کولیک نوزاد به دورههایی از گریهٔ شدید و طولانی گفته میشود که معمولاً در نوزادی سالم رخ میدهد و علت مشخصی برای آن پیدا نمیشود. در تعریف کلاسیک، گریه بیش از سه ساعت در روز، دستکم سه روز در هفته و برای حداقل سه هفته ادامه دارد؛ با این حال پزشکان امروز بیشتر به الگوی گریه و سلامت کلی نوزاد توجه میکنند، نه فقط این عددها.
کولیک معمولاً از هفتهٔ دوم یا سوم شروع میشود، حوالی هفتهٔ ششم به اوج میرسد و در بیشتر نوزادان تا سه یا چهارماهگی کاهش پیدا میکند. این وضعیت خستهکننده است، اما بهخودیخود به معنی بیماری جدی یا اشتباه والدین نیست. با این حال، هر گریهٔ طولانی را نباید بدون بررسی کولیک دانست.
این مطلب جای تشخیص پزشک را نمیگیرد؛ اگر گریه با علائم بیماری همراه است یا حال نوزاد برای شما غیرعادی به نظر میرسد، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
کولیک نوزاد چه نشانههایی دارد؟
نوزاد مبتلا به کولیک ممکن است ناگهان، اغلب در ساعات عصر، شروع به گریه کند و بهسختی آرام شود. جمع کردن پاها به سمت شکم، مشت کردن دستها، قرمز شدن صورت، سفت شدن شکم و تغییر حالت چهره هم ممکن است دیده شود؛ اما این علائم بهتنهایی کولیک را ثابت نمیکنند.
در فاصلهٔ بین دورههای گریه، نوزاد معمولاً حال عمومی مناسبی دارد، شیر میخورد و رشدش طبق انتظار پیش میرود. اگر نوزاد بیشتر اوقات بیحال است، خوب شیر نمیخورد یا وزنگیری مناسبی ندارد، موضوع از محدودهٔ کولیک معمولی فراتر میرود و باید بررسی شود.
چرا کولیک نوزاد اتفاق میافتد؟
علت واحد و قطعی کولیک هنوز مشخص نیست. نابالغ بودن دستگاه عصبی و گوارش، دشواری در تنظیم خواب و بیداری، حساسیت به محرکهای محیطی و گاهی بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن، از توضیحهای احتمالی هستند؛ اما کولیک را نمیتوان صرفاً به «نفخ» نسبت داد.
تغذیهٔ مادر، نوع شیر یا رفلاکس ممکن است در برخی نوزادان نقش داشته باشد، ولی حذف خودسرانهٔ چندین مادهٔ غذایی یا تغییر مکرر شیرخشک معمولاً راهحل مطمئنی نیست. تغییر رژیم غذایی مادر شیرده یا نوع شیرخشک بهتر است فقط با نظر پزشک انجام شود، بهویژه اگر نشانههایی مانند خون در مدفوع، استفراغ مکرر یا اگزمای شدید وجود دارد.
برای آرام کردن نوزاد مبتلا به کولیک چه کار کنیم؟
هدف، حذف فوری گریه نیست؛ بلکه میتوان با کم کردن محرکها و پاسخ آرام و تکرارشونده، شدت یا مدت بیقراری را کمتر کرد. چند راهکار ساده را امتحان کنید:
- نوزاد را در آغوش بگیرید و در حالت بیداری بهآرامی راه بروید یا تکان دهید.
- هنگام و بعد از شیر خوردن، نوزاد را در وضعیت نسبتاً عمودی نگه دارید و فرصت آروغ زدن بدهید.
- نور، صدای تلویزیون و رفتوآمد اطراف نوزاد را کم کنید؛ صدای یکنواخت و ملایم مانند صدای پنکه، در فاصلهٔ امن، برای بعضی نوزادان آرامکننده است.
- اگر پوشک، لباس، دمای اتاق یا گرسنگی عامل ناراحتی است، ابتدا همین نیازهای ساده را بررسی کنید.
- یک الگوی ثابت برای خواب و آرامسازی ایجاد کنید و زمانهای گریه، شیر خوردن و خواب را یادداشت کنید تا الگوهای احتمالی مشخص شود.
