کمک به والدین سالمند کمبینا یا نابینا از جایی شروع می‌شود که بین مراقبت و دخالت تفاوت بگذاریم. هدف این نیست که همه کارها را به جای او انجام دهید؛ هدف، ساختن محیط و رابطه‌ای است که در آن بتواند تا حد امکان انتخاب کند، رفت‌وآمد داشته باشد و کارهای روزمره را با امنیت بیشتری انجام دهد.
خانه‌ای خلوت و قابل پیش‌بینی، توضیح‌دادن پیش از کمک، نور مناسب و وسایل قابل تشخیص، از مؤثرترین کارهای خانواده هستند. اگر کاهش دید ناگهانی رخ داده یا همراه با درد چشم، دوبینی، سردرد شدید، ضعف یک‌طرفه یا اختلال گفتار است، آن را به سالمندی نسبت ندهید و ارزیابی فوری پزشکی بگیرید. این راهنما جایگزین معاینه و توصیه پزشک یا کاردرمانگر نیست.
کمک به والدین سالمند کمبینا یا نابینا با حفظ استقلال
کمک‌کردن بدون اجازه ممکن است برای سالمند حس ناتوانی یا از دست‌دادن کنترل ایجاد کند. پیش از جابه‌جا کردن وسایل، گرفتن بازو یا انجام کاری به جای او، کوتاه و روشن بپرسید: «می‌خواهی کمکت کنم؟» اگر پاسخ مثبت بود، بپرسید چه نوع کمکی برایش راحت‌تر است.
در زمان همراهی، او را نکشید و از پشت هل ندهید. معمولاً بهتر است سالمند بازوی همراه را کمی بالاتر از آرنج بگیرد و نیم‌قدم پشت سر او حرکت کند؛ در پلهها، جدول‌ها و تغییر سطح، پیشاپیش با کلمات دقیق هشدار دهید. به جای گفتن «آن‌جا» یا «مواظب باش»، بگویید «یک پله رو به پایین، درست جلوی پای چپت».
ایمن‌سازی خانه برای کاهش زمین‌خوردن
برای فردی که دید محدودی دارد، شلوغی و تغییر مداوم چیدمان از خودِ کمبود نور خطرناک‌تر است. مسیر اتاق خواب تا سرویس بهداشتی، آشپزخانه و محل نشستن را مشخص و تا حد امکان ثابت نگه دارید.
- فرش‌های لغزنده، سیم‌های رهاشده و چهارپایه‌های سبک را از مسیر رفت‌وآمد بردارید.
- لبه پلهها، تغییر سطح و درهای شیشه‌ای را با نوار یا علامت کنتراست‌دار مشخص کنید.
- چراغ‌های مسیر، کلیدهای قابل دسترس و نور شب در راهرو و سرویس بهداشتی نصب کنید.
- وسایل پرمصرف را در ارتفاعی بگذارید که بدون صندلی یا خم‌شدن زیاد قابل دسترسی باشند.
- مبلمان را بی‌دلیل جابه‌جا نکنید و هر تغییر را پیش از استفاده به سالمند توضیح دهید.
نور زیاد همیشه به معنای دید بهتر نیست. بازتاب شدید از کف براق، شیشه یا سطح سفید می‌تواند دید را مختل کند؛ نور یکنواخت و قابل تنظیم، بدون تابش مستقیم به چشم، معمولاً انتخاب مناسب‌تری است.
وسایل شخصی و داروها را قابل تشخیص کنید
داروها، مواد شوینده و وسایل مشابه ممکن است برای سالمند کمبینا به‌راحتی با هم اشتباه شوند. داروها را فقط بر اساس رنگ بسته‌بندی مرتب نکنید، چون رنگ‌ها در نور کم یا برای هر فرد به یک شکل دیده نمی‌شوند.
از جعبه‌های هفتگی، برچسبهای درشت، علامت‌های برجسته یا ضبط صوتی برای شناسایی استفاده کنید؛ اما روش انتخابی باید با نظر پزشک یا داروساز و توانایی واقعی سالمند هماهنگ باشد. اگر احتمال جابه‌جایی یا مصرف اشتباه وجود دارد، مسئولیت داروها را با هماهنگی خودش و خانواده به فرد مطمئن‌تری بسپارید.
