درمان فیبروم رحم در بارداری بیشتر از آنکه به معنی برداشتن توده باشد، بر پایش دقیق و کنترل ایمن علائم تمرکز دارد. بیشتر فیبرومها به جراحی فوری نیاز ندارند و پزشک با سونوگرافی، بررسی رشد جنین و ارزیابی درد یا خونریزی، درباره ادامه مراقبت تصمیم می‌گیرد.
فیبروم ممکن است در بارداری بدون علامت بماند، اما گاهی با درد لگنی، فشار، خونریزی یا تغییر در وضعیت جنین همراه میشود. انتخاب درمان به محل و اندازه فیبروم، تعداد توده‌ها، سن بارداری و سلامت مادر و جنین بستگی دارد؛ بنابراین درمانی که برای یک فرد مناسب است، لزوماً برای فرد دیگر ایمن نیست.
این مطلب جایگزین معاینه و نظر متخصص زنان یا متخصص طب مادر و جنین نیست. در صورت خونریزی قابل‌توجه، درد شدید یا مداوم، تب، انقباض منظم، خروج مایع از واژن یا کاهش حرکات جنین باید فوراً با مرکز درمانی تماس گرفت.
درمان فیبروم رحم در بارداری معمولاً چگونه انجام میشود؟
وقتی فیبروم کوچک است یا عارضه‌ای ایجاد نکرده، رویکرد معمول «مراقبت انتظاری» است. این عبارت به معنی بی‌توجهی نیست؛ بلکه یعنی پزشک وضعیت مادر، رشد جنین و تغییرات فیبروم را در فاصله‌های مناسب بررسی می‌کند و فقط در صورت نیاز درمان را تغییر می‌دهد.
- سونوگرافی برای بررسی اندازه و محل فیبروم و وضعیت جنین
- ارزیابی درد، خونریزی، فشار لگنی و نشانه‌های زایمان زودرس
- بررسی کم‌خونی در صورت وجود خونریزی
- توجه به محل جفت و قرارگیری جنین در ادامه بارداری
برخی فیبرومها در نیمه اول بارداری بزرگ‌تر به نظر می‌رسند و برخی تغییر قابل‌توجهی ندارند. این تغییر به‌تنهایی به معنی بدتر شدن وضعیت یا نیاز قطعی به جراحی نیست؛ تفسیر آن باید در کنار علائم و یافته‌های سونوگرافی انجام شود.
برای درد ناشی از فیبروم چه گزینه‌هایی محدود و ایمن‌تر هستند؟
گاهی فیبروم به‌دلیل کاهش موقت خون‌رسانی، دچار فرایندی به نام «دژنراسیون قرمز» میشود. نتیجه آن میتواند درد ناگهانی یا مداوم، حساسیت شکم و گاهی تب خفیف باشد. این درد ممکن است با دردهای بارداری اشتباه شود، به همین دلیل تشخیص آن باید توسط پزشک انجام شود.
در مواردی که وضعیت مادر و جنین پایدار است، پزشک ممکن است استراحت نسبی، مصرف مایعات و مسکن مناسب بارداری را پیشنهاد کند. نوع دارو، مقدار و زمان مصرف اهمیت دارد؛ حتی داروهای بدون نسخه نیز نباید خودسرانه مصرف شوند. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن در همه مراحل بارداری انتخاب مناسبی نیستند و به‌ویژه در نیمه دوم بارداری میتوانند محدودیت داشته باشند.
آنتی‌بیوتیک فقط زمانی مطرح است که عفونت تشخیص داده شود و داروهای هورمونی کوچک‌کننده فیبروم نیز معمولاً در دوران بارداری جایگاهی ندارند. استفاده از دمنوش‌ها یا مکمل‌های موسوم به «حل‌کننده فیبروم» نیز پشتوانه قابل‌اعتمادی ندارد و ممکن است با بارداری یا داروهای تجویزشده تداخل داشته باشد.
چرا جراحی فیبروم در بارداری معمولاً به تعویق می‌افتد؟
میومکتومی، یعنی برداشتن فیبروم و حفظ رحم، در بارداری میتواند با خونریزی شدید، آسیب به رحم، تحریک انقباض‌ها و از دست رفتن بارداری همراه شود. به همین دلیل، اگر مادر و جنین پایدار باشند، پزشکان معمولاً جراحی را تا پس از زایمان به تعویق می‌اندازند.
