فیبروم رحم پس از یائسگی معمولاً بهدلیل کاهش هورمونهای تخمدانی کوچکتر میشود؛ به همین دلیل، وجود یک فیبروم کوچک و بدون علامت همیشه به معنی نیاز به درمان فوری نیست. بااین‌حال، خونریزی واژینال پس از یائسگی، بزرگ‌شدن توده یا ایجاد درد و فشار لگنی باید جدی گرفته شود.
درمان فیبروم رحم پس از یائسگی بر اساس علائم، اندازه و محل توده، سرعت تغییرات آن، وضعیت عمومی فرد و نتیجه بررسی‌های تصویربرداری انتخاب میشود. مهم‌ترین گام این است که خونریزی یا رشد جدید توده فقط به فیبروم نسبت داده نشود؛ زیرا مشکلات دیگری نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
این مطلب جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. در صورت خونریزی پس از یائسگی، درد شدید یا احساس فشار مداوم در لگن، مراجعه به متخصص زنان را به تعویق نیندازید.
چرا فیبروم بعد از یائسگی نیاز به بررسی دقیق دارد؟
فیبرومها توده‌های خوش‌خیم عضله رحم هستند و در بسیاری از افراد پس از یائسگی ثابت می‌مانند یا کاهش اندازه پیدا می‌کنند. بنابراین، رشد واضح یک توده در این دوره با الگوی معمول سازگار نیست و باید با معاینه و تصویربرداری بررسی شود.
خونریزی بعد از یائسگی نیز طبیعی محسوب نمی‌شود؛ حتی اگر فرد از قبل فیبروم داشته باشد. نازک‌شدن یا ضخیم‌شدن غیرطبیعی پوشش داخلی رحم، پولیپ، عوارض داروها و به‌ندرت بیماری‌های جدی‌تر میتوانند در ایجاد این خونریزی نقش داشته باشند. تشخیص فیبروم، علتهای دیگر را خودبهخود رد نمی‌کند.
ارزیابی فیبروم رحم پس از یائسگی چگونه انجام میشود؟
پزشک معمولاً درباره زمان شروع علائم، مقدار خونریزی، درد، احساس فشار روی مثانه یا روده، داروهای مصرفی و سابقه درمان‌های هورمونی سؤال می‌کند. سپس معاینه لگنی و سونوگرافی، اغلب از راه واژن، برای بررسی اندازه، محل و ویژگی‌های توده انجام میشود.
اگر تصویر سونوگرافی واضح نباشد، فیبروم بزرگ باشد یا احتمال چند نوع ضایعه مطرح شود، ام‌آر‌آی میتواند جزئیات بیشتری نشان دهد. در صورت خونریزی، بررسی پوشش داخلی رحم ممکن است با نمونه‌برداری یا روش‌های دیگر لازم باشد. انتخاب این بررسی‌ها به نظر متخصص و شرایط فرد بستگی دارد.
چه زمانی فقط پیگیری کافی است؟
اگر فیبروم کوچک باشد، در بررسی‌ها ویژگی نگران‌کننده‌ای دیده نشود و فرد علامتی نداشته باشد، معمولاً درمان تهاجمی لازم نیست. در این وضعیت، پزشک ممکن است معاینه و تصویربرداری دوره‌ای را پیشنهاد کند تا اندازه توده و وضعیت علائم تحت نظر بماند.
پیگیری به معنی بی‌اهمیت دانستن فیبروم نیست. مراجعه زودتر از زمان تعیین‌شده در صورت بروز خونریزی، درد تازه، بزرگ‌شدن شکم، احساس فشار شدید یا تغییر واضح در علائم ضروری است. فاصله پیگیری برای همه یکسان نیست و به اندازه و ظاهر توده و سابقه پزشکی بستگی دارد.
درمان فیبروم رحم پس از یائسگی در چه شرایطی لازم میشود؟
درمان زمانی بیشتر مطرح میشود که فیبروم باعث علائم آزاردهنده باشد، در بررسی‌های پی‌درپی رشد کند، به اندام‌های اطراف فشار بیاورد یا تشخیص آن با سونوگرافی قطعی نباشد. روش انتخابی باید هم مشکل فعلی را برطرف کند و هم امکان بررسی دقیق بافت را، در صورت نیاز، فراهم کند.
