درمان هورمونی فیبروم رحم با قرص و داروهای مهارکننده هورمون برای همه بیماران یکسان نیست. بعضی داروها فقط خونریزی و درد را کمتر میکنند و روی اندازه فیبروم اثر چشمگیری ندارند؛ گروهی دیگر می‌توانند برای مدتی فیبروم را کوچک کنند، اما معمولاً درمان دائمی محسوب نمی‌شوند.
انتخاب دارو به محل و اندازه فیبروم، شدت خونریزی، کم‌خونی، سن، احتمال بارداری و هدف درمان بستگی دارد. دارویی که برای کنترل چند ماهه علائم یا آمادهسازی پیش از جراحی مناسب است، لزوماً برای مصرف طولانی‌مدت یا فردی که قصد بارداری دارد انتخاب خوبی نیست. این مطلب جایگزین معاینه و تجویز متخصص زنان نیست.
درمان هورمونی فیبروم رحم با قرص برای چه هدفی انجام میشود؟
فیبروم‌ها توده‌های خوش‌خیم عضله رحم هستند و رشد و علائم آن‌ها تا حدی با هورمون‌های تخمدانی ارتباط دارد؛ با این حال، پاسخ همه فیبروم‌ها به داروهای هورمونی یکسان نیست. هدف از درمان دارویی می‌تواند یکی از این موارد باشد:
- کاهش خونریزی شدید قاعدگی و پیشگیری از تشدید کم‌خونی
- کاهش درد و فشار لگنی در برخی بیماران
- کوچککردن موقت فیبروم پیش از جراحی یا نزدیک‌شدن به یائسگی
- خریدن زمان برای بررسی دقیق‌تر گزینه‌های درمانی یا برنامه‌ریزی بارداری
دارو معمولاً فیبروم را از بین نمی‌برد. اگر علائم پس از قطع درمان برگردند، پزشک باید درباره ادامه دارو، تغییر روش یا درمان‌های دیگر تصمیم بگیرد.
قرصهای ضدبارداری و پروژستینی چه اثری دارند؟
قرصهای ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین یا برخی قرصهای پروژستینی ممکن است حجم و مدت خونریزی قاعدگی را کاهش دهند. این داروها بیشتر برای کنترل علامت به کار می‌روند و معمولاً باعث کوچک‌شدن فیبروم نمی‌شوند.
این گروه برای همه مناسب نیست. سابقه لخته خون، میگرن همراه با علائم عصبی، بعضی بیماری‌های کبدی، فشار خون کنترل‌نشده و سیگارکشیدن در سنین بالاتر می‌تواند انتخاب قرصهای حاوی استروژن را محدود کند. نوع دارو و مدت مصرف باید بر اساس سابقه پزشکی تعیین شود، نه صرفاً اندازه فیبروم.
آییودی هورمونی؛ کنترل خونریزی، نه درمان فیبروم
آییودی آزادکننده لوونورژسترل می‌تواند در برخی افراد خونریزی شدید را کاهش دهد، به‌خصوص وقتی فیبروم داخل حفره رحم را تغییر نداده باشد. این وسیله معمولاً فیبروم را کوچک نمی‌کند و اگر فیبروم زیرمخاطی شکل حفره رحم را تغییر داده باشد، احتمال جابه‌جایی یا نامناسب‌بودن آن بیشتر است.
پیش از گذاشتن آییودی، پزشک باید محل فیبروم و وضعیت حفره رحم را ارزیابی کند. لکه‌بینی و خونریزی نامنظم در ماه‌های نخست نیز ممکن است رخ دهد.
داروهای مهارکننده هورمون چگونه فیبروم را کوچک میکنند؟
داروهای مهارکننده هورمون، به‌ویژه داروهای اثرگذار بر مسیر GnRH، تولید یا اثر هورمون‌های تخمدانی را برای مدتی کاهش می‌دهند. در نتیجه، خونریزی کمتر میشود و فیبروم ممکن است موقتاً کوچک شود. این اثر معمولاً پس از قطع دارو پایدار نمی‌ماند.
