درمان دارویی فیبروم رحم به این بستگی دارد که مشکل اصلی خونریزی شدید، درد، فشار لگنی، کمخونی یا بزرگ‌شدن رحم باشد. داروها معمولاً فیبروم را برای همیشه از بین نمی‌برند، اما میتوانند خونریزی و درد را کاهش دهند و در برخی شرایط، پیش از جراحی یا نزدیک‌شدن به یائسگی، اندازه فیبروم را موقتاً کم کنند.
انتخاب دارو به اندازه و محل فیبروم، شدت علائم، احتمال کمخونی، سابقه لخته خون و برنامه بارداری بستگی دارد. هیچ‌کدام از داروهای زیر نباید بدون ارزیابی متخصص زنان شروع شوند؛ به‌ویژه اگر خونریزی شدید، درد ناگهانی یا احتمال بارداری وجود دارد.
درمان دارویی فیبروم رحم با توجه به علامت اصلی
یک دارو ممکن است خونریزی را بهتر کند، اما روی اندازه فیبروم اثر قابل‌توجهی نداشته باشد. به همین دلیل، «مؤثرترین دارو» برای همه یکسان نیست و باید هدف درمان از ابتدا مشخص شود.
- خونریزی شدید: داروهای کاهش‌دهنده خونریزی یا درمان‌های هورمونی بیشتر مطرح هستند.
- درد و گرفتگی: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی میتوانند درد قاعدگی را کمتر کنند.
- کمخونی: مکمل آهن کمبود آهن را اصلاح میکند، اما خود فیبروم را درمان نمی‌کند.
- فیبروم بزرگ یا علائم فشاری: گاهی داروهای مهارکننده هورمونی برای کاهش موقت اندازه استفاده می‌شوند.
داروهای غیرهورمونی برای کنترل خونریزی و درد
ترانکسامیک اسید
ترانکسامیک اسید با کمک به پایدار ماندن لخته، مقدار خونریزی قاعدگی را کاهش می‌دهد و معمولاً در روزهای خونریزی مصرف میشود. این دارو فیبروم را کوچک نمی‌کند، اما برای کسی که علامت اصلی‌اش خونریزی زیاد است میتواند مفید باشد.
افرادی که سابقه لخته خون، برخی بیماری‌های عروقی یا مشکلات خاص کلیوی دارند، ممکن است برای مصرف آن محدودیت داشته باشند. بنابراین سابقه پزشکی و داروهای هم‌زمان باید به پزشک گفته شود.
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
ایبوپروفن، ناپروکسن و داروهای هم‌گروه میتوانند درد و گرفتگی قاعدگی را کاهش دهند و در بعضی افراد مقدار خونریزی را نیز تا حدی کمتر کنند. اثر آنها بر حجم فیبروم ناچیز است و برای مصرف طولانی‌مدت، به‌خصوص در افراد مبتلا به زخم معده، بیماری کلیه، فشارخون کنترل‌نشده یا مصرف‌کننده داروهای رقیق‌کننده خون، مناسب نیستند.
آهن برای کمخونی
خونریزی طولانی ناشی از فیبروم ممکن است ذخایر آهن را کاهش دهد. مکمل آهن در صورت تأیید کمخونی یا فقر آهن به درمان پیامد خونریزی کمک میکند، اما جایگزین درمان علت خونریزی نیست و بهتر است مقدار و مدت مصرف آن بر اساس آزمایش و نظر پزشک تعیین شود.
داروهای هورمونی برای کاهش خونریزی فیبروم
قرصهای ترکیبی و داروهای پروژستینی
قرصهای حاوی استروژن و پروژستین یا داروهای پروژستینی میتوانند نظم قاعدگی و شدت خونریزی را بهتر کنند. این داروها معمولاً درمان کوچککردن فیبروم نیستند و در برخی افراد فقط علائم را کنترل میکنند.
سابقه لخته خون، میگرن با علائم عصبی، بیماری کبد، سیگارکشیدن در سنین بالاتر و احتمال بارداری از عواملی هستند که پیش از انتخاب داروی هورمونی باید بررسی شوند. خونریزی نامنظم پس از شروع درمان نیز ممکن است رخ دهد و باید در صورت شدیدبودن به پزشک اطلاع داده شود.
