داروهای کاهش خونریزی و درد ناشی از فیبروم رحم معمولاً برای کنترل علائم استفاده میشوند، نه از بین بردن خود فیبروم. انتخاب دارو به شدت خونریزی، وجود کم‌خونی، سن، احتمال بارداری، محل و اندازه فیبروم و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد.
ترانکسامیک اسید برای کم کردن خونریزی قاعدگی، داروهای ضدالتهاب برای درد و برخی روش‌های هورمونی برای تنظیم خونریزی به کار می‌روند. هیچ‌کدام نباید خودسرانه شروع شوند؛ زیرا بعضی از آنها برای افراد دارای سابقه لخته خون، بیماری کبدی، زخم معده یا احتمال بارداری مناسب نیستند.
داروهای کاهش خونریزی و درد ناشی از فیبروم رحم چگونه انتخاب میشوند؟
فیبروم می‌تواند با بزرگ‌تر کردن سطح داخلی رحم یا مختل کردن انقباض طبیعی رحم، خونریزی قاعدگی را شدید و طولانی کند. درد نیز ممکن است از انقباض‌های شدید رحم، فشار فیبروم یا دفع لخته‌های بزرگ ایجاد شود. به همین دلیل، دارویی که برای یک فرد مناسب است، لزوماً برای فرد دیگر انتخاب خوبی نیست.
پزشک معمولاً درباره مقدار و مدت خونریزی، تعداد پد مصرفی، درد، احتمال بارداری و علائمی مانند خستگی یا تنگی نفس سؤال میکند. آزمایش شمارش خون و گاهی بررسی ذخیره آهن می‌تواند کم‌خونی ناشی از خونریزی را مشخص کند.
ترانکسامیک اسید برای خونریزی شدید قاعدگی
ترانکسامیک اسید با کمک به پایدار ماندن لخته‌های خون در پوشش رحم، حجم خونریزی را در روزهای قاعدگی کاهش می‌دهد. این دارو معمولاً در تمام طول ماه مصرف نمی‌شود و زمان شروع و تعداد روزهای مصرف باید طبق نسخه مشخص شود.
ترانکسامیک اسید فیبروم را کوچک نمی‌کند و درد ناشی از آن را هم درمان اصلی نمی‌داند؛ مزیتش این است که مستقیماً برای کاهش خونریزی قاعدگی به کار می‌رود. افرادی که سابقه لخته خون در پا یا ریه، سکته مغزی، برخی اختلالات انعقادی یا بیماری کلیوی دارند، باید پیش از مصرف حتماً پزشک را در جریان بگذارند.
درد، تورم یک‌طرفه پا، تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه پس از مصرف، علائم هشدار هستند و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارند. ترکیب این دارو با بعضی روش‌های هورمونی نیز باید با دقت بررسی شود.
داروهای ضدالتهاب برای درد و گرفتگی فیبروم
داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و مفنامیک اسید از گروه ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی هستند. این داروها با کاهش مواد شیمیایی مؤثر در درد و انقباض رحم، میتوانند گرفتگی قاعدگی و درد لگنی را کمتر کنند و در برخی افراد کاهش محدودی در خونریزی ایجاد کنند.
این داروها درمان فیبروم نیستند و اثرشان بیشتر برای روزهای درد یا قاعدگی است. مصرف هم‌زمان چند داروی ضدالتهاب، افزایش دوز برای اثر بیشتر یا استفاده طولانی‌مدت بدون نظر پزشک می‌تواند خطر خونریزی گوارشی و آسیب کلیه را بالا ببرد.
- در صورت سابقه زخم یا خونریزی معده، بیماری کلیه، فشار خون کنترل‌نشده یا حساسیت به این داروها، پیش از مصرف مشورت کنید.
- مصرف آسپرین برای کنترل درد قاعدگی انتخاب معمولی نیست و ممکن است خونریزی را بیشتر کند؛ مگر اینکه پزشک آن را برای دلیل مشخصی تجویز کرده باشد.
- در بارداری، به‌ویژه از نیمه دوم بارداری، مصرف داروهای ضدالتهاب باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
قرص‌های هورمونی و پروژستین‌ها چه کمکی میکنند؟
قرص‌های ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین، برخی قرص‌های فقط پروژستین و داروهای پروژستینی میتوانند الگوی خونریزی را کنترل کنند. این داروها ممکن است برای فردی مناسب باشند که علاوه بر فیبروم، به پیشگیری از بارداری یا منظم شدن چرخه قاعدگی هم نیاز دارد.
