آمبولیزاسیون شریان رحمی برای درمان فیبروم، روشی کم‌تهاجمی است که بدون برداشتن رحم یا برش بزرگ شکمی، خونرسانی فیبروم را کاهش می‌دهد. در نتیجه، فیبروم طی هفته‌ها و ماه‌های بعد کوچک‌تر میشود و علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی، احساس فشار لگنی و تکرر ادرار می‌توانند کاهش پیدا کنند.
این روش برای همه افراد انتخاب اول نیست. محل و اندازه فیبروم، شدت علائم، سن، وضعیت باروری، احتمال بیماری‌های دیگر و هدف فرد از درمان باید پیش از تصمیم‌گیری بررسی شود. اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و نظر متخصص زنان یا رادیولوژیست مداخله‌ای نیست.
آمبولیزاسیون شریان رحمی چگونه فیبروم را کوچک میکند؟
فیبروم‌ها توده‌های معمولاً خوش‌خیم عضله رحم هستند و برای رشد به خونرسانی نیاز دارند. در آمبولیزاسیون، پزشک یک کاتتر باریک را از رگ کشاله ران یا مچ دست وارد میکند و آن را تا شریان‌های رحمی پیش می‌برد. سپس ذرات بسیار کوچک و مخصوصی را در شاخه‌هایی که به فیبروم خون می‌رسانند قرار می‌دهد.
این ذرات جریان خون فیبروم را کم می‌کنند، اما هدف این است که خونرسانی بافت سالم رحم تا حد امکان حفظ شود. فیبروم معمولاً بلافاصله ناپدید نمیشود؛ کاهش حجم و بهبود علائم در طول زمان اتفاق می‌افتد و سرعت آن به ویژگی‌های فیبروم و شرایط بدن بستگی دارد.
چه کسانی ممکن است کاندید مناسب این روش باشند؟
آمبولیزاسیون بیشتر برای افرادی مطرح میشود که فیبروم علامت‌دار دارند و می‌خواهند از جراحی باز یا برداشتن رحم پرهیز کنند. خونریزی شدید قاعدگی، کم‌خونی ناشی از خونریزی، درد یا فشار لگنی، بزرگ‌شدن شکم، تکرر ادرار و یبوست ناشی از فشار فیبروم از علائمی هستند که می‌توانند بررسی این گزینه را توجیه کنند.
پیش از انتخاب روش، تصویربرداری—معمولاً سونوگرافی و در موارد لازم MRI—کمک میکند تعداد، محل و نوع فیبروم مشخص شود. فیبروم‌های زیرمخاطی که به داخل حفره رحم برجسته‌اند، ممکن است با روش‌های دیگری بهتر درمان شوند؛ بنابراین صرفاً اندازه فیبروم تعیین‌کننده نیست.
چه شرایطی نیاز به احتیاط بیشتری دارد؟
در بارداری، عفونت فعال لگنی، خونریزی با علت نامشخص یا احتمال توده غیرخوش‌خیم، ابتدا باید علت اصلی روشن شود. بیماری کلیه، حساسیت به ماده حاجب، اختلالات انعقادی و برخی مشکلات عروقی نیز باید پیش از کار به پزشک گفته شوند. هیچ‌یک از این موارد بدون ارزیابی تخصصی به‌تنهایی تصمیم نهایی را مشخص نمیکند.
روند انجام آمبولیزاسیون شریان رحمی چگونه است؟
- ارزیابی پیش از کار: علائم، سابقه پزشکی، داروها، احتمال بارداری و نتیجه تصویربرداری بررسی میشود. گاهی آزمایش خون و بررسی کم‌خونی یا عملکرد کلیه نیز لازم است.
- ورود کاتتر: بیمار معمولاً تحت بیحسی موضعی و داروهای آرامبخش قرار می‌گیرد. کاتتر از یک رگ کوچک وارد شریان رحمی میشود و پزشک با تصویربرداری مسیر را کنترل میکند.
