جلوگیری از زمین خوردن سالمندان در خانه از حذف موانع کوچک شروع می‌شود، اما به مرتب‌کردن فرش‌ها محدود نیست. نور ناکافی، حمام لغزنده، کفش نامناسب، افت فشار، ضعف عضلات، اختلال دید و بعضی داروها می‌توانند خطر افتادن را بیشتر کنند. بنابراین ایمن‌سازی خانه باید هم محیط و هم وضعیت جسمی سالمند را دربر بگیرد.
بهتر است خانه را در ساعتی بررسی کنید که سالمند معمولاً بیشتر در آن رفت‌وآمد دارد؛ برای بسیاری از خانواده‌ها، مسیر تخت تا سرویس بهداشتی در شب مهم‌ترین نقطه است. هدف، ساختن محیطی است که فرد بتواند تا حد امکان مستقل و بدون عجله حرکت کند، نه اینکه تمام رفت‌وآمد او متوقف شود.
جلوگیری از زمین خوردن سالمندان در خانه با یک بازبینی مسیرهای پرتردد
از ورودی خانه تا اتاق خواب، آشپزخانه و سرویس بهداشتی قدم بزنید و موانعی را که ممکن است در نگاه اول بی‌اهمیت باشند، پیدا کنید. وسایل تزئینی، گلدان، سبد لباس، چهارپایه و سیم لوازم برقی نباید در مسیر عبور باقی بمانند.
- فرش‌های کوچک و سبک را جمع کنید یا با ترمز فرش و نوار مخصوص، کاملاً ثابت نگه دارید.
- سیم تلفن، شارژر و وسایل برقی را از مسیر رفت‌وآمد عبور ندهید.
- ارتفاع لبه‌های فرش و آستانهٔ درها را بررسی کنید؛ اختلاف سطح کوچک هم ممکن است هنگام راه‌رفتن با قدم‌های کوتاه مشکل‌ساز شود.
- مبلمان را طوری بچینید که مسیر مستقیم و به‌اندازهٔ کافی عریض باقی بماند.
- وسایل پرمصرف را در قفسه‌هایی بگذارید که سالمند بدون بالا رفتن از چهارپایه به آن‌ها دسترسی داشته باشد.
حمام و سرویس بهداشتی را از نقاط پرخطر به فضای قابل‌کنترل تبدیل کنید
آب، بخار و کف صابون احتمال لغزش را بالا می‌برند. کف‌پوش ضدلغزش باید روی سطحی قرار بگیرد که خودش حرکت نکند و گوشه‌های آن بلند نباشد؛ یک زیرپایی معمولی که روی سرامیک سر میخورد، ممکن است خطر را بیشتر کند.
دستگیره‌های ثابت کنار توالت و در محل ورود و خروج از حمام به سالمند کمک می‌کنند تعادلش را حفظ کند. این دستگیره‌ها باید به‌درستی به دیوار یا سازهٔ مناسب متصل شوند. شیر آب، حوله‌خشک‌کن و لبهٔ روشویی برای تکیه‌دادن طراحی نشده‌اند و ممکن است جدا شوند.
اگر امکان دارد، دوش دستی، صندلی مخصوص حمام و شیر اهرمی استفاده از حمام را آسان‌تر می‌کنند؛ با این حال صندلی باید پایه‌های محکم و سطح ضدلغزش داشته باشد. سالمند نباید برای ورود به وان یا بیرون آمدن از آن مجبور به بالا رفتن از لبهٔ بلند شود.
نور کافی و مسیر امن شبانه چه تغییری ایجاد می‌کند؟
تغییر ناگهانی نور، سایه‌های شدید و تاریکی راهرو تشخیص مانع را دشوار می‌کنند. چراغ ورودی، راهرو، پله و سرویس بهداشتی باید به‌راحتی در دسترس باشد و سالمند برای روشن‌کردن آن مجبور نباشد در تاریکی راه برود.
چراغ خواب یا چراغهای حرکتی در مسیر تخت تا سرویس بهداشتی مفیدند. کلید چراغ را می‌توان نزدیک تخت نصب کرد یا چراغی انتخاب کرد که روشن‌کردنش ساده باشد. لامپ سوخته، پردهٔ بسیار ضخیم و انعکاس آزاردهندهٔ نور نیز باید بررسی شوند.
