عقیمسازی حیوانات خانگی فقط برای جلوگیری از توله یا بچه‌گربه ناخواسته انجام نمی‌شود؛ این جراحی میتواند خطر بعضی بیماری‌های دستگاه تولیدمثل را کاهش دهد و در برخی حیوانات به کنترل رفتارهای مرتبط با جفت‌گیری کمک کند. بااین‌حال، زمان مناسب برای همه سگ‌ها و گربه‌ها یکسان نیست و تصمیم‌گیری باید بر اساس معاینه دامپزشکی انجام شود.
در ماده‌ها معمولاً تخمدان‌ها و گاهی رحم برداشته میشود و در نرها بیضه‌ها خارج میشوند. انتخاب زمان عمل، آماده‌سازی قبل از بیهوشی و مراقبت دقیق در روزهای بعد، روی ایمنی و نتیجه جراحی اثر مستقیم دارد.
عقیمسازی حیوانات خانگی چه مزایایی دارد؟
مهم‌ترین فایده عملی این عمل، پیشگیری از بارداری ناخواسته و کاهش تولد حیواناتی است که ممکن است بعداً بی‌سرپرست بمانند. در ماده‌ها، برداشتن تخمدان‌ها از بروز عفونت خطرناک رحم، یعنی پیومتر، پیشگیری میکند؛ این بیماری در صورت تأخیر در درمان میتواند تهدیدکننده زندگی باشد.
عقیمسازی نرها احتمال بیماری‌های مربوط به بیضه را از بین می‌برد و ممکن است میل به پرسه‌زنی، علامت‌گذاری ادراری یا درگیری با حیوانات دیگر را کاهش دهد. این تغییرات رفتاری تضمینی نیستند، چون ترس، اضطراب، آموزش ناکافی و عادت‌های قبلی علت‌های دیگری هم دارند.
در بعضی ماده‌ها، عقیمسازی در زمان مناسب میتواند خطر تومورهای پستانی را کاهش دهد؛ میزان این اثر به زمان عمل و شرایط فردی حیوان وابسته است. بنابراین نباید برای همه حیوانات یک وعده قطعی درباره پیشگیری از سرطان مطرح کرد.
بهترین زمان عقیمسازی سگ و گربه چه موقع است؟
برای بسیاری از گربه‌ها، دامپزشکان عمل را در حدود چهار تا شش‌ماهگی بررسی می‌کنند؛ زیرا گربه ممکن است پیش از رسیدن به سن ظاهری بلوغ توانایی تولیدمثل پیدا کند. بااین‌حال، وزن، سلامت عمومی و وضعیت واکسیناسیون در تصمیم نهایی نقش دارند.
در سگ‌ها، موضوع پیچیده‌تر است. اندازه نهایی بدن، نژاد، جنسیت و سرعت رشد اسکلتی میتواند زمان مناسب را تغییر دهد. عقیمسازی زودهنگام در برخی سگ‌های بزرگ‌جثه ممکن است با ملاحظات رشد استخوانی یا خطر بعضی مشکلات مفصلی همراه باشد؛ از طرف دیگر، به تعویق انداختن عمل نیز خطر بارداری ناخواسته یا بیماری‌های تولیدمثلی را بیشتر میکند.
اگر حیوان بیماری زمینه‌ای، وزن پایین، اضافه‌وزن، سابقه واکنش به بیهوشی یا علائم فحلی و بارداری دارد، زمان عمل باید جداگانه تعیین شود. تصمیم درست، نتیجه مقایسه مزایا و خطرهای همان حیوان است، نه پیروی از یک جدول سنی ثابت.
قبل از جراحی چه آمادگی‌هایی لازم است؟
دامپزشک معمولاً پیش از عمل وضعیت قلب و تنفس، وزن، دمای بدن و سابقه پزشکی حیوان را بررسی میکند. در حیوانات مسن، بیمار یا دارای علائم غیرطبیعی، آزمایش خون میتواند برای ارزیابی کبد، کلیه و احتمال کم‌خونی پیشنهاد شود.
دستور ناشتا بودن را خودسرانه تعیین نکنید. مدت پرهیز از غذا و آب به سن و وضعیت حیوان و دستور کلینیک بستگی دارد؛ توله‌ها و بچه‌حیوانات ممکن است به فاصله ناشتایی کوتاه‌تری نیاز داشته باشند. داروهای مصرفی، حساسیت‌های قبلی و آخرین زمان غذا خوردن را به دامپزشک اطلاع دهید.
