درمان فیبروم با امواج متمرکز اولتراسوند روشی کم‌تهاجمی برای کاهش علائم فیبروم رحم است که بدون برش پوستی انجام میشود. در این روش، امواج صوتی پرقدرت روی بخش‌های مشخصی از فیبروم متمرکز می‌شوند و با ایجاد گرما، بافت هدف را تخریب می‌کنند. بدن سپس این بافت را به‌تدریج جذب می‌کند و اندازه یا فعالیت فیبروم کاهش می‌یابد.
این درمان برای همه افراد مناسب نیست و نتیجه آن به تعداد، اندازه و محل فیبروم، شدت علائم و امکان دسترسی امواج به توده بستگی دارد. تصمیم نهایی باید پس از بررسی تصویربرداری و ارزیابی متخصص زنان و تیم درمان گرفته شود؛ این توضیحات جایگزین معاینه و نظر پزشکی نیست.
درمان فیبروم با امواج متمرکز اولتراسوند چگونه انجام میشود؟
نام رایج این روش در منابع پزشکی، تخریب فیبروم با اولتراسوند متمرکز هدایت‌شده با MRI یا MRgFUS است. بیمار روی تخت دستگاه MRI قرار می‌گیرد تا پزشک محل فیبروم و اندام‌های اطراف را به‌دقت ببیند. سپس انرژی اولتراسوند از بیرون بدن به نقاط انتخاب‌شده در فیبروم فرستاده میشود.
هر تابش کوتاه، بخش کوچکی از بافت فیبروم را گرم می‌کند. تصویربرداری MRI هم به مشخص‌کردن محدوده درمان و کنترل دما کمک می‌کند تا آسیب به بافت‌های مجاور تا حد امکان کاهش یابد. درمان معمولاً مرحله‌به‌مرحله انجام میشود و مدت آن به اندازه و تعداد فیبروم‌ها و پاسخ بافت به انرژی بستگی دارد.
این روش چه علائمی را کاهش می‌دهد؟
هدف اصلی درمان، کم‌کردن علائم ناشی از فیبروم است؛ نه صرفاً تغییر تصویر سونوگرافی. در صورت انتخاب درست بیمار، ممکن است علائم زیر بهبود پیدا کنند:
- خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی
- احساس فشار یا سنگینی در لگن
- درد لگنی یا درد هنگام قاعدگی
- تکرر ادرار یا یبوست ناشی از فشار فیبروم به اندام‌های اطراف
بهبود علائم همیشه فوری نیست. فیبروم معمولاً در همان جلسه از بدن خارج نمی‌شود و کوچکشدن آن در هفته‌ها و ماه‌های بعد اتفاق می‌افتد. ممکن است برخی علائم زودتر کاهش پیدا کنند، اما ارزیابی نتیجه به پیگیری پزشکی و گاهی تصویربرداری نیاز دارد.
چه کسانی ممکن است کاندید مناسب باشند؟
این روش بیشتر برای افرادی مطرح میشود که فیبروم علامت‌دار دارند و می‌خواهند از جراحی باز یا برداشتن رحم دوری کنند. با این حال، داشتن فیبروم به‌تنهایی برای انتخاب این درمان کافی نیست. پزشک معمولاً MRI، سونوگرافی، شرح حال، شدت خونریزی و برنامه فرد برای بارداری را در کنار هم بررسی می‌کند.
مناسب‌بودن درمان به ویژگی‌های فیبروم هم وابسته است. فیبروم باید در موقعیتی قرار داشته باشد که امواج بتوانند بدون عبور خطرناک از استخوان، روده یا بافت آسیب‌پذیر به آن برسند. تعداد زیاد فیبروم، محل نامناسب یا اندازه‌ای که امکان درمان کامل را محدود کند، میتواند باعث شود روش دیگری پیشنهاد شود.
