میومکتومی جراحی برداشتن فیبروم رحم است، بدون اینکه خود رحم خارج شود. به همین دلیل این روش برای زنانی که می‌خواهند رحمشان حفظ شود، از جمله برخی افراد با برنامه بارداری در آینده، اهمیت دارد. با این حال، میومکتومی برای هر فیبرومی لازم نیست و انتخاب آن باید بر اساس علائم، محل و اندازه توده‌ها و شرایط فرد انجام شود.
فیبرومها توده‌های غیرسرطانی عضله رحم هستند و ممکن است باعث خونریزی شدید قاعدگی، درد یا فشار لگنی، تکرر ادرار، یبوست یا دشواری در بارداری شوند. هدف میومکتومی، خارج کردن فیبرومهای مشکل‌ساز و حفظ بافت سالم رحم تا حد امکان است؛ اما تضمین نمی‌کند که فیبروم جدید در آینده شکل نگیرد.
این مطلب جایگزین معاینه و تصمیم‌گیری متخصص زنان نیست. نوع جراحی، خطرها و زمان مناسب برای بارداری باید برای هر فرد جداگانه بررسی شود.
میومکتومی چگونه انجام میشود؟
روش جراحی به محل فیبروم، تعداد و اندازه آن، عمق درگیری دیواره رحم و تجربه جراح بستگی دارد. سه روش اصلی وجود دارد:
- میومکتومی هیستروسکوپیک: برای فیبروم‌هایی به‌کار می‌رود که به داخل حفره رحم برجسته شده‌اند. جراح ابزار باریکی را از راه واژن و دهانه رحم وارد میکند و معمولاً برشی روی شکم ایجاد نمی‌شود.
- میومکتومی لاپاروسکوپیک یا رباتیک: از طریق چند برش کوچک روی شکم انجام میشود و برای برخی فیبرومهای بیرونی یا داخل دیواره رحم مناسب است. امکان استفاده از این روش به اندازه، تعداد و محل فیبرومها بستگی دارد.
- میومکتومی باز: با برش بزرگ‌تر روی شکم انجام میشود و ممکن است برای فیبرومهای بسیار بزرگ، متعدد یا عمیق انتخاب شود؛ به‌ویژه زمانی که خارج کردن دقیق توده‌ها با روش کمتهاجمی مناسب نباشد.
تشخیص روش مناسب معمولاً با معاینه، سونوگرافی و در صورت نیاز تصویربرداری دقیق‌تر انجام میشود. اندازه فیبروم به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ محل آن نسبت به حفره رحم و لایه‌های دیواره رحم نیز اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی میومکتومی برای فیبروم رحم مطرح میشود؟
اگر فیبروم هیچ علامتی ایجاد نکند، معمولاً جراحی انتخاب اول نیست و ممکن است پیگیری دوره‌ای کافی باشد. میومکتومی بیشتر زمانی مطرح میشود که فیبروم باعث علائم آزاردهنده یا مشکل قابل توجهی شده باشد و درمان‌های دیگر نتیجه مطلوبی نداده باشند.
دلایل احتمالی بررسی این جراحی عبارت‌اند از:
- خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی و کم‌خونی ناشی از آن
- درد، احساس فشار یا سنگینی در لگن
- فشار روی مثانه یا روده و ایجاد تکرر ادرار یا یبوست
- اختلال در شکل حفره رحم یا برخی مشکلات باروری که با فیبروم مرتبط تشخیص داده شده‌اند
- رشد قابل توجه یا اندازه‌ای که با نظر پزشک نیازمند ارزیابی و درمان است
وجود فیبروم به‌تنهایی به معنی علت قطعی ناباروری نیست. حتی پس از برداشتن فیبروم نیز ممکن است عوامل دیگری در باروری نقش داشته باشند؛ بنابراین تصمیم جراحی باید با توجه به کل وضعیت باروری گرفته شود، نه فقط نتیجه سونوگرافی.
