چه کسانی نباید رژیم فستینگ بگیرند؟ پاسخ کوتاه این است: افرادی که بدنشان به دریافت منظم غذا یا تنظیم دقیق قند خون نیاز دارد، نباید این الگو را خودسرانه شروع کنند. بارداری و شیردهی، کودکی و نوجوانی، سابقه اختلال خوردن، دیابت به‌ویژه هنگام مصرف انسولین، کم‌وزنی و سوءتغذیه از مهم‌ترین موارد احتیاط هستند.
فستینگ یا روزه‌داری متناوب فقط جابه‌جایی ساعت وعدهها نیست؛ ممکن است فاصله طولانی میان غذا خوردن، دریافت ناکافی انرژی و تغییر زمان مصرف دارو را به همراه داشته باشد. مناسب بودن آن به سن، وضعیت سلامت، داروها و سابقه رابطه فرد با غذا بستگی دارد. این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک یا متخصص تغذیه نیست.
چه کسانی نباید رژیم فستینگ را خودسرانه شروع کنند؟
زنان باردار و مادران شیرده
در بارداری، نیاز بدن به انرژی و مواد مغذی در طول زمان تغییر می‌کند و حذف وعدهها می‌تواند دریافت کافی پروتئین، آهن، کلسیم و مایعات را دشوار کند. کاهش وزن عمدی در این دوره معمولاً هدف مناسبی نیست، مگر در شرایط خاص و با تصمیم تیم درمان.
در شیردهی نیز بدن برای تولید شیر به انرژی و آب کافی نیاز دارد. فستینگ ممکن است برای برخی مادران باعث ضعف، گرسنگی شدید یا کم‌آبی شود؛ بنابراین هر برنامه کاهش وزن باید به‌تدریج و با توجه به وضعیت مادر و نوزاد تنظیم شود.
کودکان و نوجوانان
بدن در سال‌های رشد به انرژی منظم و مواد مغذی کافی نیاز دارد. محدود کردن ساعت غذا خوردن می‌تواند کیفیت تغذیه را پایین بیاورد، تمرکز و عملکرد ورزشی را تحت تأثیر قرار دهد یا رابطه کودک با غذا را ناسالم کند.
اگر کودک یا نوجوان اضافه‌وزن دارد، راه امن‌تر بررسی الگوی وعدهها، خواب، فعالیت بدنی و شرایط خانوادگی با کمک پزشک یا متخصص تغذیه است؛ نه اجرای نسخه بزرگسالان برای ساعات روزه‌داری.
افراد دارای سابقه اختلال خوردن
برای کسی که سابقه بیاشتهایی عصبی، پرخوری عصبی، پرخوری اجباری یا وسواس غذایی دارد، فستینگ می‌تواند بهانه‌ای برای محدودیت شدیدتر و تشدید چرخه گرسنگی و پرخوری باشد. حتی اگر وزن کم شود، این تغییر لزوماً نشانه سالم‌تر شدن رفتار غذایی نیست.
در این شرایط، اولویت با درمان و ایجاد رابطه‌ای پایدار با غذاست. شروع رژیم فستینگ باید فقط پس از ارزیابی متخصص سلامت روان و متخصص تغذیه انجام شود و در بسیاری از موارد اصلاً انتخاب مناسبی نیست.
افراد مبتلا به دیابت یا افت قند خون
فاصله طولانی بین وعدهها می‌تواند برای افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه کسانی که انسولین یا برخی داروهای کاهنده قند مصرف می‌کنند، خطر افت یا افزایش قند خون ایجاد کند. زمان مصرف دارو، نوع غذا، فعالیت بدنی و مدت فستینگ همگی باید با هم هماهنگ باشند.
افرادی که سابقه افت قند خون، نوسان شدید قند یا بی‌اطلاعی از علائم افت قند دارند، نباید بدون برنامه پزشکی فستینگ بگیرند. تغییر ساعت وعدهها یا قطع دارو به‌منظور ادامه رژیم می‌تواند خطرناک باشد.
