قطع قاعدگی یا آمنوره به معنی نداشتن خونریزی قاعدگی در زمانی است که انتظار می‌رود چرخه‌ها ادامه داشته باشند. بارداری شایع‌ترین علت قابل بررسی در فردی است که قبلاً قاعدگی داشته، اما اختلال در ارتباط مغز، غده هیپوفیز و تخمدان، بیماری تیروئید، افزایش پرولاکتین، تخمدان پلی‌کیستیک و کاهش زودرس عملکرد تخمدان هم می‌توانند نقش داشته باشند.
قطع شدن پریود همیشه به معنی یک بیماری جدی نیست؛ با این حال، تکرار یا طولانی شدن آن نباید فقط به استرس یا تغییرات سبک زندگی نسبت داده شود. علت آمنوره با توجه به سن، احتمال بارداری، داروها، تغییر وزن، علائم همراه و نتیجه آزمایش‌ها مشخص می‌شود. این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک نیست.
قطع قاعدگی یا آمنوره چگونه به اختلال هورمونی مربوط می‌شود؟
چرخه قاعدگی حاصل همکاری چند بخش از بدن است: هیپوتالاموس و هیپوفیز در مغز پیام‌های هورمونی می‌فرستند، تخمدان‌ها استروژن و پروژسترون تولید می‌کنند و رحم به این تغییرات پاسخ می‌دهد. اختلال در هر کدام از این مراحل می‌تواند تخمک‌گذاری را متوقف کند یا باعث شود پوشش رحم برای خونریزی منظم آماده نشود.
گاهی سطح یک هورمون واقعاً تغییر کرده است و گاهی مشکل، نامنظم شدن زمان ترشح هورمون‌هاست. به همین دلیل، تشخیص فقط با یک علامت یا یک آزمایش منفرد ممکن نیست.
مهم‌ترین علت‌های هورمونی آمنوره
بارداری
در فردی که قاعدگی داشته است، بارداری باید پیش از بررسی‌های دیگر در نظر گرفته شود؛ حتی اگر چرخه‌ها نامنظم باشند یا از روش پیشگیری استفاده شود. منفی شدن تست خانگی، به‌ویژه اگر آزمایش خیلی زود انجام شده باشد، همیشه بارداری را به‌طور قطعی رد نمی‌کند و ممکن است تکرار آزمایش یا آزمایش خون لازم باشد.
اختلال عملکرد هیپوتالاموس و هیپوفیز
کاهش وزن سریع، رژیم غذایی کم‌کالری، ورزش شدید، بیماری طولانی‌مدت یا فشار روانی قابل توجه می‌تواند ترشح هورمون‌های محرک تخمدان را کاهش دهد. در این وضعیت، بدن ممکن است تخمک‌گذاری را موقتاً متوقف کند. برگشت قاعدگی به اصلاح عامل زمینه‌ای وابسته است و مصرف خودسرانه هورمون، علت را برطرف نمی‌کند.
افزایش پرولاکتین
پرولاکتین بالا می‌تواند چرخه قاعدگی را مختل یا متوقف کند. ترشح شیر از پستان خارج از دوران شیردهی، کاهش میل جنسی، خشکی واژن، سردرد یا تغییرات بینایی از علائمی هستند که باید به پزشک گفته شوند؛ هرچند وجود یا نبود این نشانه‌ها به‌تنهایی تشخیص را مشخص نمی‌کند. بعضی داروها و اختلالات هیپوفیز نیز می‌توانند پرولاکتین را افزایش دهند.
بیماری‌های تیروئید
کم‌کاری یا پرکاری تیروئید ممکن است با تغییر فاصله پریودها، خونریزی غیرطبیعی یا آمنوره همراه شود. خستگی، تغییر وزن، احساس سرمای غیرمعمول، تپش قلب، لرزش، یبوست یا تغییرات مو و پوست می‌توانند سرنخ‌هایی باشند، اما آزمایش خون برای بررسی عملکرد تیروئید لازم است.
تخمدان پلی‌کیستیک
در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، تخمک‌گذاری ممکن است نامنظم شود و فاصله بین قاعدگی‌ها افزایش پیدا کند. جوش‌های مقاوم، افزایش موهای ضخیم در صورت یا بدن، ریزش موی الگوی مردانه و دشواری در کنترل وزن ممکن است همراه آن دیده شوند؛ اما هیچ‌کدام به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند. وجود کیست در سونوگرافی نیز به‌تنهایی به معنی ابتلا به این سندرم نیست.
