هیسترکتومی برای فیبروم رحم به معنی برداشتن رحم با جراحی است و در همه افراد، اولین یا تنها انتخاب نیست. این عمل زمانی مطرح می‌شود که فیبروم‌ها خونریزی یا درد قابل‌توجه ایجاد کرده باشند، رحم بسیار بزرگ شده باشد، درمانهای دیگر مؤثر نبوده باشند یا فرد دیگر قصد بارداری نداشته باشد.
تصمیم برای این جراحی باید بر اساس محل و اندازه فیبروم، تعداد ضایعات، شدت علائم، سن، وضعیت کم‌خونی، تمایل به حفظ باروری و گزینههای قابل انجام گرفته شود. اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و نظر متخصص زنان نیست؛ انتخاب روش درمانی برای هر فرد متفاوت است.
هیسترکتومی برای فیبروم رحم دقیقاً چه تغییری ایجاد می‌کند؟
در هیسترکتومی، رحم برداشته می‌شود و در نتیجه قاعدگی و امکان بارداری از بین می‌رود. اگر دهانه رحم نیز برداشته شود، به آن هیسترکتومی کامل گفته می‌شود؛ در برخی موارد ممکن است جراح دهانه رحم را باقی بگذارد و این تصمیم به شرایط پزشکی و نوع عمل بستگی دارد.
برداشتن رحم به‌خودی‌خود به معنی برداشتن تخمدانها نیست. تخمدانها معمولاً منبع اصلی هورمون‌های جنسی هستند و اگر حفظ شوند، یائسگی جراحی به‌طور خودکار رخ نمی‌دهد. با این حال، اینکه تخمدانها و لوله‌های رحمی باقی بمانند یا برداشته شوند، باید جداگانه و با توجه به سن، وضعیت آن‌ها و عوامل خطر بررسی شود.
چه زمانی برداشتن رحم به‌دلیل فیبروم مطرح می‌شود؟
وجود فیبروم به‌تنهایی دلیل کافی برای هیسترکتومی نیست. این جراحی بیشتر در شرایطی بررسی می‌شود که علائم پایدار، شدید یا ناتوان‌کننده باشند و راه‌های مناسب‌تر نتوانسته باشند مشکل را کنترل کنند.
- خونریزی شدید یا طولانی‌مدت: خونریزی‌ای که باعث کم‌خونی، خستگی، تنگی نفس یا اختلال جدی در زندگی روزمره شود، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌خصوص اگر با دارو یا روشهای دیگر کنترل نشده باشد.
- درد و فشار لگنی مداوم: فیبروم بزرگ می‌تواند به مثانه یا روده فشار وارد کند و احساس سنگینی، تکرر ادرار، یبوست یا درد ایجاد کند. شدت علائم و تأثیر آن‌ها بر زندگی، فقط اندازه فیبروم را تعیین‌کننده نمی‌کند.
- بزرگی قابل‌توجه رحم یا رشد چند فیبروم: وقتی تعداد یا اندازه فیبروم‌ها زیاد است، برداشتن تک‌تک آن‌ها ممکن است دشوار باشد یا احتمال باقی ماندن و رشد دوباره ضایعات وجود داشته باشد.
- بازگشت فیبروم پس از درمان قبلی: در افرادی که قبلاً میومکتومی یا درمان دیگری انجام داده‌اند و علائم دوباره برگشته است، هیسترکتومی ممکن است به‌عنوان راه‌حل قطعی‌تر بررسی شود.
- پایان یافتن تمایل به بارداری: نداشتن قصد بارداری شرطی مهم در تصمیمگیری است، اما به‌تنهایی به معنی ضرورت جراحی نیست؛ شدت علائم و گزینههای جایگزین نیز باید بررسی شود.
چه زمانی هیسترکتومی انتخاب مناسبی نیست؟
اگر فیبروم هیچ علامتی ایجاد نکرده باشد یا علائم با درمانهای کمتهاجمی قابل کنترل باشند، معمولاً عجله‌ای برای برداشتن رحم وجود ندارد. در افراد نزدیک یائسگی نیز پزشک ممکن است با توجه به شدت علائم، اندازه فیبروم و روند تغییرات، گزینه مشاهده و پیگیری را هم در نظر بگیرد.
