بهترین روش درمان فیبروم رحم برای همه یکسان نیست. فیبروم‌ها توده‌های معمولاً خوش‌خیم عضله رحم هستند و ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند؛ در مقابل، بعضی از آنها باعث خونریزی شدید، کمخونی، درد، احساس فشار در لگن یا مشکل در بارداری میشوند. بنابراین تصمیم درمانی فقط با توجه به اندازه فیبروم گرفته نمی‌شود.
پزشک معمولاً علائم، محل و تعداد فیبروم‌ها، سن، شدت کمخونی، سابقه درمان و برنامه فرد برای بارداری را کنار نتیجه سونوگرافی بررسی می‌کند. اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و تصمیم‌گیری متخصص زنان نیست؛ به‌ویژه اگر خونریزی شدید یا درد ناگهانی دارید، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
بهترین روش درمان فیبروم رحم به چه عواملی بستگی دارد؟
اولین پرسش این است که آیا فیبروم واقعاً علامت ایجاد کرده یا نه. فیبروم بدون علامت، به‌خصوص اگر اندازه آن پایدار باشد، ممکن است فقط به پیگیری دورهای نیاز داشته باشد. در این وضعیت، شروع درمان تهاجمی بدون دلیل مشخص میتواند با عوارض غیرضروری همراه شود.
اگر درمان لازم باشد، این عوامل مسیر انتخاب را تغییر می‌دهند:
- نوع علائم: خونریزی، درد، فشار روی مثانه یا روده و مشکلات جنسی هرکدام ارزیابی متفاوتی می‌خواهند.
- محل فیبروم: فیبروم داخل حفره رحم با فیبروم واقع در دیواره یا سطح بیرونی رحم یکسان درمان نمی‌شود.
- تعداد و اندازه: یک فیبروم منفرد با چندین توده بزرگ، گزینه‌های یکسانی ندارد.
- برنامه بارداری: حفظ رحم و تأثیر درمان بر باروری باید از ابتدا در تصمیم‌گیری وارد شود.
- سن و نزدیک شدن به یائسگی: در برخی افراد، با کاهش طبیعی هورمون‌ها علائم در آینده کمتر میشود؛ اما نمی‌توان بدون بررسی، صرفاً منتظر ماند.
چه زمانی پیگیری بدون درمان فعال قابل قبول است؟
اگر فیبروم کوچک است و خونریزی، درد، فشار یا مشکل باروری ایجاد نمی‌کند، پزشک ممکن است پیگیری را پیشنهاد دهد. این پیگیری معمولاً شامل توجه به تغییر علائم و انجام معاینه یا تصویربرداری در زمان تعیین‌شده است؛ فاصله بررسی‌ها برای همه یکسان نیست.
پیگیری به معنای نادیده گرفتن علائم نیست. خونریزی‌ای که زندگی روزمره را مختل می‌کند، خستگی و تپش قلب ناشی از کمخونی، بزرگ شدن شکم یا درد تازه باید دوباره بررسی شود؛ حتی اگر قبلاً گفته شده باشد که فیبروم خطری ندارد.
داروها برای کنترل علائم فیبروم چه نقشی دارند؟
داروها بیشتر برای کم کردن خونریزی و درد یا اصلاح کمخونی به کار می‌روند و معمولاً فیبروم را بهطور دائمی از بین نمی‌برند. انتخاب دارو به شدت خونریزی، احتمال بارداری، سابقه بیماری‌ها و داروهای دیگر بستگی دارد.
داروهای هورمونی، برخی داروهای کاهنده خونریزی و درمان‌های موقت برای کوچک کردن فیبروم یا کاهش خونریزی پیش از عمل، ممکن است در شرایط مختلف مطرح شوند. برخی داروهای هورمونی هم برای همه مناسب نیستند و می‌توانند عوارضی داشته باشند؛ بنابراین مصرف خودسرانه قرص‌های هورمونی یا داروهای ضدخونریزی توصیه نمی‌شود.
اگر خونریزی طولانی باعث کمخونی شده باشد، فقط کنترل علامت کافی نیست و بررسی هموگلوبین و ذخایر آهن نیز ممکن است لازم شود. درمان کمخونی باید بر اساس آزمایش و نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی جراحی حفظ رحم، یعنی میومکتومی، مطرح میشود؟
میومکتومی یعنی برداشتن فیبروم و باقی گذاشتن رحم. این روش ممکن است برای فردی که علائم قابل توجه دارد و می‌خواهد رحم خود را حفظ کند، گزینه مناسبی باشد؛ اما مناسب بودن آن به محل، تعداد و عمق فیبروم‌ها بستگی دارد.
