مراقبت از دندانهای کودک و پیشگیری از پوسیدگی از نخستین دندان شروع میشود، نه از زمانی که کودک بتواند خودش مسواک بزند. تمیزکردن دندانها با مقدار مناسب خمیردندان فلورایددار، محدودکردن خوراکیهای شیرین و مراجعه بهموقع به دندانپزشک، سه پایه اصلی این مراقبت هستند.
پوسیدگی دندان شیری فقط یک مشکل ظاهری نیست؛ درد میتواند خواب و غذا خوردن کودک را مختل کند و پوسیدگی درماننشده ممکن است به عفونت برسد. مراقبتهای زیر جایگزین معاینه نیستند، اما برای کاهش خطر پوسیدگی در خانه کاربردیاند.
مراقبت از دندانهای کودک را از نخستین دندان شروع کنید
پیش از رویش دندان، میتوان لثه نوزاد را پس از شیر خوردن با پارچهای تمیز و مرطوب بهآرامی پاک کرد. وقتی نخستین دندان بیرون زد، آن را روزی دو بار با مسواک نرم مخصوص کودک تمیز کنید؛ بهویژه مسواک شبانه را به عادت ثابت تبدیل کنید.
اولین مراجعه به دندانپزشک بهتر است تا یکسالگی یا حداکثر شش ماه پس از رویش نخستین دندان انجام شود. دندانپزشک در این ویزیت، فقط به دنبال پوسیدگی نیست؛ الگوی تغذیه، روش تمیزکردن دندانها، میزان خطر پوسیدگی و نیاز احتمالی به فلوراید موضعی را هم بررسی میکند.
خمیردندان فلورایددار را با مقدار متناسب سن کودک استفاده کنید
فلوراید به مقاومتر شدن مینای دندان کمک میکند، اما مقدار خمیردندان باید کم باشد و کودک نباید آن را عمداً قورت دهد. راهنمایی دندانپزشک کودک میتواند بر اساس وضعیت دندانها و میزان فلوراید آب محل زندگی، دقیقتر باشد.
- زیر سه سال: مقدار خمیردندان به اندازه یک دانه برنج یا یک لایه بسیار نازک روی مسواک کافی است.
- سه تا شش سال: مقدار خمیردندان تقریباً به اندازه یک نخود باشد.
- پس از شش سال: کودک میتواند مقدار معمول خمیردندان را استفاده کند، اما تا زمانی که مهارت کافی ندارد، نظارت والد همچنان لازم است.
کودک معمولاً تا حدود هفت یا هشت سالگی برای مسواکزدن دقیق به کمک یا نظارت والد نیاز دارد. مسواک باید با برس نرم، اندازه مناسب و حرکات آرام روی همه سطحهای دندان، خط لثه و سطحهای جونده حرکت کند. فشار زیاد، تمیزی بیشتری ایجاد نمیکند و ممکن است به لثه آسیب بزند.
کدام خوراکیها خطر پوسیدگی را بیشتر میکنند؟
عامل مهم فقط مقدار قند نیست؛ دفعات تماس دندان با قند هم اهمیت دارد. هر بار خوردن خوراکی شیرین، محیط دهان را برای مدتی اسیدیتر میکند. به همین دلیل، خوردن یک خوراکی شیرین همراه وعده غذایی معمولاً از خوردن همان مقدار بهصورت مکرر در طول روز آسیب کمتری دارد.
نوشیدنیهای شیرین، آبمیوه، شیرکاکائو، بیسکویت، کیک، شکلات و تنقلات چسبنده میتوانند خطر پوسیدگی را افزایش دهند. میوه کامل، ماست ساده، پنیر، تخممرغ و مغزهای مناسب سن کودک، در صورت نداشتن خطر خفگی، انتخابهای بهتری برای میانوعده هستند.
- آب را نوشیدنی اصلی کودک قرار دهید.
- آبمیوه را جایگزین میوه کامل نکنید و آن را در طول روز جرعهجرعه ندهید.
- بعد از مسواک شبانه، بهجز آب، خوراکی یا نوشیدنی شیرین به کودک ندهید.
- خوراکیهای چسبنده و شیرین را بهعنوان میانوعده روزانه در دسترس کودک نگذارید.
شیشه شیر و شیردهی شبانه چه ارتباطی با پوسیدگی دارند؟
خواباندن کودک با شیشه حاوی شیر، شیرخشک، آبمیوه یا نوشیدنی شیرین، دندانها را برای مدت طولانی در معرض قند قرار میدهد. شیشه نباید ابزار آرامکردن کودک در تمام طول خواب باشد و پس از رویش دندانها، بهتر است کودک بهتدریج از شیشه به لیوان منتقل شود.
شیردهی برای نوزاد فواید مهمی دارد، اما پس از رویش دندانها، تمیزکردن منظم دندانها و ارزیابی الگوی تغذیه اهمیت پیدا میکند؛ بهخصوص اگر کودک دفعات زیادی در طول شب شیر بخورد یا دندانها بدون پاکسازی باقی بمانند. درباره تغییر برنامه شیر شبانه، بهتر است نیازهای تغذیهای و سن کودک را با پزشک یا دندانپزشک در میان بگذارید.
علائم پوسیدگی را پیش از درد جدی بررسی کنید
پوسیدگی همیشه با دنداندرد شروع نمیشود. لکههای سفید گچی نزدیک لثه، لکههای قهوهای یا سیاه، گیرکردن مکرر غذا، حساسیت به سرد و شیرین، بوی بد دهان و سوراخ قابل مشاهده از نشانههایی هستند که باید جدی گرفته شوند.
اگر صورت یا لثه کودک ورم کرده، تب دارد، درد شدید دارد یا در بازکردن دهان و بلع مشکل پیدا کرده است، مراجعه سریع به دندانپزشک ضروری است. منتظر ماندن تا افتادن دندان شیری یا قطع شدن درد، مشکل را برطرف نمیکند؛ گاهی کاهش درد به معنای از بین رفتن عفونت نیست.
معاینه منظم و فلورایدتراپی چه نقشی دارند؟
فاصله معاینهها برای همه کودکان یکسان نیست. کودکی که سابقه پوسیدگی، مینای ضعیف، بهداشت دشوار، مصرف مکرر شیرینی یا شرایط پزشکی خاص دارد، ممکن است به بررسیهای نزدیکتری نیاز داشته باشد.
دندانپزشک در صورت مناسب بودن شرایط میتواند از فلوراید موضعی یا روشهای پیشگیرانه دیگر استفاده کند. فلورایدتراپی جای مسواک و کنترل قند را نمیگیرد و انتخاب آن باید بر اساس سن کودک، خطر پوسیدگی و وضعیت دندانها انجام شود.
جمعبندی: برای مراقبت از دندانهای کودک و پیشگیری از پوسیدگی، از نخستین دندان روزی دو بار مسواک بزنید، مقدار خمیردندان فلورایددار را متناسب با سن انتخاب کنید، مصرف مکرر خوراکیهای شیرین را کاهش دهید و اولین معاینه را تا یکسالگی انجام دهید. درد یا سوراخ دندان را به امید افتادن دندان شیری به تعویق نیندازید.