پله‌ها به نور یکنواخت، نردهٔ محکم در دسترس و لبه‌های قابل تشخیص نیاز دارند. اگر سالمند دید ضعیفی دارد، معاینهٔ چشم و اصلاح عینک می‌تواند بخشی از برنامهٔ پیشگیری باشد؛ عینک باید تمیز و مناسب فعالیت باشد، نه اینکه هنگام راه‌رفتن روی سر یا داخل کیف بماند.
کفش، لباس و عادت‌های روزانه سالمند را بررسی کنید
راه‌رفتن با جوراب روی سرامیک، دمپایی‌های بدون پشت یا کفش‌های گشاد، ثبات پا را کم می‌کند. کفش یا دمپایی مناسب باید اندازهٔ پا باشد، کف آن اصطکاک کافی داشته باشد و هنگام حرکت از پا جدا نشود.
شلوار یا لباس بلند که روی زمین کشیده می‌شود، بند باز کفش و لباس‌های خیلی گشاد نیز گاهی به پا گیر می‌کنند. سالمند را تشویق کنید هنگام بلندشدن از تخت یا صندلی عجله نکند: ابتدا بنشیند، چند لحظه مکث کند و سپس با تکیه به سطح ثابت بایستد.
ضعف عضلات پا، مشکلات تعادل، درد مفصل، بی‌اختیاری ادرار و ترس از افتادن هم می‌توانند فرد را به حرکت عجولانه یا محدودکردن فعالیت وادار کنند. تمرین‌های تقویت عضلات و تعادل باید متناسب با وضعیت او و ترجیحاً با راهنمایی پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شوند.
داروها و وضعیت جسمی را در برنامهٔ پیشگیری نادیده نگیرید
برخی داروها ممکن است باعث خواب‌آلودگی، سرگیجه یا افت فشار هنگام ایستادن شوند؛ از جمله بعضی داروهای خواب، آرام‌بخش، فشارخون و داروهای مؤثر بر قند خون. این موضوع به معنی قطع یا تغییر خودسرانهٔ دارو نیست. فهرست همهٔ داروها و مکمل‌ها را با پزشک یا داروساز مرور کنید، به‌ویژه اگر زمین خوردن پس از شروع داروی جدید یا تغییر مقدار آن اتفاق افتاده است.
کم‌آبی، گرسنگی، بیماری حاد، عفونت، افت فشار و مشکلات گوش داخلی نیز ممکن است تعادل را مختل کنند. اگر سرگیجه، غش، تکرار زمین‌خوردن، ضعف ناگهانی، گیجی یا تغییر واضح در راه‌رفتن دیده می‌شود، ایمن‌سازی خانه به‌تنهایی کافی نیست و سالمند به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
این توصیه‌ها جای معاینه و نظر پزشک را نمی‌گیرند. در صورت ضربه به سر، درد شدید، تغییر سطح هوشیاری، استفراغ، ناتوانی در تحمل وزن یا مصرف داروهای رقیق‌کنندهٔ خون، پیگیری فوری پزشکی اهمیت بیشتری دارد.
یک چک‌لیست کوتاه برای بررسی خانه
- مسیر تخت تا سرویس بهداشتی را در روز و شب بررسی کنید.
- فرش لغزنده، سیم، چهارپایه و وسایل روی زمین را حذف یا ثابت کنید.
- نور راهرو، پله و سرویس را کافی و کلیدها را در دسترس کنید.
- کف حمام، دستگیره‌ها و محل ورود به دوش را ایمن کنید.
- کفش، عینک و وسیلهٔ کمکی سالمند را بررسی کنید.
- پس از هر زمین‌خوردن، فقط به بلندکردن سالمند اکتفا نکنید و علت احتمالی را پیدا کنید.
جمع‌بندی: جلوگیری از زمین خوردن سالمندان در خانه با یک اقدام منفرد به دست نمی‌آید. حذف موانع، نور مناسب، حمام ایمن، کفش ثابت و بررسی داروها و تعادل باید کنار هم قرار بگیرند. خانه را بر اساس مسیر واقعی زندگی سالمند اصلاح کنید تا ایمنی بیشتر، به قیمت از دست رفتن استقلال او تمام نشود.
