راه رفتن در خواب نوعی اختلال خواب است که فرد در حالی که کاملاً بیدار نیست، از تخت خارج میشود، راه میرود یا کارهای سادهای انجام میدهد. این حالت بیشتر در بخش عمیق خواب و معمولاً در ساعات ابتدایی شب رخ میدهد؛ فرد ممکن است صبح چیزی از آن به یاد نیاورد.
خوابگردی در کودکان نسبتاً شایعتر است و در بسیاری از موارد با افزایش سن کاهش پیدا میکند، اما شروع آن در بزرگسالی، تکرار زیاد یا همراهی با رفتارهای خطرناک نیاز به بررسی دارد. هدف اصلی در خانه، بیدار کردن اجباری فرد نیست؛ ایمنسازی محیط و پیدا کردن عامل محرک اهمیت بیشتری دارد.
راه رفتن در خواب چیست و چرا رخ میدهد؟
خوابگردی یا سامنامبولیسم معمولاً در مرحلهای از خواب رخ میدهد که مغز هنوز در خواب عمیق است، اما بخشهایی از بدن توان حرکت دارند. فرد ممکن است با چشمهای باز اما با نگاه خالی راه برود، پاسخهای کوتاه بدهد یا در برابر تلاش دیگران برای متوقف کردنش گیج به نظر برسد.
علت واحدی برای این اختلال وجود ندارد. زمینهٔ خانوادگی میتواند احتمال آن را بیشتر کند و عواملی مانند کمخوابی، برنامهٔ نامنظم خواب، تب، فشار روانی و تغییر محیط خواب ممکن است حملهها را تحریک کنند. در بعضی افراد، اختلالاتی مانند وقفهٔ تنفسی خواب یا سندرم پای بیقرار و همچنین برخی داروها نیز باید بررسی شوند.
- کمبود خواب یا دیر خوابیدن مکرر
- استرس و هیجان شدید، بهویژه پیش از خواب
- تب و بیماریهای کوتاهمدت، بیشتر در کودکان
- مصرف الکل یا بعضی داروهای خوابآور و آرامبخش
- خرخر شدید، وقفهٔ تنفسی یا خواب بیکیفیت
چطور خانه را برای پیشگیری از آسیب ایمن کنیم؟
در خوابگردی، حتی کارهای معمولی مانند باز کردن در، پایین رفتن از پله یا نزدیک شدن به پنجره میتواند خطرناک شود. بهتر است ایمنسازی را بر اساس رفتار واقعی فرد انجام دهید، نه فقط با بستن در اتاق خواب.
- درها و پنجرهها را شبها قفل کنید و کلیدها را در دسترس فرد خوابگرد نگذارید.
- وسایل تیز، شیشهای، سیمها و اشیای شکستنی را از مسیر رفتوآمد جمع کنید.
- مسیر تخت تا سرویس بهداشتی را روشن و بدون مانع نگه دارید؛ چراغ خواب کمنور میتواند کمککننده باشد.
- اگر اتاق نزدیک راهپله است، از محافظ مناسب برای پلهها استفاده کنید و تخت را از پنجره دور نگه دارید.
- در صورت خروج از خانه، زنگ یا حسگر سادهٔ در میتواند به بیدار شدن اعضای خانواده کمک کند.
قفل کردن فرد در اتاق یا بستن او به تخت روش ایمنی نیست و میتواند در شرایط اضطراری خطر بیشتری ایجاد کند. اگر کودک خوابگرد است، ایمنسازی پنجرهها و پلهها باید جدیتر انجام شود؛ محافظ پنجره نباید امکان گیر افتادن یا دشواری خروج اضطراری ایجاد کند.
هنگام خوابگردی چه واکنشی نشان دهیم؟
با صدای آرام صحبت کنید و بدون کشیدن یا ترساندن فرد، او را به سمت تخت راهنمایی کنید. اگر در مسیر خطر فوری مانند پله، پنجره یا خیابان است، با احتیاط جلوی حرکت او را بگیرید و بعد بهآرامی به اتاق برگردانید.