آگونیست‌های GnRH
داروهایی مانند لوپرولاید با ایجاد یک وضعیت موقت شبیه کاهش شدید فعالیت تخمدان، سطح استروژن را پایین می‌آورند. پزشک ممکن است از آن‌ها پیش از جراحی استفاده کند تا اندازه فیبروم، حجم خونریزی یا کم‌خونی کاهش یابد. در برخی افراد نزدیک به یائسگی نیز مصرف کوتاهمدت می‌تواند علائم را کنترل کند.
گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، تغییرات خلقی و کاهش تراکم استخوان از عوارض احتمالی کاهش استروژن هستند. به همین دلیل مصرف طولانی‌مدت بدون پایش پزشک معمولاً مناسب نیست. پس از قطع دارو، قاعدگی و علائم ممکن است دوباره برگردند.
آنتاگونیست‌های GnRH و درمان ترکیبی
برخی داروهای جدیدتر مستقیماً گیرنده‌های GnRH را مهار میکنند و می‌توانند خونریزی ناشی از فیبروم را کاهش دهند. بعضی از آن‌ها همراه با مقدار کمی استروژن و پروژستین، به‌صورت درمان ترکیبی، تجویز میشوند تا عوارض ناشی از افت شدید استروژن مانند گرگرفتگی و تحلیل استخوان کمتر شود.
این داروها برای همه کشورها، سنین و شرایط پزشکی در دسترس یا مناسب نیستند و ممکن است به ارزیابی خطر لخته، بیماری‌های کبدی، وضعیت استخوان و احتمال بارداری نیاز داشته باشند. نام تجاری، مجوز مصرف و شرایط دسترسی نیز بسته به کشور متفاوت است؛ بنابراین نباید بدون نسخه یا با تغییر خودسرانه دوز مصرف شوند.
چه کسانی ممکن است از درمان دارویی سود بیشتری ببرند؟
درمان هورمونی معمولاً زمانی بیشتر مطرح میشود که علامت اصلی خونریزی شدید باشد، فیبروم نیاز به کوچک‌شدن موقت داشته باشد یا بیمار بخواهد برای درمان قطعی زمان بخرد. پیش از شروع دارو، سونوگرافی و گاهی بررسی کم‌خونی برای مشخص‌شدن وضعیت لازم است.
اگر فیبروم داخل حفره رحم قرار گرفته باشد، خونریزی و مشکلات باروری ممکن است بیشتر به شکل و محل آن مربوط باشد تا صرفاً تغییرات هورمونی. در این وضعیت، دارو می‌تواند علامت را موقتاً کم کند، اما مشکل ساختاری را برطرف نمی‌کند.
چه نکاتی را پیش از شروع قرص یا مهارکننده هورمون باید گفت؟
- شدت و مدت خونریزی، وجود لخته و علائم کم‌خونی را دقیق به پزشک توضیح دهید.
- سابقه لخته خون، میگرن، بیماری کبد، پوکی استخوان، فشار خون و داروهای هم‌زمان را اعلام کنید.
- اگر قصد بارداری دارید، آن را پیش از انتخاب دارو مطرح کنید؛ بعضی درمان‌ها در دوران مصرف مانع بارداری میشوند.
- درمان را به دلیل کوچک‌شدن موقت فیبروم، خودسرانه طولانی نکنید.
- برای خونریزی بسیار شدید همراه با ضعف، تنگی نفس، رنگ‌پریدگی یا سرگیجه، مراجعه فوری لازم است.
جمع‌بندی: درمان هورمونی فیبروم رحم با قرص و داروهای مهارکننده هورمون بیشتر برای کنترل خونریزی، کاهش علائم یا کوچککردن موقت فیبروم کاربرد دارد. قرصهای ضدبارداری و پروژستینی معمولاً فیبروم را کوچک نمی‌کنند، در حالی که داروهای مهارکننده GnRH اثر قوی‌تر اما محدودتر و موقتی‌تری دارند؛ انتخاب میان آن‌ها باید بر اساس محل فیبروم، وضعیت سلامت و برنامه بارداری انجام شود.