با این حال، «هرگز» واژه دقیقی برای جراحی نیست. در شرایط بسیار نادر، مانند درد شدید و مقاوم که علت دیگری برای آن پیدا نشده، فیبروم پیچ‌خورده یا عارضه‌ای که سلامت مادر را تهدید می‌کند، تیمی شامل متخصص زنان و در صورت نیاز متخصص طب مادر و جنین درباره جراحی تصمیم می‌گیرد. زمان انجام عمل نیز به سن بارداری، محل فیبروم و تجربه مرکز درمانی وابسته است.
کدام روش‌های کوچک‌کردن فیبروم در بارداری مناسب نیستند؟
روش‌هایی که خارج از بارداری برای کنترل فیبروم استفاده میشوند، الزاماً در دوران بارداری قابل انجام نیستند. آمبولیزاسیون شریان رحم، تخریب با امواج رادیوفرکانسی و درمان با امواج متمرکز، درمانهای معمول فیبروم در بارداری محسوب نمی‌شوند؛ زیرا ایمنی آن‌ها برای جنین و جریان خون رحم در این شرایط کافی نیست یا ممکن است خطرهایی ایجاد کند.
داروهای هورمونی مانند آگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین نیز برای مصرف خودسرانه یا کنترل فیبروم در بارداری مناسب نیستند. اگر فرد پیش از بارداری چنین دارویی مصرف می‌کرده، باید ادامه یا قطع آن را با پزشک هماهنگ کند و هیچ دارویی را به‌تنهایی تغییر ندهد.
فیبروم چه اثری بر ادامه بارداری و زمان زایمان دارد؟
وجود فیبروم به‌تنهایی به معنی بارداری پرخطر قطعی یا نیاز قطعی به سزارین نیست. بااینحال، فیبروم‌های بزرگ، متعدد یا واقع‌شده در بخش پایینی رحم ممکن است احتمال درد، زایمان زودرس، قرارگیری نامناسب جنین، مشکلات جفت یا خونریزی پس از زایمان را افزایش دهند. میزان این خطر برای همه افراد یکسان نیست.
محل فیبروم در تصمیم‌گیری برای زایمان اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر توده مسیر خروج جنین را مسدود کند یا مانع قرارگیری مناسب سر جنین شود، سزارین ممکن است پیشنهاد شود. در مقابل، فیبرومی که در مسیر زایمان قرار ندارد، لزوماً مانع زایمان واژینال نیست.
سابقه میومکتومی نیز باید به پزشک گفته شود. اگر در جراحی قبلی، عمق زیادی از دیواره رحم برش خورده باشد، پزشک ممکن است به‌دلیل نگرانی از باز شدن محل جراحی در اواخر بارداری، روش و زمان زایمان متفاوتی را توصیه کند.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
درد خفیف و گذرا همیشه نشانه خطر نیست، اما درد شدید یا مداوم نباید فقط به فیبروم نسبت داده شود. علائم زیر نیازمند ارزیابی سریع هستند:
- خونریزی واژینال متوسط تا شدید یا همراه با سرگیجه
- درد شدید شکم یا لگن که با استراحت بهتر نمیشود
- تب، لرز، استفراغ مداوم یا احساس ناخوشی شدید
- انقباض‌های منظم، فشار لگنی یا خروج مایع از واژن
- کاهش حرکات جنین پس از زمانی که حرکات او برای مادر قابل‌تشخیص شده است
در چنین شرایطی، مصرف مسکن یا صبر کردن برای ویزیت بعدی ممکن است ارزیابی لازم را به تأخیر بیندازد. پزشک ابتدا علت علائم را بررسی می‌کند؛ زیرا درد یا خونریزی در بارداری همیشه از فیبروم ناشی نمیشود.
جمع‌بندی درمان فیبروم رحم در بارداری
درمان فیبروم رحم در بارداری معمولاً با پایش، کنترل محتاطانه درد و بررسی رشد جنین انجام میشود، نه با برداشتن فوری فیبروم. جراحی و روش‌هایی مانند آمبولیزاسیون یا تخریب فیبروم فقط در شرایط بسیار خاص مطرح میشوند و تصمیم درباره آن‌ها باید در مرکز مجهز و توسط تیم متخصص گرفته شود. اندازه و محل فیبروم، علائم مادر و وضعیت جنین تعیین می‌کنند که مراقبت ساده کافی است یا ارزیابی نزدیک‌تری لازم خواهد بود.
