پرولاکتین بالا در زنان همیشه نشانه بیماری جدی نیست، اما اگر خارج از بارداری و شیردهی رخ دهد می‌تواند نظم قاعدگی، تخمکگذاری و باروری را مختل کند. ترشح شیر از پستان بدون بارداری، کاهش میل جنسی و خشکی واژن از نشانه‌های شناخته‌شده آن هستند.
یک نتیجه آزمایش به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. استرس، خواب ناکافی، تحریک پستان، ورزش شدید، بعضی داروها و شرایط آزمایش میتوانند عدد پرولاکتین را موقتاً تغییر دهند؛ بنابراین علت افزایش باید پیش از شروع درمان مشخص شود.
پرولاکتین بالا در زنان چه علائمی دارد؟
علائم به مقدار افزایش پرولاکتین و علت آن بستگی دارد. بعضی زنان هیچ نشانه‌ای ندارند و افزایش هورمون هنگام بررسی ناباروری یا بی‌نظمی قاعدگی کشف می‌شود.
- فاصله افتادن بین پریودها، کم‌شدن خون‌ریزی یا قطع قاعدگی
- ترشح شیر یا مایع شیری از پستان بدون بارداری و شیردهی
- دشواری در باردار شدن به‌دلیل اختلال در تخمکگذاری
- کاهش میل جنسی، خشکی واژن یا درد هنگام رابطه
- کاهش تراکم استخوان در صورت طولانی‌بودن کمبود استروژن
- سردرد یا اختلال دید، به‌ویژه اگر علت افزایش هورمون توده بزرگ هیپوفیز باشد
ترشح پستان همیشه به معنی بالا بودن پرولاکتین نیست و برعکس، ممکن است پرولاکتین بالا بدون ترشح شیر وجود داشته باشد. ترشح خونی، یک‌طرفه یا همراه با توده پستانی مسیر بررسی جداگانه‌ای دارد و نباید فقط به هورمون‌ها نسبت داده شود.
علت‌های افزایش پرولاکتین چیست؟
علت‌های طبیعی و موقتی
پرولاکتین در بارداری و شیردهی بهطور طبیعی افزایش پیدا میکند. استرس، درد، کم‌خوابی، ورزش سنگین، رابطه جنسی و تحریک نوک پستان نیز ممکن است پیش از آزمایش باعث افزایش موقت آن شوند.
داروها و بیماری‌های زمینه‌ای
برخی داروهای ضدتهوع، داروهای روان‌پزشکی، بعضی داروهای فشارخون و داروهایی که روی پیام‌رسان دوپامین اثر می‌گذارند، میتوانند پرولاکتین را بالا ببرند. قطع یا تغییر این داروها بدون نظر پزشک ایمن نیست.
کمکاری تیروئید، بیماری‌های جدی کلیه یا کبد و تحریک مداوم قفسه سینه نیز از علت‌های قابل بررسی هستند. در برخی افراد، توده‌ای خوشخیم در هیپوفیز به نام پرولاکتینوما پرولاکتین تولید میکند؛ این توده سرطان محسوب نمی‌شود، اما گاهی به درمان و پیگیری منظم نیاز دارد.
افزایش پرولاکتین همیشه از پرولاکتینوم ناشی نمی‌شود. گاهی آزمایش نوعی از هورمون به نام ماکروپرولاکتین را نشان می‌دهد که اثر زیستی کمتری دارد و ممکن است بدون علامت، عدد آزمایش را بالا ببرد.
تشخیص پرولاکتین بالا چگونه انجام می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره زمان قاعدگی، احتمال بارداری، ترشح پستان، داروها و علائم بینایی سؤال میکند. سپس معمولاً آزمایش پرولاکتین و در صورت نیاز آزمایش بارداری، عملکرد تیروئید و بررسی‌های مرتبط با کلیه یا کبد درخواست می‌شود.
اگر افزایش خفیف باشد یا نتیجه با علائم همخوانی نداشته باشد، آزمایش ممکن است در زمان دیگری تکرار شود. بهتر است پیش از نمونه‌گیری درباره چند ساعت استراحت، زمان مراجعه و پرهیز از ورزش شدید یا تحریک پستان از آزمایشگاه یا پزشک سؤال کنید؛ شرایط دقیق آماده‌سازی به دستور پزشک و آزمایشگاه بستگی دارد.
