روش‌های درمان فیبروم رحم از مراقبت و پیگیری ساده تا دارو، اقدامات کم‌تهاجمی و جراحی گسترده را شامل میشود. وجود فیبروم به‌تنهایی به معنی نیاز قطعی به درمان نیست؛ بسیاری از فیبروم‌ها علامتی ایجاد نمی‌کنند و فقط در سونوگرافی دیده می‌شوند.
اگر خونریزی شدید، درد لگنی، احساس فشار روی مثانه یا روده، کمخونی، ناباروری یا رشد قابلتوجه فیبروم وجود داشته باشد، پزشک بر اساس تعداد و محل فیبروم، سن، شدت علائم و برنامه بارداری گزینه مناسب را پیشنهاد می‌کند. اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و تصمیم‌گیری پزشک نیست.
پیش از انتخاب درمان، چه چیزهایی باید مشخص شود؟
تشخیص و ارزیابی معمولاً با شرح حال، معاینه و سونوگرافی لگن انجام میشود. در بعضی شرایط، ام‌آر‌آی برای مشخص‌کردن تعداد، اندازه و محل دقیق فیبروم یا برنامه‌ریزی پیش از درمان لازم است. آزمایش خون نیز ممکن است برای بررسی کمخونی ناشی از خونریزی درخواست شود.
محل فیبروم اهمیت زیادی دارد. فیبروم زیرمخاطی که به داخل حفره رحم برجسته میشود، حتی اگر کوچک باشد، ممکن است خونریزی یا مشکل باروری ایجاد کند؛ در مقابل، فیبروم بیرونی بیشتر با احساس فشار یا بزرگی شکم ارتباط دارد. بنابراین اندازه به‌تنهایی معیار انتخاب درمان نیست.
روش‌های درمان فیبروم رحم با دارو
داروها معمولاً برای کاهش خونریزی و درد یا کوچک‌کردن موقت فیبروم به کار می‌روند. نوع دارو باید بر اساس سابقه پزشکی، احتمال بارداری، فشار خون، خطر لخته، میگرن و سایر داروهای مصرفی انتخاب شود.
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: می‌توانند درد قاعدگی را کمتر کنند، اما معمولاً اندازه فیبروم را کاهش نمی‌دهند و اثرشان بر خونریزی در همه افراد یکسان نیست.
- داروهای کاهش‌دهنده خونریزی: داروهایی مانند ترانکسامیک اسید ممکن است در روزهای خونریزی به کنترل مقدار خون کمک کنند، اما برای همه مناسب نیستند؛ به‌ویژه در افرادی که سابقه لخته یا عوامل خطر آن را دارند.
- روش‌های هورمونی: قرص‌های هورمونی، پروژستین‌ها یا سیستم داخل‌رحمی حاوی لوونورژسترل ممکن است خونریزی را کاهش دهند. این روش‌ها بیشتر روی علامت اثر می‌گذارند و برای همه انواع فیبروم، به‌خصوص فیبرومهای تغییر‌دهنده شکل حفره رحم، مناسب نیستند.
- داروهای مهارکننده موقت هورمون‌های تخمدانی: برخی داروهای این گروه می‌توانند فیبروم و خونریزی را برای مدتی کاهش دهند و گاهی پیش از جراحی برای اصلاح کمخونی یا کوچک‌ترشدن رحم استفاده می‌شوند. عوارض شبیه علائم یائسگی و محدودیت مدت مصرف باعث میشود استفاده از آن‌ها نیازمند نظارت پزشک باشد.
داروهای مسکن یا هورمونی نباید خودسرانه، به‌خصوص برای مدت طولانی، مصرف شوند. اگر خونریزی به‌قدری است که هر ساعت پد یا تامپون کاملاً خیس میشود، یا سرگیجه و ضعف وجود دارد، ارزیابی پزشکی فوری لازم است.
روش‌های کم‌تهاجمی برای کنترل یا کوچک‌کردن فیبروم
درمان‌های کم‌تهاجمی برای برخی افراد جایگزین جراحی باز هستند، اما دسترسی، هزینه، تجربه مرکز درمانی و تأثیر احتمالی بر بارداری آینده باید پیش از تصمیم‌گیری بررسی شود.