داروها
داروهای مسکن ممکن است برای کنترل درد به‌کار بروند، اما فیبروم را از بین نمی‌برند. داروهای هورمونی که پیش از یائسگی برای کاهش خونریزی یا کوچک‌کردن موقت فیبروم استفاده میشوند، بعد از یائسگی کاربرد روتین و یکسانی برای همه افراد ندارند و میتوانند عوارض یا محدودیت‌های خاص خود را داشته باشند.
اگر فرد از درمان جایگزینی هورمونی استفاده می‌کند، نباید آن را خودسرانه قطع یا تغییر دهد. پزشک باید مزایا و خطرهای این درمان، شدت علائم یائسگی و وضعیت فیبروم و پوشش رحم را هم‌زمان بررسی کند.
جراحی
برداشتن رحم، یعنی هیسترکتومی، در فردی که پس از یائسگی علائم مهم، فیبروم در حال رشد یا ابهام تشخیصی دارد، میتواند درمان قطعی باشد؛ زیرا با برداشتن رحم، امکان بازگشت فیبروم رحمی وجود ندارد. نوع عمل به اندازه و محل توده، وضعیت تخمدان‌ها، سلامت عمومی و نظر بیمار بستگی دارد.
در برخی افراد انتخاب‌شده، فقط برداشتن فیبروم یا میومکتومی قابل بررسی است؛ برای مثال زمانی که حفظ رحم اهمیت دارد یا جراحی محدودتر مزیت بیشتری دارد. این روش برای همه مناسب نیست و احتمال باقی‌ماندن یا ایجاد فیبروم‌های دیگر باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شود.
روش‌های غیرجراحی
آمبولیزاسیون شریان رحمی با کاهش خون‌رسانی به فیبروم انجام میشود و در بعضی افراد میتواند گزینه‌ای جایگزین جراحی باشد. بااین‌حال، در سنین پس از یائسگی انتخاب این روش باید با دقت بیشتری انجام شود؛ به‌ویژه وقتی رشد توده یا ماهیت آن کاملاً روشن نیست، زیرا بررسی بافت ممکن است اهمیت داشته باشد.
روش‌های تخریب با انرژی یا درمان‌های هورمونی خاص نیز در شرایط محدودی به کار می‌روند و برای هر توده یا هر فرد مناسب نیستند. تصمیم درباره این گزینه‌ها باید پس از تأیید تشخیص و بررسی خطرهای احتمالی توسط متخصص گرفته شود.
علائمی که مراجعه سریع‌تری می‌خواهند
- هر نوع لکه‌بینی یا خونریزی واژینال پس از گذشت یک سال از آخرین قاعدگی
- افزایش اندازه شکم یا احساس بزرگ‌شدن توده در مدت کوتاه
- درد لگنی مداوم، شدید یا رو به افزایش
- فشار قابل‌توجه روی مثانه، تکرر ادرار یا یبوست جدید
- ترشح غیرمعمول، ضعف شدید، سرگیجه یا نشانه‌های کم‌خونی همراه با خونریزی
وجود این علائم به‌تنهایی به معنی سرطان نیست، اما بررسی پزشکی را ضروری می‌کند. از مصرف خودسرانه داروهای هورمونی، داروهای گیاهی یا روش‌های موسوم به کوچک‌کردن فیبروم بدون ارزیابی پزشک پرهیز کنید.
جمع‌بندی؛ انتخاب درمان به روند فیبروم بستگی دارد
درمان فیبروم رحم پس از یائسگی همیشه با جراحی شروع نمی‌شود. توده بدون علامت و پایدار ممکن است فقط به پیگیری نیاز داشته باشد، اما خونریزی پس از یائسگی، رشد فیبروم یا علائم فشاری باید با تصویربرداری و در صورت لزوم بررسی پوشش رحم ارزیابی شود. بهترین روش درمانی بر پایه تشخیص دقیق، شرایط جسمی و ترجیح آگاهانه فرد انتخاب میشود.