در صورت بالا ماندن پرولاکتین، وجود علائم واضح یا شک به مشکل هیپوفیز، پزشک ممکن است تصویربرداری MRI از ناحیه هیپوفیز را تجویز کند. تفسیر عدد آزمایش باید با توجه به محدوده مرجع همان آزمایشگاه، داروهای مصرفی و وضعیت بارداری انجام شود.
درمان پرولاکتین بالا در زنان به چه چیزی بستگی دارد؟
درمان یک نسخه ثابت برای همه زنان ندارد و به علت، شدت افزایش، وجود علائم و قصد بارداری وابسته است. اگر افزایش به دلیل بارداری یا شیردهی باشد، معمولاً نیاز به پایین آوردن دارویی پرولاکتین وجود ندارد.
- اگر دارویی عامل افزایش باشد، پزشک ممکن است دوز یا نوع آن را تغییر دهد؛ این کار نباید خودسرانه انجام شود.
- در کمکاری تیروئید، درمان بیماری زمینه‌ای می‌تواند پرولاکتین را نیز کاهش دهد.
- در پرولاکتینوما، داروهای فعال‌کننده گیرنده دوپامین مانند کابرگولین یا بروموکریپتین در بسیاری از موارد استفاده می‌شوند.
- اگر توده به دارو پاسخ ندهد یا فشار قابل‌توجهی بر ساختارهای اطراف وارد کند، درمان‌های تخصصی‌تر مانند جراحی در نظر گرفته می‌شود.
کابرگولین و بروموکریپتین باید با دوز و برنامه‌ای که پزشک تعیین میکند مصرف شوند. تهوع، سرگیجه و افت فشار ممکن است رخ دهد و در صورت بروز عارضه یا احتمال بارداری، ادامه درمان باید با پزشک هماهنگ شود.
پرولاکتین بالا چه اثری بر قاعدگی و بارداری دارد؟
افزایش پرولاکتین می‌تواند پیام‌های هورمونی لازم برای تخمکگذاری را کاهش دهد. به همین دلیل، پریود نامنظم یا قطع قاعدگی و دشواری در بارداری ممکن است ایجاد شود؛ اما این وضعیت در بسیاری از موارد قابل درمان است.
اگر قصد بارداری دارید، پیش از مصرف یا قطع هر دارویی این موضوع را به متخصص زنان یا غدد اطلاع دهید. پس از بارداری نیز ادامه داروی پرولاکتین باید بر اساس علت بیماری و شرایط فردی تصمیم‌گیری شود، نه بر مبنای توصیه‌های عمومی.
چه زمانی باید برای پرولاکتین بالا به پزشک مراجعه کرد؟
ترشح شیر بدون بارداری یا شیردهی، قطع یا بی‌نظمی قابل‌توجه قاعدگی، ناباروری، کاهش میل جنسی و خشکی واژن ارزش بررسی پزشکی دارند. سردرد جدید همراه با تاری دید یا کاهش میدان دید اهمیت بیشتری دارد، چون ممکن است با فشار توده هیپوفیز مرتبط باشد.
نتیجه آزمایش را با یک عدد در اینترنت مقایسه نکنید و برای پایین آوردن پرولاکتین سراغ داروهای گیاهی یا داروهای هورمونی بدون نسخه نروید. این اطلاعات جایگزین معاینه و نظر پزشک نیست، به‌خصوص اگر باردار هستید، داروی روان‌پزشکی مصرف می‌کنید یا علائم بینایی دارید.
جمع‌بندی: پرولاکتین بالا در زنان می‌تواند موقتی، دارویی، ناشی از بیماری زمینه‌ای یا مرتبط با پرولاکتینوما باشد. تشخیص با تکرار هدفمند آزمایش و بررسی علت انجام می‌شود و درمان موفق، به جای تمرکز صرف بر پایین آوردن عدد، باید مشکل اصلی را هدف بگیرد.