برای وسایل روزمره نیز جای ثابت تعیین کنید: کلیدها در یک کاسه مشخص، تلفن در محل ثابت و مدارک در پوشه‌ای با علامت قابل لمس. نظم ثابت، نیاز به جست‌وجوی مداوم و پرسیدن از دیگران را کمتر میکند.
ارتباط درست با سالمند کمبینا یا نابینا
هنگام ورود به اتاق، نام خود را بگویید و قبل از نزدیک‌شدن یا لمس‌کردن او اطلاع دهید. صحبت‌کردن با صدای بلند، مگر اینکه مشکل شنوایی هم وجود داشته باشد، کمکی به دیدن نمی‌کند؛ جمله‌های روشن و توضیح‌های مرحله‌ای بهتر از دستورهای مبهم هستند.
با خود سالمند صحبت کنید، نه فقط با همراه یا عضو دیگری از خانواده. در جمع نیز او را از گفت‌وگو کنار نگذارید. اگر میز غذا، مهمان یا وسیله‌ای در اتاق تغییر کرده است، چند کلمه درباره جای آن توضیح دهید تا مجبور نباشد همه‌چیز را با حدس پیدا کند.
از شوخی درباره نابینایی، ترحم افراطی و عبارت‌هایی که ناتوانی را به شخصیت او نسبت می‌دهند دوری کنید. ممکن است والد شما در انجام بعضی کارها کندتر شده باشد، اما این به معنی ناتوانی در تصمیم‌گیری نیست.
فناوری و روش‌های ساده برای زندگی روزمره
فناوری زمانی مفید است که کار را ساده‌تر کند، نه اینکه خود به یک منبع فشار تبدیل شود. قابلیت‌های بزرگنمایی، خواندن متن صفحه، فرمان صوتی، تماس سریع با اعضای خانواده و اعلام نام تماس‌گیرنده می‌توانند کاربردی باشند.
- فقط قابلیت‌های ضروری را فعال کنید و صفحه اصلی را خلوت نگه دارید.
- شماره‌های مهم را با نام واضح ذخیره کنید و تماس اضطراری را چند بار تمرین کنید.
- برای پیام‌ها و یادآوری‌ها، صدای مناسب و متن‌های کوتاه انتخاب کنید.
- اگر سالمند با تلفن هوشمند راحت نیست، تلفن دکمه‌ای با کلیدهای بزرگ می‌تواند انتخاب بهتری باشد.
آموزش را در نشست‌های کوتاه انجام دهید و اجازه دهید خود سالمند مراحل را تکرار کند. انجام‌دادن همه کارها به جای او شاید سریع‌تر باشد، اما فرصت یادگیری و اعتمادبه‌نفس را از بین می‌برد.
وقتی کمک خانواده کافی نیست
کم‌بینایی یا نابینایی ممکن است با خستگی، ترس از زمین‌خوردن، انزوا یا وابستگی عاطفی همراه شود. اگر سالمند از بیرون‌رفتن، حمام‌کردن، غذا درست‌کردن یا استفاده از تلفن اجتناب میکند، مسئله فقط چیدمان خانه نیست و ارزیابی توانبخشی می‌تواند کمک‌کننده باشد.
چشم‌پزشک علت و وضعیت بینایی را بررسی میکند و کاردرمانگر یا متخصص توانبخشی بینایی می‌تواند روش انجام کارها، وسایل کمکی و چیدمان مناسب را متناسب با شرایط او آموزش دهد. برای هر تغییر مهم، نظر خود سالمند را وارد تصمیم کنید؛ راه‌حل خوب راه‌حلی است که در زندگی واقعی بتواند از آن استفاده کند.
جمع‌بندی عملی برای کمک به والدین سالمند کمبینا یا نابینا
کمک به والدین سالمند کمبینا یا نابینا یعنی خانه را قابل پیش‌بینی‌تر کنید، مسیرها را ایمن نگه دارید، هنگام کمک‌کردن اجازه بگیرید و اطلاعات را دقیق و محترمانه منتقل کنید. استقلال او را با انجام‌دادن تمام کارها از بین نبرید؛ ابزار، زمان و حمایت لازم را فراهم کنید تا خودش تا جای ممکن نقش اصلی را در زندگی روزمره حفظ کند.