فیبروم‌هایی که به داخل حفره رحم برجسته شده‌اند، گاهی از راه واژن و با هیستروسکوپی برداشته میشوند. برای فیبرومهای دیواره رحم، روش لاپاراسکوپی یا جراحی باز ممکن است مطرح شود. تفاوت این روش‌ها فقط در اندازه برش نیست؛ دسترسی به فیبروم، احتمال باقی ماندن توده، نیاز به ترمیم رحم و برنامه بارداری هم اهمیت دارد.
میومکتومی احتمال برگشت فیبرومهای جدید را کاملاً از بین نمی‌برد. همچنین زمان مناسب برای اقدام به بارداری پس از عمل باید با جراح مشخص شود، چون به نوع جراحی و میزان دستکاری دیواره رحم بستگی دارد.
آیا آمبولیزاسیون و روش‌های غیرجراحی برای همه مناسب‌اند؟
آمبولیزاسیون شریان رحمی با کاهش جریان خون فیبروم، میتواند به کم شدن اندازه توده و علائم کمک کند و رحم را حفظ کند. با این حال، اگر بارداری آینده اولویت اصلی باشد، باید درباره اثر این روش بر باروری و بارداری با دقت بیشتری گفت‌وگو شود؛ در چنین شرایطی انتخاب آن برای همه افراد ساده و یکسان نیست.
روش‌های مبتنی بر امواج متمرکز نیز در بعضی مراکز و برای برخی فیبرومهای منتخب قابل بررسی‌اند. مناسب بودن آنها به محل و ویژگی فیبروم، دسترسی به مرکز مجهز و تجربه تیم درمان بستگی دارد و نمی‌توان آنها را به‌عنوان بهترین گزینه عمومی معرفی کرد.
چه زمانی هیسترکتومی منطقی‌تر است؟
هیسترکتومی، یعنی برداشتن رحم، درمان قطعی فیبروم و خونریزی ناشی از آن است؛ اما امکان بارداری پس از آن وجود ندارد. به همین دلیل معمولاً برای افرادی مطرح میشود که فرزندآوری برایشان تمام شده، علائم شدید یا فیبرومهای متعدد و عودکننده دارند، یا گزینه‌های حفظ رحم برایشان مناسب یا مؤثر نبوده است.
نوع عمل، یعنی انجام آن از راه واژن، لاپاراسکوپی یا جراحی باز، به اندازه رحم، تعداد فیبروم‌ها، سابقه جراحی و وضعیت عمومی فرد بستگی دارد. برداشتن رحم الزاماً به معنای برداشتن تخمدان‌ها نیست؛ این دو تصمیم جداگانه‌اند و باید درباره آنها با پزشک گفت‌وگو شود.
چطور برای ویزیت متخصص زنان آماده شویم؟
برای اینکه انتخاب درمان دقیق‌تر شود، گزارش سونوگرافی‌ها، فهرست داروها، سابقه خونریزی و نتیجه آزمایش‌های مربوط به کمخونی را همراه داشته باشید. همچنین روشن کنید که آیا در آینده قصد بارداری دارید یا حفظ رحم برایتان اهمیت دیگری دارد.
پرسش‌های زیر می‌توانند گفت‌وگو را کاربردی‌تر کنند:
- فیبروم دقیقاً در کدام بخش رحم قرار دارد و آیا حفره رحم را تغییر داده است؟
- آیا در حال حاضر درمان لازم است یا پیگیری کافی است؟
- هر گزینه چه اثری بر بارداری آینده، خونریزی و احتمال عود دارد؟
- اگر جراحی پیشنهاد میشود، چرا این روش بر روش‌های دیگر ترجیح داده شده است؟
جمع‌بندی: بهترین روش درمان فیبروم رحم بر اساس یک عدد یا اندازه ثابت انتخاب نمی‌شود. شدت علائم، کمخونی، محل و تعداد فیبروم‌ها، سن و برنامه بارداری باید کنار هم بررسی شوند؛ سپس می‌توان بین پیگیری، دارو، میومکتومی، روش‌های مداخله‌ای یا هیسترکتومی تصمیم گرفت.