آمبولیزاسیون شریان رحمی
در آمبولیزاسیون، پزشک از طریق یک رگ، ذرات کوچکی را به رگ‌های تغذیه‌کننده فیبروم می‌رساند تا جریان خون آن کاهش یابد. فیبروم معمولاً کوچک‌تر میشود و خونریزی و فشار لگنی کاهش پیدا می‌کند. درد و تب کوتاه‌مدت پس از عمل ممکن است رخ دهد و تصمیم درباره این روش در فردی که قصد بارداری دارد باید با دقت بیشتری گرفته شود.
تخریب فیبروم با امواج یا انرژی حرارتی
در برخی مراکز، فیبروم با امواج متمرکز یا انرژی حرارتی تخریب میشود؛ از جمله روش‌هایی که با هدایت تصویربرداری انجام می‌گیرند. مناسب‌بودن این گزینه به محل و تعداد فیبروم، اندازه رحم و امکانات مرکز بستگی دارد. همه این روش‌ها برای درمان هر نوع فیبروم یا تضمین بارداری آینده مناسب نیستند.
جراحی فیبروم رحم؛ میومکتومی یا برداشتن رحم؟
میومکتومی برای حفظ رحم
در میومکتومی، خود فیبروم برداشته میشود و رحم باقی می‌ماند. این جراحی برای فردی که علائم شدید دارد یا قصد حفظ امکان بارداری را دارد، میتواند گزینه مهمی باشد؛ با این حال، احتمال ایجاد فیبرومهای جدید در سال‌های بعد وجود دارد.
میومکتومی بر اساس محل و اندازه فیبروم به روش‌های مختلف انجام میشود:
- هیستروسکوپی: برای فیبروم‌هایی که به داخل حفره رحم برجسته شده‌اند؛ ابزار از مسیر واژن و دهانه رحم وارد میشود و برشی روی شکم ایجاد نمی‌شود.
- لاپاراسکوپی یا رباتیک: برای برخی فیبرومهای مناسب، با برش‌های کوچک‌تر و معمولاً دوره نقاهت کوتاه‌تر از جراحی باز.
- جراحی باز: در فیبرومهای بسیار بزرگ، متعدد یا پیچیده ممکن است لازم شود.
پس از میومکتومی، زمان مناسب برای اقدام به بارداری به عمق برش روی رحم و نوع جراحی بستگی دارد. در بعضی موارد پزشک برای زایمان آینده نیز توصیه‌های خاصی ارائه می‌کند.
هیسترکتومی برای درمان قطعی
هیسترکتومی یعنی برداشتن رحم و تنها روشی است که فیبروم را بهطور قطعی از بین می‌برد؛ پس از آن امکان بارداری وجود ندارد. این گزینه ممکن است برای فیبرومهای بزرگ یا متعدد، علائم شدید و پایدار، یا زمانی که فرد فرزندآوری خود را کامل کرده است مطرح شود. برداشتن تخمدان‌ها تصمیمی جداگانه است و بهطور خودکار بخشی از همه هیسترکتومی‌ها نیست.
انتخاب درمان بر اساس هدف بیمار
یک روش واحد برای همه افراد وجود ندارد. پیش از تصمیم‌گیری، این موارد را با متخصص زنان مطرح کنید:
- آیا هدف اصلی کنترل خونریزی و درد است یا کوچک‌کردن فیبروم؟
- آیا قصد بارداری در آینده وجود دارد؟
- فیبروم در کدام بخش رحم قرار دارد و آیا حفره رحم را تغییر داده است؟
- آیا کمخونی، بیماری زمینه‌ای یا داروی خاصی انتخاب درمان را محدود می‌کند؟
- دوره نقاهت، احتمال برگشت علائم و نیاز به درمان مجدد در هر روش چقدر است؟
خونریزی غیرقابل‌کنترل، ضعف شدید، تنگی نفس، درد ناگهانی و شدید یا احتمال بارداری همراه با درد و خونریزی، نیاز به ارزیابی فوری دارد. این علائم همیشه فقط به فیبروم مربوط نیستند.
جمع‌بندی روش‌های درمان فیبروم رحم
روش‌های درمان فیبروم رحم از پیگیری بدون مداخله و دارو تا آمبولیزاسیون، درمان‌های کم‌تهاجمی، میومکتومی و هیسترکتومی گسترده‌اند. اگر فیبروم بی‌علامت باشد، ممکن است درمان لازم نباشد؛ اما خونریزی شدید، کمخونی، درد، فشار لگنی یا مشکل باروری ارزیابی تخصصی را ضروری می‌کند. حفظ رحم و برنامه بارداری باید از ابتدا در انتخاب روش درمان در نظر گرفته شود.