آی‌یودی هورمونی
وسیله داخل‌رحمی آزادکننده لوونورژسترل میتواند خونریزی شدید را در بسیاری از افراد کاهش دهد، اما معمولاً فیبروم را کوچک نمی‌کند. اگر فیبروم حفره داخلی رحم را تغییر داده باشد، این روش ممکن است مناسب نباشد یا احتمال خارج‌شدن آن بیشتر شود؛ تشخیص محل فیبروم با معاینه و تصویربرداری اهمیت دارد.
داروهایی که موقتاً فیبروم را کوچک میکنند
آگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین
داروهایی مانند لوپرولاید با کاهش موقت تحریک هورمونی تخمدان‌ها، سطح استروژن را پایین می‌آورند. در نتیجه ممکن است خونریزی کمتر شود، کمخونی فرصت بهبود پیدا کند و اندازه رحم و فیبروم برای مدتی کاهش یابد.
این داروها معمولاً راه‌حل طولانی‌مدت نیستند؛ زیرا میتوانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن و کاهش تراکم استخوان ایجاد کنند. گاهی پزشک برای کاهش این عوارض، درمان همراه با دوز کم هورمون را در نظر می‌گیرد. پس از قطع دارو، فیبروم ممکن است دوباره رشد کند.
آنتاگونیست‌های خوراکی GnRH
برخی داروهای خوراکی جدیدتر مانند ترکیب‌های حاوی رلواگلیکس یا الاگولیکس، با مهار مستقیم‌تر مسیر هورمونی، برای کنترل خونریزی فیبروم در بعضی کشورها استفاده می‌شوند. میزان دسترسی و مجوز مصرف آنها در کشورها متفاوت است و به دلیل عوارضی مانند گرگرفتگی، تغییرات خلقی و اثر احتمالی بر استخوان، باید با پایش پزشکی مصرف شوند.
این داروها برای همه افراد، به‌ویژه کسانی که قصد بارداری دارند، گزینه مناسبی نیستند. نام تجاری، دوز و امکان تهیه آنها نیز ممکن است در ایران با سایر کشورها متفاوت باشد؛ بنابراین نباید بر اساس نسخه یا توصیه اینترنتیِ مربوط به کشور دیگر مصرف شوند.
کدام داروها برای چه شرایطی انتخاب نمی‌شوند؟
اولیپریستال در گذشته برای کاهش موقت اندازه فیبروم به کار می‌رفت، اما به‌دلیل نگرانی درباره آسیب کبدی، مصرف آن در بسیاری از نظام‌های درمانی محدود شده و نیازمند بررسی دقیق و پایش کبد است. مصرف خودسرانه آن یا تهیه دارو از منابع نامطمئن ایمن نیست.
همچنین داروهای گیاهی و مکمل‌ها جایگزین درمان اثبات‌شده فیبروم نیستند. طبیعی‌بودن یک محصول به معنی بی‌خطر بودن آن نیست و بعضی فرآورده‌ها میتوانند با داروهای هورمونی یا داروهای رقیق‌کننده خون تداخل داشته باشند.
چه زمانی دارو کافی نیست؟
اگر خونریزی با درمان کنترل نشود، کمخونی ادامه پیدا کند، فیبروم باعث فشار قابل‌توجه بر مثانه یا روده شود، درد شدید ایجاد کند یا اندازه و محل آن با باروری تداخل داشته باشد، پزشک ممکن است روشهای دیگری را بررسی کند. در چنین شرایطی ادامه‌دادن دارو بدون ارزیابی مجدد میتواند تشخیص مشکل اصلی را به تأخیر بیندازد.
خونریزی‌ای که هر ساعت پد یا تامپون را کاملاً خیس میکند، سرگیجه و ضعف شدید، درد ناگهانی و غیرمعمول یا احتمال بارداری، نیازمند ارزیابی پزشکی سریع است.
جمع‌بندی: درمان دارویی فیبروم رحم بیشتر برای کنترل خونریزی و درد یا کوچککردن موقت فیبروم استفاده میشود. ترانکسامیک اسید و داروهای ضدالتهاب بر علائم اثر می‌گذارند، داروهای هورمونی خونریزی را کنترل میکنند و داروهای مهارکننده GnRH ممکن است فیبروم را برای مدتی کوچک کنند؛ اما انتخاب نهایی باید بر اساس علائم، شرایط رحم و برنامه بارداری انجام شود.