همچنین اگر فرد قصد بارداری در آینده دارد، هیسترکتومی گزینه مناسبی نیست؛ چون پس از آن رحم برای حمل بارداری وجود نخواهد داشت. در چنین شرایطی باید درباره روشهایی که رحم را حفظ می‌کنند، مانند میومکتومی، گفت‌وگو شود؛ البته مناسب بودن هر روش به محل فیبروم و شرایط فرد بستگی دارد.
انواع روشهای انجام هیسترکتومی برای فیبروم رحم
رحم ممکن است از راه شکم، واژن یا با جراحی کمتهاجمی لاپاراسکوپی یا رباتیک برداشته شود. انتخاب مسیر جراحی به اندازه رحم، تعداد و محل فیبروم‌ها، جراحی‌های قبلی، وضعیت سلامت فرد و تجربه جراح وابسته است.
در جراحی شکمی، برش بزرگ‌تری روی شکم ایجاد می‌شود و گاهی برای رحم بسیار بزرگ یا شرایط پیچیده‌تر کاربرد دارد. روشهای واژینال و کمتهاجمی معمولاً با برش‌های کوچک‌تر انجام میشوند، اما برای همه افراد یا همه اندازه‌های رحم امکان‌پذیر نیستند. کمتهاجمی بودن عمل نیز به معنی بی‌خطر بودن مطلق یا مناسب بودن آن برای هر بیمار نیست.
مهم‌ترین پیامدها و خطرات احتمالی عمل چیست؟
هیسترکتومی یک جراحی بزرگ است و مانند هر عمل دیگری می‌تواند با خونریزی، عفونت، واکنش به بیهوشی، لخته خون یا آسیب نادر به اندام‌های اطراف مانند مثانه و روده همراه شود. احتمال و شدت این عوارض به روش عمل و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد.
پیامد قطعی این عمل، از بین رفتن قاعدگی و امکان بارداری است. اگر تخمدانها هم برداشته شوند، علائم یائسگی ممکن است ناگهانی آغاز شود؛ بنابراین درباره حفظ تخمدانها نباید صرفاً بر اساس نگرانی از فیبروم تصمیم گرفت و لازم است مزایا و خطرهای آن با پزشک بررسی شود.
پس از جراحی، درد و خستگی تا مدتی طبیعی است، اما تب، خونریزی شدید، درد رو به افزایش، تنگی نفس، تورم یک‌طرفه پا یا ترشح بدبو نیاز به تماس سریع با مرکز درمانی دارد. زمان بازگشت به فعالیت‌های معمول را باید از جراح پرسید و نباید بر اساس تجربه افراد دیگر تعیین کرد.
پیش از تصمیمگیری چه سؤال‌هایی را از متخصص زنان بپرسیم؟
- آیا علائم من واقعاً به هیسترکتومی نیاز دارد یا درمان کمتهاجمی دیگری قابل انجام است؟
- اگر رحم حفظ شود، احتمال برگشت فیبروم یا ادامه خونریزی چقدر است؟
- آیا امکان حفظ تخمدانها وجود دارد و در مورد دهانه رحم چه تصمیمی گرفته می‌شود؟
- روش پیشنهادی جراحی چیست و چرا برای اندازه و محل فیبروم‌های من مناسب‌تر است؟
- مدت بستری، دوره نقاهت و محدودیت‌های بعد از عمل چگونه خواهد بود؟
پیش از جراحی، بررسی کم‌خونی، تصویربرداری مناسب و مرور داروها و بیماری‌های زمینه‌ای اهمیت دارد. اگر درباره حفظ باروری، تخمدانها یا ضرورت عمل تردید وجود دارد، دریافت نظر دوم از متخصص زنان می‌تواند به تصمیم آگاهانه‌تر کمک کند.
جمع‌بندی: چه زمانی هیسترکتومی برای فیبروم رحم لازم می‌شود؟
هیسترکتومی برای فیبروم رحم معمولاً زمانی مطرح می‌شود که خونریزی، درد، فشار لگنی یا بزرگی رحم زندگی فرد را مختل کرده باشد و درمانهای دیگر نتیجه کافی نداده باشند؛ همچنین فرد باید از نظر بارداری آینده تصمیم روشن داشته باشد. این عمل درمانی قطعی برای فیبروم‌های رحم است، اما انتخاب آن باید پس از بررسی گزینههای حفظ رحم، وضعیت تخمدانها و خطرهای جراحی انجام شود.