چه شرایطی میتواند مانع انجام روش شود؟
- بارداری یا احتمال بارداری در زمان درمان
- برخی محدودیت‌های مربوط به MRI، مانند بعضی ایمپلنت‌ها یا وجود فلز ناسازگار
- وجود اسکار یا بافتی که مسیر امواج را مختل می‌کند
- قرارگرفتن روده یا اندام حساس در مسیر انرژی
- ناتوانی در درازکشیدن و بی‌حرکت‌ماندن در طول درمان
این موارد قطعی و یکسان برای همه مراکز نیستند و باید بر اساس تجهیزات مرکز و وضعیت فرد بررسی شوند. ممکن است یک بیمار در یک مرکز مناسب تشخیص داده شود، اما در مرکز دیگر به دلیل تفاوت دستگاه یا تجربه تیم درمان، گزینه دیگری برای او مطرح شود.
مزایا و محدودیت‌های درمان فیبروم با امواج متمرکز اولتراسوند
مهم‌ترین مزیت روش، نداشتن برش جراحی و حذف‌نشدن رحم است. به همین دلیل معمولاً خونریزی ناشی از جراحی و دوره نقاهت طولانی مانند جراحی‌های بزرگ مطرح نیست و برخی بیماران می‌توانند در زمان کوتاه‌تری به فعالیت‌های روزمره برگردند.
با این حال، «غیرتهاجمی» به معنای بی‌خطر یا مناسب‌بودن برای همه نیست. این روش ممکن است همه بافت فیبروم را درمان نکند، به چند جلسه یا پیگیری بیشتر نیاز داشته باشد و در برخی افراد علائم پس از مدتی باقی بماند یا برگردد. همچنین اثر آن به اندازه کافی قابل پیش‌بینی نیست که بتوان آن را برای هر نوع فیبروم جایگزین قطعی سایر درمان‌ها دانست.
عوارض احتمالی و مراقبت بعد از درمان
در طول یا پس از درمان، درد و گرفتگی لگن، احساس گرما، تهوع، خستگی یا ناراحتی موقت ممکن است رخ دهد. در موارد نادر، سوختگی پوست یا آسیب به عصب‌ها و اندام‌های نزدیک گزارش میشود؛ کنترل تصویری و تنظیم انرژی برای کاهش این خطرها اهمیت دارد.
پس از درمان، پزشک درباره زمان بازگشت به فعالیت، داروهای لازم و نشانه‌هایی که نیاز به تماس فوری دارند توضیح می‌دهد. درد شدید یا رو به افزایش، تب، خونریزی غیرعادی، ضعف قابل‌توجه یا مشکل در ادرارکردن را نباید نادیده گرفت و باید در صورت بروز، با مرکز درمانی تماس گرفت.
ارتباط این روش با بارداری و حفظ باروری
از آنجا که در درمان اولتراسوند متمرکز رحم برداشته نمی‌شود، این روش از نظر حفظ اندام با هیسترکتومی تفاوت دارد. با این حال، باقی‌ماندن رحم به‌تنهایی به معنای تضمین باروری یا بارداری بدون مشکل نیست.
داده‌های مربوط به بارداری پس از این روش در مقایسه با برخی درمان‌های شناخته‌شده‌تر محدودتر است و نتیجه به محل فیبروم، وضعیت رحم، سن و عوامل باروری دیگر بستگی دارد. اگر قصد بارداری در آینده دارید، این موضوع را پیش از درمان صریحاً با متخصص زنان در میان بگذارید تا مزایا، محدودیت‌ها و گزینههای جایگزین بر اساس شرایط شما سنجیده شود.
جمع‌بندی
درمان فیبروم با امواج متمرکز اولتراسوند روشی بدون برش برای کاهش علائم فیبروم رحم است که با گرم‌کردن کنترل‌شده بافت توده انجام میشود. این گزینه میتواند برای بعضی بیماران مناسب باشد، اما محل و اندازه فیبروم، مسیر امواج، علائم و برنامه بارداری باید پیش از تصمیمگیری بررسی شود. ارزیابی MRI و مشورت با متخصص زنان، مهم‌ترین قدم برای مشخص‌کردن مناسب‌بودن این روش است.