گاهی گذاشتن نوزاد روی شکم در حالی که بزرگسال کاملاً بیدار و در کنار اوست، برای چند دقیقه آرامکننده است؛ اما برای خواب، نوزاد باید همیشه به پشت و روی سطح صاف و سفت قرار بگیرد. بالش، پتوهای شل و وسایل نرم را از محل خواب دور نگه دارید.
چه کارهایی برای کولیک توصیه نمیشود؟
هر قطره، عرق گیاهی یا «آب گریپ» بیخطر نیست و شواهد قابل اتکایی برای اثر قطعی بسیاری از این محصولات وجود ندارد. داروهایی مانند ضدنفخ نیز برای همهٔ نوزادان مفید نیستند و نباید بدون مشورت پزشک مصرف شوند؛ بهخصوص که علت گریه ممکن است چیزی غیر از کولیک باشد.
تکان دادن شدید نوزاد، پرتاب کردن او به هوا یا فریاد زدن میتواند آسیب جدی ایجاد کند. اگر احساس میکنید کنترل خود را از دست میدهید، نوزاد را به پشت در تخت امن بگذارید، چند دقیقه از اتاق فاصله بگیرید و از همسر، یکی از اعضای خانواده یا فرد قابل اعتماد کمک بخواهید. گریهٔ نوزاد هرچقدر دشوار باشد، تکان دادن شدید هرگز راهحل نیست.
چه زمانی گریهٔ نوزاد به بررسی پزشکی نیاز دارد؟
اگر نوزاد کمتر از سه ماه تب دارد، دمای مقعدی ۳۸ درجهٔ سانتیگراد یا بالاتر نیازمند تماس فوری با پزشک است. در چنین سنی، حتی تب نهچندان بالا هم نباید بدون راهنمایی پزشکی نادیده گرفته شود.
در موارد زیر نیز مراجعهٔ سریع یا تماس با خدمات درمانی لازم است:
- بیحالی، سختی بیدار شدن یا پاسخ ندادن معمول
- امتناع از شیر خوردن، استفراغ مکرر یا استفراغ سبز و خونی
- خون در مدفوع، شکم متورم یا دردناک، و گریهای که ناگهانی و متفاوت از همیشه است
- سختی تنفس، کبودی، تشنج یا کاهش واضح تعداد پوشکهای خیس
- تب، بثورات غیرعادی یا نگرانی دربارهٔ وزنگیری و رشد
اگر هیچکدام از این علائم وجود ندارد اما گریه هر روز تکرار میشود، پزشک میتواند تغذیه، رشد، گوشها، شکم و احتمال مشکلاتی مانند رفلاکس یا حساسیت غذایی را بررسی کند. ثبت زمان و مدت گریه، مقدار شیر خوردن، خواب و دفع، اطلاعات مفیدی برای این ویزیت فراهم میکند.
چطور از خودمان در دورهٔ کولیک مراقبت کنیم؟
مراقبت از نوزادی که ساعتها گریه میکند، از نظر جسمی و روانی فرساینده است. لازم نیست یک نفر همهٔ شیفتهای آرامسازی را بهتنهایی انجام دهد؛ برنامهای ساده برای نوبتی شدن مراقبت، خواب کوتاه والدین و کمک گرفتن از اطرافیان میتواند فشار را کمتر کند.
کولیک نتیجهٔ ناتوانی والدین نیست و آرام نشدن نوزاد به معنی بد انجام دادن وظیفهٔ شما نیست. اگر غمگینی، اضطراب، خشم یا احساس ناتوانی مداوم دارید، با پزشک یا روانشناس صحبت کنید و در موقعیتی که احتمال آسیب به نوزاد وجود دارد، او را در جای امن بگذارید و فوراً از یک فرد مطمئن کمک بگیرید.
جمعبندی: کنار آمدن با کولیک نوزاد
کولیک نوزاد معمولاً دورهای موقتی است، اما تشخیص آن پس از کنار گذاشتن علتهای دیگر گریه انجام میشود. آرامسازی ملایم، آروغ گرفتن، کاهش محرکهای محیطی، خواب ایمن و تقسیم مسئولیت بین مراقبان میتواند این دوره را قابلتحملتر کند. اگر گریه با تب، بیحالی، اختلال تغذیه، استفراغ غیرعادی یا هر نشانهٔ هشدار دیگری همراه است، بهجای نسبت دادن آن به کولیک، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
