درمان فیبروم رحم در زنان مبتلا به ناباروری برای همه یکسان نیست. فیبروم ممکن است با تغییر شکل حفره رحم، اختلال در لانه‌گزینی جنین یا افزایش احتمال سقط، بر باروری اثر بگذارد؛ اما وجود هر فیبرومی به‌معنای نیاز قطعی به جراحی نیست.
تصمیم درمانی به محل فیبروم، اندازه و تعداد آن، علائم، سابقه سقط یا درمان ناباروری و سایر عوامل مؤثر بر باروری بستگی دارد. پیش از انتخاب روش، معمولاً باید هم وضعیت حفره رحم و هم علت‌های دیگر ناباروری بررسی شوند.
کدام فیبروم بیشتر با ناباروری ارتباط دارد؟
فیبرومها بر اساس محل قرارگیری به انواع زیر تقسیم میشوند:
- فیبروم زیرمخاطی: به سمت حفره رحم رشد می‌کند و حتی اگر خیلی بزرگ نباشد، میتواند شکل حفره رحم را تغییر دهد. این نوع معمولاً بیشترین ارتباط را با اختلال لانه‌گزینی و کاهش شانس بارداری دارد.
- فیبروم داخل‌عضله‌ای: در ضخامت دیواره رحم قرار می‌گیرد. اگر بزرگ باشد یا حفره رحم را تغییر دهد، ممکن است بر باروری اثر بگذارد؛ اما درباره فیبرومهای کوچک و بدون تغییر شکل حفره، تصمیم‌گیری به شواهد و شرایط فردی وابسته است.
- فیبروم زیرسروزی: در سطح بیرونی رحم رشد می‌کند و معمولاً به‌تنهایی علت ناباروری نیست، مگر اینکه بسیار بزرگ باشد یا به اندام‌های اطراف فشار وارد کند.
سونوگرافی واژینال ممکن است برای شروع کافی باشد، اما در برخی افراد سونوهیستروگرافی، هیستروسکوپی تشخیصی یا ام‌آر‌آی برای مشخص‌شدن ارتباط فیبروم با حفره رحم لازم میشود.
چه زمانی برداشتن فیبروم به باروری کمک می‌کند؟
برداشتن فیبروم بیشتر زمانی مطرح میشود که فیبروم حفره رحم را دچار تغییر کرده باشد، خونریزی قابل‌توجه ایجاد کند، با سقط‌های مکرر همراه باشد یا در مسیر درمان ناباروری مانع منطقی برای لانه‌گزینی محسوب شود. در فیبروم زیرمخاطی، شواهد حمایت‌کننده‌تری برای برداشتن ضایعه پیش از اقدام به بارداری وجود دارد.
برای فیبروم داخل‌عضله‌ای که حفره رحم را تغییر نداده، سود جراحی همیشه قطعی نیست. اندازه فیبروم، تعداد آن، سن، ذخیره تخمدان، سابقه درمان‌های ناباروری و عوامل مردانه باید در تصمیم نهایی کنار هم قرار بگیرند؛ بنابراین نمی‌توان یک اندازه مشخص را برای همه زنان معیار قطعی دانست.
روش‌های درمان فیبروم رحم در زنان مبتلا به ناباروری
میومکتومی هیستروسکوپیک
در این روش، فیبروم زیرمخاطی از راه واژن و دهانه رحم و بدون برش روی شکم برداشته میشود. برای فیبروم‌هایی که بیشتر به داخل حفره رحم برجسته‌اند، این روش معمولاً کم‌تهاجمی‌تر است و دوره نقاهت کوتاه‌تری نسبت به جراحی شکمی دارد.
همه فیبرومهای زیرمخاطی با یک جلسه قابل برداشت نیستند. اندازه، عمق نفوذ به عضله رحم و تعداد فیبرومها ممکن است باعث شود درمان در چند مرحله انجام شود یا روش دیگری لازم باشد.
میومکتومی لاپاروسکوپی یا رباتیک
در فیبرومهای داخل‌عضله‌ای یا زیرسروزی منتخب، جراح میتواند از طریق برش‌های کوچک شکم فیبروم را خارج کند. مزیت این روش معمولاً درد و دوره نقاهت کمتر نسبت به جراحی باز است، اما برای همه اندازه‌ها، تعدادها و محل‌های فیبروم مناسب نیست.