بیدار کردن ناگهانی ممکن است باعث گیجی و واکنش دفاعی کوتاهمدت شود، اما این باور که بیدار کردن خوابگرد همیشه خطرناک یا مرگبار است، درست نیست. اگر لازم است فرد را بیدار کنید، این کار را با فاصلهٔ مناسب، صدای ملایم و بدون تکان شدید انجام دهید.
برای کمتر شدن خوابگردی چه کارهایی مفید است؟
نظم خواب در بسیاری از افراد نقش مهمی دارد. ساعت خواب و بیداری را تا حد امکان ثابت نگه دارید و اجازه ندهید کودک یا بزرگسال چند شب پشت سر هم کمخوابی داشته باشد. یک برنامهٔ آرام پیش از خواب، کاهش نور صفحهنمایش و پرهیز از نوشیدنیهای محرک در ساعات پایانی شب نیز میتواند به بهتر شدن کیفیت خواب کمک کند.
ثبت زمان خوابگردی، مدت خواب شبانه، بیماری، استرس، مصرف دارو و اتفاقات غیرمعمول در روزهای قبل، الگوی محرکها را روشنتر میکند. برای بعضی کودکان که تقریباً در ساعت مشخصی خوابگرد میشوند، پزشک ممکن است بیدار کردن برنامهریزیشده پیش از زمان معمول حمله را پیشنهاد کند؛ این روش بهتر است پس از مشورت با متخصص انجام شود.
داروی خواب، آرامبخش یا مکمل را خودسرانه برای متوقف کردن خوابگردی مصرف نکنید. الکل نیز راهحل مناسبی نیست و میتواند خواب را بیکیفیتتر و برخی رفتارهای شبانه را تشدید کند.
چه زمانی خوابگردی به بررسی پزشکی نیاز دارد؟
اگر خوابگردی گهگاه رخ میدهد و هیچ آسیب یا علامت دیگری ندارد، معمولاً میتوان ابتدا با ایمنسازی و اصلاح الگوی خواب آن را زیر نظر گرفت. اما موارد زیر دلیل مناسبی برای مراجعه به پزشک یا متخصص اختلالات خواب هستند:
- شروع خوابگردی برای نخستین بار در بزرگسالی
- وقوع مکرر، تشدید تدریجی یا اختلال در خواب خانواده
- آسیب به خود یا دیگران، خروج از خانه یا رانندگی در حالت خواب
- خرخر بلند، خفگی شبانه، مکث تنفسی یا خوابآلودگی شدید در روز
- حرکات خشن، فریادهای شدید، تشنجمانند بودن حمله یا گیجی طولانی پس از آن
- شروع علائم پس از آغاز یا تغییر مقدار یک دارو
پزشک ممکن است دربارهٔ الگوی خواب، داروها، سابقهٔ خانوادگی و علائم تنفسی سؤال کند. در صورت وجود نشانههای خاص، بررسی خواب یا آزمایشهای دیگر برای تشخیص علت زمینهای انجام میشود.
جمعبندی: ایمنی را جدی بگیرید، نه ترس را
راه رفتن در خواب اغلب با کمخوابی، استرس، تب یا زمینهٔ خانوادگی ارتباط دارد و در کودکان ممکن است با گذشت زمان کمتر شود. قفل کردن پنجرهها و درها، حذف موانع، محافظت از پلهها و هدایت آرام فرد به تخت، مهمترین اقدامات فوری هستند. شروع در بزرگسالی، آسیب، تکرار زیاد یا نشانههای اختلال تنفسی باید توسط پزشک بررسی شود.
این مطلب جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست؛ در صورت وجود خطر فوری یا علائم غیرمعمول، از خدمات پزشکی کمک بگیرید.
