مراقبت از سالمندان مبتلا به بیماری قلبی فقط به یادآوری قرص‌ها محدود نمی‌شود. تنظیم داروها، توجه به تغییرات تنفس و ورم، تغذیه متناسب، فعالیت ایمن و مراجعه منظم به پزشک کمک میکند وضعیت سالمند پایدارتر بماند و نشانه‌های خطر زودتر دیده شود.
خانواده نباید هر علامتی را به سن نسبت دهد. تنگی نفس تازه یا رو به افزایش، درد یا فشار قفسه سینه، غش، کبودی لب‌ها، گیجی ناگهانی و ناتوانی شدید میتواند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشد. در چنین شرایطی با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و سالمند را برای رانندگی یا طی مسیر طولانی تنها نگذارید.
این مطلب جایگزین تشخیص و دستور پزشک نیست؛ بیماری قلبی سالمندان انواع مختلفی دارد و محدودیت نمک، مایعات، فعالیت و دارو باید با وضعیت همان فرد هماهنگ شود.
مراقبت از سالمندان مبتلا به بیماری قلبی از یک برنامه روزانه منظم شروع می‌شود
بهتر است یک دفتر یا فایل ساده برای ثبت داروها، فشارخون در صورت توصیه پزشک، وزن، علائم و وقت ویزیت‌ها داشته باشید. این کار هم از مصرف تکراری یا جاافتادن دارو جلوگیری میکند و هم اطلاعات دقیق‌تری در اختیار پزشک می‌گذارد.
- نام هر دارو، مقدار مصرف و زمان آن را در فهرستی به‌روز بنویسید.
- داروها را در جعبه هفتگی یا بسته‌بندی مشخص نگه دارید؛ داروها را بدون هماهنگی در یک ظرف مشترک نریزید.
- یک نفر مسئول اصلی هماهنگی دارو و ویزیت باشد، اما سالمند را از تصمیم‌های مربوط به خودش کنار نگذارید.
- فهرست داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه، مکمل‌ها و فرآوردههای گیاهی را در هر مراجعه همراه داشته باشید.
قطع خودسرانه داروهای قلب، تغییر ساعت مصرف یا کم و زیاد کردن مقدار آن میتواند مشکل‌ساز شود؛ حتی اگر سالمند احساس کند حالش بهتر شده است. اگر عارضه‌ای مانند سرگیجه، خونریزی غیرعادی، ضعف شدید یا افت فشار ایجاد شد، به جای قطع خودسرانه، با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.
کدام علائم قلبی نیاز به اقدام فوری دارند؟
برخی نشانه‌ها ممکن است با مشکلات دیگر اشتباه گرفته شوند، اما در سالمند بهتر است با احتیاط بیشتری برخورد شود. فشار یا درد مداوم در قفسه سینه، دردی که به بازو، پشت، فک یا گردن می‌زند، تنگی نفس شدید، عرق سرد، غش یا کبودی لب‌ها از علائمی هستند که نباید برای برطرف شدن خودبه‌خودی آنها صبر کرد.
در سالمندان، حمله قلبی همیشه با درد واضح قفسه سینه همراه نیست. ضعف ناگهانی، تهوع، تنگی نفس غیرمعمول یا گیجی هم میتواند اهمیت داشته باشد؛ به‌ویژه اگر ناگهانی شروع شده باشد یا با فعالیت بدتر شود.
اگر سالمند دچار تنگی نفس شدید است، او را در وضعیت راحت و معمولاً نیمه‌نشسته قرار دهید، لباس‌های تنگ را باز کنید و طبق دستور اپراتور اورژانس عمل کنید. داروی جدید، مسکن یا داروی زیرزبانی را فقط بر اساس دستور قبلی پزشک و شرایط مشخص‌شده مصرف کنید.
پایش تنگی نفس، ورم و وزن چه کمکی میکند؟
در برخی سالمندان، تشدید نارسایی قلبی ابتدا با نشانه‌هایی مانند ورم مچ پا، تنگی نفس هنگام دراز کشیدن، بیدار شدن شبانه برای نفس کشیدن، کاهش توان راه رفتن یا احساس پری شکم دیده می‌شود. اگر این علائم تازه ایجاد شده‌اند یا نسبت به روزهای قبل بیشتر شده‌اند، موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
وزن‌کشی روزانه فقط زمانی مفید است که پزشک آن را توصیه کرده باشد و هر روز در شرایط تقریباً یکسان انجام شود؛ مثلاً صبح، پس از رفتن به دستشویی و پیش از صبحانه. افزایش سریع وزن طی چند روز، به‌خصوص همراه با ورم یا تنگی نفس، میتواند نیازمند بررسی باشد و نباید با افزایش خودسرانه داروی ادرارآور پاسخ داده شود.