میومکتومی باز
وقتی فیبرومها بزرگ، متعدد یا عمیق باشند، جراحی باز ممکن است کنترل و ترمیم مناسب‌تری فراهم کند. این روش میتواند به حفظ رحم کمک کند، اما بهبودی آن طولانی‌تر است و محل و عمق برش روی رحم در برنامه‌ریزی بارداری بعدی اهمیت دارد.
میومکتومی به‌معنای تضمین بارداری نیست. این عمل میتواند مشکل مرتبط با فیبروم را برطرف کند، اما سن، کیفیت تخمک، باز بودن لوله‌های رحمی، اسپرم و بیماری‌های همراه همچنان بر نتیجه اثر می‌گذارند.
داروها و روش‌های غیرجراحی چه جایگاهی دارند؟
داروهای هورمونی می‌توانند خونریزی را کنترل کنند یا فیبروم را برای مدتی کوچک‌تر کنند. گاهی پزشک از این داروها پیش از جراحی استفاده می‌کند تا کم‌خونی یا حجم فیبروم بهتر مدیریت شود، اما این داروها معمولاً درمان قطعی فیبروم و راه‌حل ناباروری نیستند.
آمبولیزاسیون شریان رحمی و برخی روش‌های تخریب فیبروم ممکن است در کنترل علائم کاربرد داشته باشند، اما برای زنی که قصد بارداری دارد باید با احتیاط بیشتری بررسی شوند. اثر این روش‌ها بر باروری و بارداری آینده با میومکتومی یکسان نیست و انتخاب آنها باید در گفت‌وگوی مشترک میان متخصص زنان و متخصص ناباروری انجام شود.
ترتیب بررسی‌ها پیش از درمان چگونه است؟
- تأیید وجود فیبروم و مشخص‌کردن محل، تعداد و اندازه آن با تصویربرداری مناسب.
- بررسی اینکه آیا حفره رحم تغییر شکل داده است یا نه.
- ارزیابی ذخیره تخمدان، تخمک‌گذاری، لوله‌های رحمی و آزمایش اسپرم همسر در صورت نیاز.
- مقایسه خطر جراحی با فایده احتمالی آن، به‌خصوص در فیبرومهای داخل‌عضله‌ای بدون تغییر شکل حفره رحم.
- تنظیم زمان اقدام به بارداری یا درمان‌هایی مانند آی‌وی‌اف پس از ترمیم رحم.
اگر فیبروم باعث کم‌خونی، خونریزی شدید یا درد شده باشد، این علائم نیز باید پیش از درمان ناباروری مدیریت شوند. در عین حال، به تعویق‌انداختن طولانی درمان برای جراحی همیشه بهترین تصمیم نیست؛ سن و ذخیره تخمدان ممکن است زمان‌بندی را تغییر دهد.
بعد از میومکتومی چه نکاتی برای بارداری مهم است؟
مدت انتظار برای بارداری پس از عمل به نوع جراحی و عمق برش در عضله رحم بستگی دارد. پزشک باید مشخص کند که ترمیم رحم کامل شده است و چه زمانی اقدام طبیعی یا درمان کمک‌باروری بی‌خطرتر خواهد بود.
در برخی جراحی‌های عمیق، نوع برش رحم میتواند بر شیوه مراقبت از بارداری و تصمیم درباره زایمان اثر بگذارد. این موضوع باید پیش از بارداری در پرونده ثبت و در طول مراقبت‌های بارداری به پزشک اطلاع داده شود.
جمع‌بندی: درمان فیبروم رحم در زنان مبتلا به ناباروری زمانی بیشترین احتمال فایده را دارد که فیبروم حفره رحم را تغییر داده باشد یا با علائم و عوارض مشخص همراه شود. برداشتن فیبروم همیشه ضروری نیست و انتخاب میان هیستروسکوپی، میومکتومی لاپاروسکوپی، جراحی باز یا درمان‌های دیگر باید پس از بررسی کامل باروری و با نظر متخصص انجام شود.
