دمنوشهای لاغری بهتنهایی نمی‌توانند چربی بدن را به شکل چشمگیری از بین ببرند. بعضی ترکیبات مانند چای سبز ممکن است اثر خفیف و موقتی بر مصرف انرژی داشته باشند، اما شواهد موجود از یک «چربی‌سوز» قطعی و قابل اتکا برای این محصولات حمایت نمی‌کند.
بخش مهمی از کاهش وزن سریع پس از مصرف برخی دمنوشها، به دفع آب یا تخلیه روده مربوط است؛ نه کاهش چربی. به‌ویژه محصولاتی که سنا، کاسکارا یا ترکیبات ادرارآور دارند، ممکن است عدد ترازو را موقتاً پایین بیاورند و هم‌زمان خطر کم‌آبی و به‌هم‌خوردن املاح بدن را افزایش دهند. این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک یا متخصص تغذیه نیست.
دمنوشهای لاغری از نظر علمی چه اثری دارند؟
اثر احتمالی دمنوش بر وزن به مادهٔ مؤثر آن بستگی دارد، نه به عنوانی که روی بستهبندی نوشته شده است. بیشتر گیاهان معطر وقتی بدون شکر مصرف میشوند، نوشیدنی کم‌کالری و مناسبی هستند؛ اما کم‌کالری بودن با چربی‌سوز بودن تفاوت دارد.
چای سبز و کافئین
چای سبز حاوی کافئین و ترکیباتی از گروه کاتچین‌هاست. برخی پژوهش‌ها از افزایش اندک مصرف انرژی یا اکسیداسیون چربی با این ترکیبات خبر داده‌اند، اما اندازهٔ اثر معمولاً محدود است و بین افراد تفاوت دارد. این اثر، در صورت وجود، جایگزین تنظیم دریافت کالری، فعالیت بدنی و خواب کافی نمی‌شود.
نوشیدن چای سبز معمولی با عصارههای غلیظ آن یکسان نیست. عصارههای پُردوز، به‌خصوص در مکمل‌های کاهش وزن، می‌توانند مقدار بسیار بیشتری از ترکیبات فعال داشته باشند و در افراد حساس با عوارضی مانند تپش قلب، بی‌قراری یا مشکلات کبدی همراه شوند.
زنجبیل، دارچین و دمنوشهای گیاهی
زنجبیل، دارچین، نعناع و گیاهان مشابه ممکن است به بهتر شدن طعم نوشیدنی، کاهش میل به نوشیدنی‌های شیرین یا آرام‌تر شدن ناراحتی‌های گوارشی کمک کنند. با این حال، شواهد کافی برای اینکه مصرف معمول این دمنوشها بهتنهایی کاهش وزن قابلتوجه ایجاد کند، وجود ندارد.
اگر دمنوشی جای نوشابه، آبمیوهٔ صنعتی یا چای شیرین را بگیرد، کاهش کالری دریافتی می‌تواند به روند مدیریت وزن کمک کند. در این حالت، فایدهٔ اصلی از حذف قند و کالری اضافه می‌آید، نه از خاصیت جادویی گیاه.
چرا کاهش وزن با دمنوشهای ملین واقعی نیست؟
سنا و برخی ترکیبات مشابه با تحریک حرکات روده باعث دفع سریع‌تر میشوند. این فرایند چربی ذخیره‌شده را نمی‌سوزاند؛ چون جذب بیشتر مواد غذایی در بخش‌های بالاتر دستگاه گوارش انجام شده است. کاهش عدد ترازو پس از دفع، معمولاً موقتی است و با نوشیدن آب و برگشت محتویات طبیعی روده از بین می‌رود.
مصرف تکراری ملین‌ها می‌تواند باعث دل‌پیچه، اسهال، کم‌آبی و افت یا افزایش غیرطبیعی املاحی مانند پتاسیم شود. در موارد شدید، این اختلال‌ها برای ضربان قلب و عملکرد کلیه خطرساز هستند. وابستگی رفتاری به ملین‌ها نیز ممکن است فرد را به مصرف بیشتر و چرخه‌ای ناسالم سوق دهد.
عوارض و تداخل‌های احتمالی دمنوشهای لاغری
«طبیعی» بودن یک ماده به معنی بی‌خطر بودن آن نیست. خطر مصرف، به نوع گیاه، مقدار، مدت استفاده، کیفیت محصول و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. ترکیبات چندگانهٔ بعضی محصولات هم تشخیص مادهٔ مسئول عارضه را دشوار می‌کند.
- کافئین: ممکن است بی‌خوابی، اضطراب، لرزش، سوزش معده یا تپش قلب ایجاد کند و با برخی داروها یا بیماری‌های قلبی سازگار نباشد.
- ترکیبات ملین: می‌توانند اسهال، دل‌پیچه، کم‌آبی و اختلال الکترولیت‌ها ایجاد کنند.
- ترکیبات ادرارآور: کاهش آب بدن را با کاهش چربی اشتباه‌پذیر می‌کنند و برای افراد مبتلا به بیماری کلیه یا مصرف‌کنندگان داروهای ادرارآور می‌توانند مشکل‌ساز شوند.
- محصولات نامشخص: ممکن است مقدار واقعی مواد مؤثر یا ترکیبات افزوده‌شده روی برچسب به‌روشنی مشخص نباشد.
افراد باردار یا شیرده، کودکان، سالمندان و مبتلایان به بیماری‌های قلبی، کلیوی، کبدی و گوارشی بهتر است بدون مشورت پزشک سراغ این محصولات نروند. مصرف‌کنندگان داروهای فشارخون، دیابت، رقیق‌کنندهٔ خون و داروهای ادرارآور نیز باید احتمال تداخل را با پزشک یا داروساز بررسی کنند.
اگر دمنوش می‌نوشید، چطور انتخاب کم‌خطر‌تری داشته باشید؟
دمنوش را به‌عنوان نوشیدنی کم‌کالری ببینید، نه درمان اضافه‌وزن. انتخاب محصول بسته‌بندی‌شده با ترکیبات و مقدار مصرف مشخص، از خرید پودرها یا مخلوط‌های فله‌ای با ادعاهای مبهم مطمئن‌تر است.
- نوع بدون شکر را انتخاب کنید و عسل یا قند را به‌عنوان بخشی از کالری روزانه در نظر بگیرید.
- از محصولاتی که وعدهٔ کاهش وزن بسیار سریع می‌دهند یا ترکیبات کاملشان را اعلام نمی‌کنند، فاصله بگیرید.
- دمنوشهای ملین را برای مصرف روزانه یا جایگزین رژیم غذایی استفاده نکنید.
- در صورت بروز تپش قلب، سرگیجه، اسهال مداوم، درد شکم یا زردی پوست، مصرف را متوقف و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
جمع‌بندی: دمنوشهای لاغری را با چه نگاهی مصرف کنیم؟
دمنوشهای لاغری معمولاً اثر محدود یا اثبات‌نشده‌ای بر کاهش چربی دارند و انواع ملین بیشتر آب و محتویات روده را کم می‌کنند. چای سبز معمولی یا دمنوش گیاهیِ بدون شکر می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی متعادل باشد، اما کاهش وزن پایدار به مجموعه‌ای از عادت‌های غذایی، فعالیت بدنی و خواب وابسته است؛ نه یک فنجان دمنوش.