- حیوان را با باکس یا قلاده ایمن به کلینیک ببرید.
- پتو یا محل گرم و آرامی برای بازگشت او آماده کنید.
- از قبل درباره نوع بخیه، داروهای مسکن و زمان ویزیت بعدی سؤال کنید.
- اگر حیوان ماده در دوره فحلی یا احتمال بارداری است، موضوع را پیش از جراحی اعلام کنید.
مراقبت از حیوان بعد از عقیمسازی
خواب‌آلودگی، کمی بی‌اشتهایی یا بی‌قراری در ساعات ابتدایی پس از بیهوشی ممکن است دیده شود. حیوان را در محیطی کم‌رفت‌وآمد و دور از پله، مبل و حیوانات دیگر نگه دارید و آب و غذا را فقط طبق دستور کلینیک در اختیارش بگذارید.
زخم باید روزانه از نظر تورم، قرمزی، خونریزی و ترشح بررسی شود. محل جراحی را خیس نکنید و هیچ پماد، الکل یا ماده ضدعفونی‌کننده‌ای بدون تجویز روی آن نزنید. لیسیدن یا جویدن بخیه میتواند در مدت کوتاهی به باز شدن زخم منجر شود؛ یقه محافظ یا لباس مخصوص باید تا زمانی استفاده شود که دامپزشک اجازه دهد.
دویدن، بازی پرتحرک، پریدن و بالا رفتن از سطوح بلند معمولاً باید حدود ۷ تا ۱۴ روز محدود شود. مدت دقیق به نوع جراحی و وضعیت زخم بستگی دارد. داروها را در زمان تعیین‌شده بدهید و از مسکن‌های انسانی مانند ایبوپروفن، دیکلوفناک یا استامینوفن استفاده نکنید؛ بعضی از آن‌ها برای سگ و گربه سمی هستند.
چه علائمی نیاز به تماس فوری با دامپزشک دارد؟
- خونریزی مداوم، باز شدن بخیه یا بیرون‌زدگی بافت از زخم
- تورم شدید، گرمی محل، ترشح چرکی یا بوی نامطبوع
- استفراغ تکرارشونده، دشواری تنفس، ضعف شدید یا بیهوشی
- امتناع طولانی از آب و غذا یا ناتوانی در ادرار کردن
- دردی که با داروی تجویزشده کنترل نمی‌شود
آیا عقیمسازی رفتار و وزن حیوان را تغییر می‌دهد؟
کاهش رفتارهای جنسی، پرسه‌زنی یا علامت‌گذاری در برخی حیوانات طی هفته‌های بعد دیده میشود، اما این عمل جای آموزش رفتاری و اصلاح محیط را نمی‌گیرد. هورمون‌ها نیز بلافاصله از بدن حذف نمی‌شوند؛ بنابراین ممکن است مدتی پس از جراحی، بعضی رفتارهای قبلی ادامه داشته باشند.
پس از عمل، نیاز انرژی بعضی حیوانات کاهش می‌یابد و اگر همان مقدار غذای قبلی بدون توجه به وزن ادامه پیدا کند، اضافه‌وزن ایجاد میشود. مقدار غذا را با نظر دامپزشک تنظیم کنید، تشویقی‌ها را در کالری روزانه حساب کنید و وزن حیوان را هر چند هفته یک‌بار بررسی کنید. تغییر رژیم باید تدریجی باشد، نه از روز جراحی و به شکل ناگهانی.
جمع‌بندی؛ تصمیم‌گیری آگاهانه درباره عقیمسازی حیوانات خانگی
عقیمسازی حیوانات خانگی میتواند از بارداری ناخواسته و برخی بیماری‌های تولیدمثلی پیشگیری کند، اما زمان آن برای هر سگ یا گربه جداگانه تعیین میشود. معاینه پیش از بیهوشی، رعایت دستورهای ناشتایی، جلوگیری از لیسیدن زخم و محدود کردن فعالیت، چهار پایه مراقبت ایمن هستند.
اگر حیوان بیماری زمینه‌ای دارد یا از نژادهای بزرگ‌جثه است، درباره مزایا و خطرهای زمان‌های مختلف با دامپزشک صحبت کنید. این مطلب جایگزین معاینه و توصیه تخصصی برای حیوان شما نیست.