کم‌وزنی، سوءتغذیه و بیماری‌های مزمن چه نقشی دارند؟
فستینگ برای فردی که از ابتدا وزن پایینی دارد، به‌تازگی وزن کم کرده یا مواد مغذی کافی دریافت نمی‌کند، ممکن است کمبود انرژی و پروتئین را بیشتر کند. در سالمندان ضعیف یا افرادی که توده عضلانی کمی دارند نیز کاهش وزن سریع می‌تواند به از دست رفتن عضله و ضعف بیشتر منجر شود.
افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی، کبدی، گوارشی یا بیماری‌های مزمن کنترل‌نشده باید پیش از تغییر الگوی غذا خوردن ارزیابی شوند. نوع بیماری به‌تنهایی همیشه به معنی ممنوعیت قطعی نیست، اما نیاز به مایعات، پروتئین، نمک، دارو و زمان‌بندی وعدهها ممکن است با فستینگ سازگار نباشد.
کدام داروها فستینگ را دشوار یا پرخطر می‌کنند؟
بعضی داروها باید همراه غذا مصرف شوند یا اگر فرد برای مدت طولانی غذا نخورد، احتمال تهوع، تحریک معده یا افت فشار بیشتر می‌شود. داروهای دیابت، داروهای مؤثر بر فشار خون، برخی داروهای ضدالتهاب و درمان‌هایی که نیاز به زمان‌بندی مشخص دارند، از مواردی هستند که باید بررسی شوند.
خودسرانه زمان مصرف دارو را جابه‌جا نکنید و برای خوردن یا نخوردن آن تصمیم نگیرید. پزشک ممکن است با توجه به دارو و وضعیت فرد، الگوی دیگری پیشنهاد کند یا اساساً فستینگ را مناسب نداند.
چه کسانی باید پیش از فستینگ ارزیابی پزشکی شوند؟
اگر در هیچ‌یک از گروه‌های بالا قرار نمی‌گیرید، باز هم بعضی شرایط نیازمند مشورت قبلی هستند؛ از جمله سابقه غش یا افت فشار، سردرد و ضعف مکرر، بیماری زمینه‌ای، عمل جراحی پیش‌رو یا شغلی که به هوشیاری و فعالیت بدنی مداوم نیاز دارد.
پیش از شروع، این موارد باید روشن شود:
- آیا هدف کاهش وزن است یا کنترل یک مشکل پزشکی؟
- آیا فرد می‌تواند در ساعات مجاز، پروتئین، فیبر، ویتامین‌ها و مایعات کافی دریافت کند؟
- آیا داروها به وعده غذایی یا ساعت مشخصی وابسته‌اند؟
- آیا علائم هشدار مانند سرگیجه، لرزش، گیجی یا تپش قلب ایجاد می‌شود؟
اگر هنگام فستینگ ضعف شدید، غش، گیجی، لرزش، تعریق سرد، تپش قلب یا ناتوانی در انجام کارهای روزمره رخ داد، ادامه دادن رژیم تصمیم درستی نیست. در علائم شدید یا مکرر باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
جمع‌بندی: چه کسانی نباید رژیم فستینگ بگیرند؟
چه کسانی نباید رژیم فستینگ بگیرند؟ افراد باردار و شیرده، کودکان و نوجوانان، افراد دارای سابقه اختلال خوردن، مبتلایان به دیابت یا افت قند، افراد کم‌وزن یا دچار سوءتغذیه و کسانی که بیماری مزمن یا داروی وابسته به غذا دارند، نباید این رژیم را خودسرانه اجرا کنند. برای دیگران هم فستینگ فقط زمانی قابل بررسی است که با وضعیت بدنی، داروها و الگوی تغذیه‌شان سازگار باشد؛ کاهش وزن سالم نباید به قیمت ضعف، کمبود مواد مغذی یا آسیب به رابطه با غذا تمام شود.