- تزریق ذرات: ذرات آمبولیزان به‌تدریج وارد شاخه‌های خون‌رسان فیبروم میشوند. پزشک بر اساس تصویر و جریان خون، میزان درمان را تنظیم میکند.
- مراقبت پس از کار: محل ورود کاتتر، فشار خون، درد و علائم عمومی تحت نظر قرار می‌گیرد. بسته به شرایط، ترخیص همان روز یا بستری کوتاه‌مدت ممکن است.
دوره نقاهت و عوارض احتمالی
گرفتگی و درد لگن، تهوع، خستگی و تب خفیف در روزهای نخست می‌توانند بخشی از واکنش بدن به کاهش خونرسانی فیبروم باشند؛ به این مجموعه گاهی «سندرم پس از آمبولیزاسیون» گفته میشود. داروهای مسکن و ضدتهوع معمولاً برای کنترل این علائم استفاده میشوند.
بهبود کامل به‌سرعت جراحی نیست و ممکن است چند هفته طول بکشد. لکه‌بینی یا تغییر موقت الگوی قاعدگی نیز ممکن است رخ دهد. عوارض جدی مانند عفونت رحم، آسیب به بافت‌های غیرهدف، واکنش به ماده حاجب، مشکل عروقی در محل ورود کاتتر یا نیاز به درمان دوباره نادرترند، اما باید پیش از رضایت از روش درباره آن‌ها توضیح داده شود.
تب بالا یا مداوم، درد شدید و رو به افزایش، ترشح بدبو، خونریزی غیرعادی، تنگی نفس یا واکنش حساسیتی پس از ترخیص نیاز به تماس فوری با مرکز درمانی دارد. دفع بافت از واژن نیز باید به پزشک گزارش شود و نباید خودسرانه پیگیری آن به تعویق بیفتد.
آیا این روش بر باروری و بارداری اثر می‌گذارد؟
امکان بارداری پس از آمبولیزاسیون شریان رحمی وجود دارد، اما داده‌های مربوط به باروری و بارداری پس از آن برای همه گروه‌ها یکسان و قطعی نیست. کاهش ذخیره تخمدان، به‌ویژه در سنین بالاتر، تغییرات رحم یا عوارض بارداری از موضوعاتی هستند که باید در مشاوره فردی بررسی شوند.
اگر فرد قصد بارداری دارد، انتخاب بین آمبولیزاسیون، میومکتومی و روش‌های دیگر به محل فیبروم، تعداد آن، سابقه ناباروری و برنامه بارداری بستگی دارد. در چنین شرایطی نباید تنها بر اساس کم‌تهاجمی‌بودن یک روش تصمیم گرفت؛ نظر متخصص زنان و در صورت نیاز متخصص ناباروری اهمیت دارد.
مزایا و محدودیت‌های این روش در یک نگاه
- مزایا: برش بزرگ شکمی ندارد، رحم برداشته نمیشود، بستری و دوره نقاهت آن معمولاً از جراحی باز کوتاه‌تر است و می‌تواند خونریزی و علائم فشاری ناشی از فیبروم را کاهش دهد.
- محدودیت: فیبروم خارج نمیشود و اثر درمان تدریجی است. همه فیبروم‌ها به یک اندازه پاسخ نمی‌دهند و در برخی افراد ممکن است علائم برگردد یا درمان دیگری لازم شود.
- نکته مهم: این روش برای درمان هر نوع خونریزی رحمی مناسب نیست. ابتدا باید علت‌هایی مانند پولیپ، اختلالات هورمونی یا بیماری‌های دیگر از نظر پزشک بررسی شوند.
جمع‌بندی؛ تصمیم‌گیری بر اساس علائم و برنامه آینده
آمبولیزاسیون شریان رحمی برای درمان فیبروم می‌تواند گزینه‌ای مؤثر و کم‌تهاجمی برای کاهش خونریزی و فشار لگنی باشد، اما انتخاب آن به مشخصات فیبروم و اولویت‌های فردی وابسته است. پیش از اقدام، درباره احتمال نیاز به درمان مجدد، دوره نقاهت و برنامه بارداری آینده با تیم درمان گفت‌وگو کنید.