کاهش زودرس عملکرد تخمدان
اگر عملکرد تخمدان پیش از ۴۰ سالگی کاهش یابد، قاعدگی ممکن است نامنظم و سپس قطع شود. گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب یا خشکی واژن گاهی همراه این وضعیت است، اما ممکن است بدون علامت واضح هم رخ دهد. تشخیص به سن، سابقه پزشکی و تکرار یا تفسیر درست آزمایش‌ها نیاز دارد.
چه داروها و تغییراتی می‌توانند چرخه را متوقف کنند؟
برخی روش‌های پیشگیری هورمونی، به‌خصوص انواعی که ضخامت پوشش رحم را کم می‌کنند، ممکن است خونریزی ماهانه را بسیار کم یا کاملاً متوقف کنند. این حالت همیشه نشانه آسیب یا ناباروری نیست، اما اگر پس از شروع دارو ایجاد شده یا با علائم غیرمعمول همراه است، باید با پزشک یا ماما مطرح شود.
کاهش وزن شدید، افزایش تمرینات ورزشی، اختلالات خوردن و بعضی داروها نیز در قطع قاعدگی نقش دارند. تغییرات اخیر در وزن، خواب، تغذیه، ورزش و داروهای مصرفی را هنگام مراجعه دقیق گزارش کنید؛ این اطلاعات گاهی از یک علامت منفرد برای یافتن مسیر تشخیص مفیدترند.
برای پیدا کردن علت آمنوره چه بررسی‌هایی انجام می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره زمان آخرین قاعدگی، منظم یا نامنظم بودن چرخه‌ها، احتمال بارداری، داروها، تغییر وزن، ورزش، بیماری‌های قبلی و علائم همراه سؤال می‌کند. معاینه و بررسی فشار خون، وزن، نشانه‌های افزایش آندروژن یا علائم تیروئید نیز ممکن است انجام شود.
بسته به شرایط، ارزیابی می‌تواند شامل تست بارداری و آزمایش‌هایی برای تیروئید، پرولاکتین، هورمون‌های تخمدان و هورمون‌های مرتبط با عملکرد هیپوفیز باشد. سونوگرافی لگن در برخی افراد کمک‌کننده است، اما تفسیر آن باید کنار شرح حال و آزمایش‌ها انجام شود.
- قطع قاعدگی برای سه ماه در فردی که قبلاً چرخه منظم داشته است.
- تغییرات بینایی، سردرد شدید یا ترشح شیر بدون شیردهی.
- علائم واضح کمبود هورمون مانند گرگرفتگی مکرر یا خشکی شدید واژن.
- درد شدید یک‌طرفه شکم، سرگیجه یا خونریزی در صورت احتمال بارداری.
- نبود نخستین قاعدگی تا ۱۵ سالگی یا تا سه سال پس از شروع رشد پستان.
درد شدید شکم، غش، خونریزی غیرعادی همراه با احتمال بارداری یا تغییرات ناگهانی بینایی به ارزیابی فوری نیاز دارد. در دیگر موارد، مراجعه به متخصص زنان یا ماما برای بررسی منظم و جلوگیری از تأخیر در تشخیص مناسب است.
درمان قطع قاعدگی به علت آن بستگی دارد
درمان ممکن است شامل اصلاح کمبود انرژی و وزن، تغییر داروی عامل، درمان بیماری تیروئید، کنترل اختلالات تخمک‌گذاری یا رسیدگی به مشکلات پرولاکتین باشد. برای برخی افراد، پزشک با توجه به وضعیت رحم، استخوان‌ها، قصد بارداری و خطرهای فردی، درمان هورمونی را پیشنهاد می‌کند.
هدف فقط ایجاد یک خونریزی موقت نیست؛ باید علت زمینه‌ای، سلامت استخوان‌ها و برنامه بارداری نیز در نظر گرفته شود. بنابراین مصرف قرص برای «باز شدن پریود» بدون تشخیص، تصمیم ایمنی نیست.
جمع‌بندی درباره قطع قاعدگی یا آمنوره
قطع قاعدگی یا آمنوره می‌تواند از بارداری، استرس و کمبود انرژی تا اختلال تیروئید، پرولاکتین بالا، تخمدان پلی‌کیستیک یا کاهش عملکرد تخمدان ناشی شود. اولین قدم، بررسی احتمال بارداری و سپس ارزیابی پزشکی بر اساس علائم و سابقه فردی است. اگر قاعدگی برای چند ماه قطع شده یا علائم هشدار وجود دارد، خوددرمانی هورمونی را کنار بگذارید و برای پیدا کردن علت مراجعه کنید.
