم یک نقطه از بدن، قوز کردن، بی‌میلی به بالا رفتن از پله یا کاهش بازیگوشی نیز می‌تواند مهم باشد؛ حتی اگر زخم آشکاری دیده نشود.
موی کدر و ژولیده، ریزش موی ناگهانی، خارش شدید، برجستگی جدید، زخم ترمیم‌نشونده، ترشح از چشم یا بینی، بوی بد دهان و آب‌ریزش دهان از تغییراتی هستند که باید پیگیری شوند. در پرندگان، پف‌کردن طولانی پرها، نشستن کف قفس، خواب‌آلودگی و تغییر شکل مدفوع اهمیت ویژه‌ای دارد.
استفراغ، اسهال و تغییرات دفع را چگونه ارزیابی کنیم؟
یک نوبت استفراغ یا مدفوع شل در حیوانی که سرحال است، لزوماً به معنی بیماری شدید نیست؛ اما تکرار آن، وجود خون، درد شکم، بی‌حالی یا ناتوانی در نگه داشتن آب، مراجعه را ضروری‌تر می‌کند. در توله‌ها، بچه‌گربه‌ها و حیوانات کم‌وزن، کم‌آبی می‌تواند سریع‌تر رخ دهد.
به رنگ، مقدار و دفعات دفع توجه کنید و اگر امکان دارد از مدفوع غیرعادی عکس بگیرید یا نمونه‌ای تازه برای دامپزشک نگه دارید. تغییر ناگهانی رژیم غذایی، خوردن زباله یا استرس ممکن است علت ساده‌تری داشته باشد، اما بدون معاینه نمی‌توان مسمومیت یا عفونت را کنار گذاشت.
تا رسیدن به دامپزشک چه کارهایی انجام دهیم؟
- حیوان را از پله، گرما، سرما و تماس با حیوانات دیگر دور کنید و کمترین جابه‌جایی را داشته باشید.
- زمان شروع علامت، غذای جدید، دارو، ماده مشکوک، ضربه و دفعات استفراغ یا دفع را یادداشت کنید.
- از دادن داروی انسانی، شیر، روغن، مواد خانگی یا وادار کردن حیوان به استفراغ خودداری کنید.
- آب را فقط در اختیار حیوان هوشیار و قادر به بلع بگذارید؛ به حیوان بی‌حال یا در حال تشنج چیزی از راه دهان ندهید.
- در صورت احتمال مسمومیت، بسته‌بندی یا نام ماده را همراه خود ببرید و برای گرفتن راهنمایی با دامپزشک تماس بگیرید.
اگر حیوان گاز گرفته شده، احتمال بیماری واگیردار وجود دارد یا هم‌زمان چند حیوان علائم مشابه دارند، تماس با دامپزشک را سریع‌تر انجام دهید. حیوان بیمار را تا روشن شدن علت، از ظرف غذا و آب مشترک و تماس نزدیک با دیگر حیوانات جدا نگه دارید.
جمع‌بندی: کدام علائم را نباید نادیده گرفت؟
علائم بیماری در حیوانات خانگی ممکن است با تغییر کوچکی در رفتار، اشتها یا دفع شروع شوند. تنگی نفس، بیهوشی، تشنج، خونریزی، مسمومیت، لثههای غیرطبیعی و ناتوانی در ادرار کردن نیازمند اقدام فوری‌اند؛ سایر علائم مداوم یا رو به بدتر شدن نیز باید توسط دامپزشک بررسی شوند. مشاهده دقیق و ثبت تغییرات، به‌جای درمان خودسرانه، امن‌ترین کمک به حیوان است.