فشارخون یا ضربان قلب را نیز فقط در صورتی ثبت کنید که پزشک روش و زمان مناسب را آموزش داده باشد. یک عدد منفرد همیشه وضعیت کلی را نشان نمی‌دهد؛ روند تغییرات و همراه بودن آن با علائم اهمیت بیشتری دارد.
تغذیه سالمند قلبی؛ نمک و مایعات را خودسرانه حذف نکنید
کاهش نمک غذا برای بسیاری از بیماران قلبی اهمیت دارد، اما مقدار مناسب آن به نوع بیماری، فشارخون، عملکرد کلیه و داروهای مصرفی بستگی دارد. نمکدان را از سفره حذف کنید، مصرف غذاهای کنسروی، سوسیس و کالباس، چیپس، شورها، ترشی‌های شور، سوپ‌های آماده و تنقلات پرنمک را محدود کنید و برچسب مواد غذایی بسته‌بندی‌شده را بخوانید.
محدودیت مایعات برای همه سالمندان قلبی یکسان نیست. بعضی بیماران، به‌ویژه در شرایط خاص، چنین دستوری دریافت می‌کنند و بعضی دیگر نباید بدون دلیل آب کمتری بنوشند. مقدار آب، دوغ، چای، سوپ و نوشیدنی‌های دیگر را تنها بر اساس دستور تیم درمان تنظیم کنید.
وعده‌های متعادل با سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و پروتئین مناسب میتواند انتخاب بهتری از غذاهای بسیار چرب و شور باشد؛ با این حال اگر سالمند بیماری کلیه، دیابت، کاهش وزن یا بی‌اشتهایی دارد، برنامه غذایی باید اختصاصی تنظیم شود.
فعالیت بدنی و استراحت باید با علائم سالمند هماهنگ باشد
بسیاری از سالمندان قلبی میتوانند با برنامهای سبک و تدریجی حرکت کنند، اما شروع ورزش یا افزایش شدت آن بدون ارزیابی پزشک مناسب نیست. پیاده‌روی کوتاه، در صورت تأیید پزشک، باید با سرعتی باشد که سالمند بتواند بدون فشار شدید صحبت کند.
فعالیت را در زمان بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرمعمول، سرگیجه یا تپش قلب آزاردهنده ادامه ندهید. در این حالت سالمند باید فعالیت را متوقف کند و اگر علائم شدید، ماندگار یا همراه با غش و درد قفسه سینه بود، فوراً کمک پزشکی بگیرید.
خواب کافی و استراحت بین فعالیت‌ها مهم است، اما بی‌تحرکی طولانی‌مدت هم میتواند ضعف عضلات و وابستگی سالمند را بیشتر کند. برنامه روزانه بهتر است ترکیبی از حرکت ایمن، استراحت، تغذیه و زمان مشخص مصرف دارو باشد.
خانواده چگونه بدون سلب استقلال از سالمند حمایت کند؟
کمک واقعی همیشه به معنی انجام دادن همه کارها به جای سالمند نیست. از او بپرسید کدام کارها برایش دشوار شده و فقط همان بخش‌ها را بر عهده بگیرید؛ مثلاً آماده کردن داروها، همراهی در ویزیت یا خرید مواد غذایی کم‌نمک.
پزشک را از تغییرات رفتاری و جسمی هم مطلع کنید. کاهش اشتها، فراموشی دوز دارو، ترس از راه رفتن، افسردگی یا انزوای ناگهانی میتواند رعایت برنامه درمانی را دشوار کند و نیاز به حمایت بیشتری داشته باشد.
برای پیشگیری از زمین‌خوردن، مسیر رفت‌وآمد را خلوت و روشن نگه دارید و هنگام حمام یا بالا رفتن از پله‌ها، به‌خصوص اگر سالمند سرگیجه دارد، کمک مناسب فراهم کنید. اگر سرگیجه پس از مصرف دارو تکرار می‌شود، زمان بروز آن را یادداشت کنید و با پزشک در میان بگذارید.
جمع‌بندی مراقبت از سالمندان مبتلا به بیماری قلبی
مراقبت از سالمندان مبتلا به بیماری قلبی زمانی ایمن‌تر است که خانواده یک برنامه ساده و قابل اجرا داشته باشد: داروها طبق نسخه مصرف شوند، علائم روزانه و تغییرات ناگهانی ثبت شوند، نمک و مایعات بدون افراط و بر اساس نظر پزشک تنظیم شوند و فعالیت با توان سالمند هماهنگ باشد. درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش، کبودی و گیجی ناگهانی را اورژانسی تلقی کنید و برای بررسی علائم جدید یا رو به افزایش، مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید.