اثر این روش‌ها به نوع فیبروم و محل آن بستگی دارد و معمولاً به معنای کوچک شدن توده نیست. قرص‌های حاوی استروژن برای همه مناسب نیستند؛ سابقه لخته خون، میگرن همراه با اورا، برخی بیماری‌های کبدی، سیگار کشیدن در سنین بالاتر و فشار خون کنترل‌نشده از عواملی هستند که باید پیش از تجویز بررسی شوند.
آی‌یودی لوونورژسترل؛ چه زمانی می‌تواند گزینه باشد؟
آی‌یودی آزادکننده لوونورژسترل با نازک‌تر کردن پوشش داخلی رحم، در بسیاری از افراد خونریزی قاعدگی را کاهش می‌دهد. این روش ممکن است برای فیبروم‌هایی که حفره رحم را به‌شدت تغییر نداده‌اند مناسب‌تر باشد، اما در فیبروم‌های داخل حفره رحم یا زمانی که شکل رحم تغییر کرده است، قرار دادن و ماندگاری آن می‌تواند دشوارتر باشد.
آی‌یودی لوونورژسترل فیبروم را درمان نمی‌کند و برای همه افراد انتخاب مناسبی نیست. پیش از استفاده، معاینه و بررسی شکل رحم لازم است؛ به‌خصوص اگر خونریزی غیرطبیعی، درد جدید یا احتمال بارداری وجود داشته باشد.
داروهای هورمونی قوی‌تر برای کنترل موقت علائم
داروهای مهارکننده هورمونهای آزادکننده گنادوتروپین و برخی داروهای مهارکننده گیرنده این هورمون میتوانند فعالیت هورمونی تخمدان را موقتاً کاهش دهند. پیامد آن ممکن است کم شدن خونریزی، بهبود کم‌خونی و کوچک شدن موقت رحم و فیبروم باشد.
این داروها معمولاً برای مصرف طولانی‌مدت و بدون پایش پزشکی مناسب نیستند؛ زیرا میتوانند علائمی شبیه یائسگی، گرگرفتگی، تغییرات خلقی و کاهش تراکم استخوان ایجاد کنند. در برخی رژیم‌های درمانی، داروی کمکی برای کاهش این عوارض تجویز میشود. این گروه بیشتر در شرایطی مانند آماده‌سازی پیش از عمل یا کنترل کوتاه‌مدت علائم کاربرد دارد.
آهن چه نقشی در خونریزی ناشی از فیبروم دارد؟
آهن خونریزی را متوقف نمی‌کند، اما اگر قاعدگی‌های سنگین باعث کم‌خونی یا کاهش ذخیره آهن شده باشند، درمان کمبود آهن اهمیت دارد. خستگی، رنگ‌پریدگی، تپش قلب، سردرد و تنگی نفس هنگام فعالیت میتوانند با کم‌خونی همراه باشند، اما تشخیص آن با آزمایش خون انجام میشود.
نوع و مقدار مکمل آهن باید بر اساس آزمایش و نظر پزشک تعیین شود. ادامه خونریزی بدون پیدا کردن علت و تکیه صرف بر مکمل آهن، مشکل اصلی را برطرف نمی‌کند.
چه زمانی دارو کافی نیست؟
اگر خونریزی با دارو کنترل نشود، کم‌خونی تکرار شود، درد ادامه‌دار باشد یا فیبروم به حفره رحم فشار وارد کند، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی و گزینه‌های درمانی دیگر را مطرح کند. در این شرایط، تصمیم‌گیری به تعداد و محل فیبروم، تمایل به بارداری و شدت علائم وابسته است.
مراجعه فوری لازم است اگر خونریزی شدید با ضعف، غش، تنگی نفس، تپش قلب یا سرگیجه همراه شده باشد. خونریزی پس از یائسگی، درد ناگهانی و شدید لگن یا خونریزی در صورت احتمال بارداری نیز نباید به فیبروم نسبت داده شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
جمع‌بندی: داروهای کاهش خونریزی و درد ناشی از فیبروم رحم شامل ترانکسامیک اسید، داروهای ضدالتهاب، روش‌های هورمونی و در موارد خاص داروهای مهارکننده هورمونی هستند. این درمان‌ها بیشتر علائم را کنترل میکنند؛ بنابراین انتخاب دارو، بررسی کم‌خونی و پیگیری پاسخ به درمان باید زیر نظر پزشک انجام شود.