حفظ رحم چه تفاوتی با برداشتن رحم دارد؟
در میومکتومی، رحم باقی می‌ماند و فقط فیبرومها خارج می‌شوند. در هیسترکتومی، رحم به‌طور کامل یا گاهی همراه با بخش‌هایی دیگر از دستگاه تولیدمثل برداشته میشود و پس از آن امکان بارداری وجود ندارد. انتخاب میان این دو روش به علائم، سن، تمایل به بارداری، تعداد و اندازه فیبرومها و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
حفظ رحم به معنای تضمین بارداری یا رفع همیشگی فیبروم نیست. همچنین در بعضی موارد، به‌خصوص هنگام برداشتن فیبرومهای عمیق، جراح باید برش رحم را ترمیم کند و این موضوع می‌تواند بر برنامه بارداری آینده و روش زایمان اثر بگذارد.
خطرها و محدودیت‌های میومکتومی چیست؟
میومکتومی یک عمل جراحی است و مانند هر جراحی دیگری می‌تواند با عوارض همراه باشد. خونریزی، عفونت، درد، چسبندگی‌های لگنی و آسیب به اندام‌های نزدیک از عوارض احتمالی هستند؛ میزان خطر به روش جراحی و شرایط فرد بستگی دارد.
در موارد کم، اگر کنترل خونریزی دشوار باشد، ممکن است جراح در حین عمل به اقدامات دیگری نیاز پیدا کند. درباره این احتمال باید پیش از عمل با بیمار صحبت شود. واکنش به داروی بیهوشی و تشکیل لخته خون نیز از خطرهای عمومی جراحی محسوب می‌شوند.
نکته مهم این است که میومکتومی زمینه ایجاد فیبروم را از بین نمیبرد. ممکن است همان فیبروم به شکل قبلی برنگردد، اما توده‌های جدید در سال‌های بعد ایجاد شوند. بنابراین ادامه پیگیری‌های پزشکی، به‌ویژه در صورت بازگشت خونریزی یا درد، اهمیت دارد.
دوره نقاهت بعد از جراحی برداشتن فیبروم رحم
نقاهت به روش جراحی، تعداد فیبرومها، میزان خونریزی و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد. معمولاً جراحی از راه واژن و روش‌های کمتهاجمی با بازگشت سریع‌تری به فعالیتهای روزمره همراه‌اند، در حالی که جراحی باز به استراحت و مراقبت طولانی‌تری نیاز دارد.
پزشک درباره راه رفتن، مراقبت از محل برش، مصرف دارو، زمان رانندگی، فعالیت ورزشی و رابطه جنسی دستور مشخص می‌دهد. خونریزی واژینال خفیف ممکن است پس از برخی روش‌ها دیده شود، اما خونریزی شدید، تب، درد رو به افزایش، ترشح بدبو، تنگی نفس یا تورم و درد یک‌طرفه پا نیازمند تماس سریع با پزشک یا مراجعه فوری است.
بازگشت به بارداری نیز باید تا ترمیم کافی رحم به تعویق بیفتد. این فاصله برای همه یکسان نیست؛ عمق برش در رحم و روش ترمیم، در تعیین زمان مناسب نقش دارد. پیش از اقدام به بارداری، ویزیت پیگیری و تأیید متخصص زنان ضروری است.
پیش از میومکتومی چه چیزهایی را باید از پزشک پرسید؟
- فیبروم دقیقاً در کدام بخش رحم قرار دارد و چرا جراحی پیشنهاد شده است؟
- کدام روش جراحی برای شرایط من مناسب‌تر است و احتمال تغییر روش حین عمل وجود دارد؟
- خطر خونریزی، چسبندگی و آسیب به دیواره رحم در مورد من چقدر است؟
- چه مدت پس از عمل می‌توانم فعالیتهای روزمره یا بارداری را از سر بگیرم؟
- اگر فیبرومها دوباره ایجاد شوند، برنامه پیگیری چگونه خواهد بود؟
جمع‌بندی: میومکتومی، جراحی برداشتن فیبروم رحم با حفظ رحم است و می‌تواند برای فیبرومهای علامت‌دار یا مواردی که بر حفره رحم و باروری اثر گذاشته‌اند، گزینه مناسبی باشد. روش هیستروسکوپیک، لاپاروسکوپیک یا باز بر اساس محل و ویژگی فیبروم انتخاب میشود. حفظ رحم به معنای حذف قطعی احتمال عود نیست؛ تصمیم نهایی باید پس از ارزیابی کامل متخصص زنان گرفته شود.
