خواص کفیر در بارداری و شیردهی بیشتر به ارزش غذایی شیر تخمیرشده مربوط است: کفیر می‌تواند مقداری پروتئین، کلسیم و ویتامین‌های گروه B فراهم کند و به تنوع رژیم غذایی کمک کند. با این حال، «پروبیوتیک بودن» به‌تنهایی کفیر را برای همه افراد مناسب یا درمان‌کننده مشکلات بارداری و شیردهی نمی‌کند.

مهم‌ترین نکته ایمنی، انتخاب کفیر تهیه‌شده از شیر پاستوریزه و مصرف محصولی است که در یخچال نگهداری شده باشد. کفیر غیرپاستوریزه، خانگی یا محصولی با ترکیبات و شرایط نگهداری نامشخص، به‌ویژه در بارداری، می‌تواند خطر آلودگی میکروبی داشته باشد. این مطلب جایگزین نظر پزشک یا متخصص تغذیه، به‌خصوص در بارداری پرخطر و بیماری‌های زمینه‌ای، نیست.

خواص کفیر در بارداری و شیردهی چیست؟

کفیر شیری از تخمیر شیر به‌وسیله مجموعه‌ای از باکتری‌ها و مخمرها به دست می‌آید. ترکیب نهایی آن به نوع شیر، دانه یا کشت استفاده‌شده و روش تولید بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان فواید یکسانی را برای همه برندها یا کفیرهای خانگی قطعی دانست.

کمک به دریافت کلسیم و پروتئین

کلسیم برای حفظ استخوان‌ها و دندان‌های مادر و تأمین نیازهای بدن در دوران بارداری و شیردهی اهمیت دارد. پروتئین نیز به تأمین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک می‌کند. کفیر لبنی می‌تواند در کنار ماست، شیر، پنیر، حبوبات، تخم‌مرغ و منابع دیگر، بخشی از این نیاز را پوشش دهد؛ اما به‌تنهایی جایگزین مکمل‌های تجویزشده یا رژیم متنوع نیست.

مقدار کلسیم و پروتئین به نوع شیر و برچسب محصول وابسته است. کفیرهای کم‌چرب، پرچرب، طعم‌دار یا گیاهی ارزش غذایی یکسانی ندارند؛ برای مقایسه، جدول ارزش غذایی و مقدار قند افزوده را بررسی کنید.

پروبیوتیک‌ها و گوارش

برخی کشت‌های زنده موجود در کفیر ممکن است به تنوع میکروبی روده کمک کنند، اما اثر آن به سویه‌های موجود، مقدار مصرف و شرایط بدنی فرد بستگی دارد. شواهد درباره فواید پروبیوتیک‌ها در بارداری برای همه پیامدها یکسان و قطعی نیست؛ بنابراین کفیر را نباید درمان یبوست، عفونت، تهوع یا هر عارضه بارداری دانست.

تخمیر ممکن است بخشی از لاکتوز شیر را کاهش دهد، اما کفیر معمولاً کاملاً بدون لاکتوز نیست. افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز ممکن است آن را بهتر از شیر تحمل کنند، ولی نفخ، دل‌پیچه یا اسهال همچنان ممکن است رخ دهد.

میزان مصرف کفیر در بارداری چقدر است؟

برای کفیر، مقدار رسمی و ویژه‌ای که برای تمام افراد باردار مناسب باشد تعیین نشده است. اگر پیش از بارداری لبنیات تخمیری مصرف نمی‌کردید، بهتر است مقدار کمی را امتحان کنید:

  1. با حدود نصف لیوان، معادل ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلی‌لیتر، همراه غذا شروع کنید.

  2. اگر طی یک تا دو روز نفخ، دل‌پیچه یا اسهال نداشتید، مقدار را به حدود یک لیوان ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی‌لیتری در روز برسانید.

  3. کفیر ساده و بدون شکر افزوده را انتخاب کنید و آن را جایگزین کامل آب، غذا یا لبنیات متنوع نکنید.

این مقدار نسخه پزشکی نیست و برای فردی که محدودیت مایعات، بیماری گوارشی، دیابت بارداری، حساسیت غذایی یا رژیم درمانی دارد ممکن است مناسب نباشد. افزایش ناگهانی مصرف هم می‌تواند به‌دلیل تخمیر و کشت‌های زنده، نفخ و تغییر اجابت مزاج ایجاد کند.

نکات ایمنی کفیر در دوران بارداری

در بارداری، ایمنی ماده غذایی از ادعای «پروبیوتیک بودن» مهم‌تر است. هنگام خرید به این موارد توجه کنید:

  • روی بسته‌بندی عبارت تهیه‌شده از شیر پاستوریزه یا معادل روشن آن درج شده باشد.

  • تاریخ مصرف، سلامت بسته و شرایط نگهداری را بررسی کنید و محصول یخچالی را پس از باز شدن طبق دستور روی بسته مصرف کنید.

  • از کفیر با بوی غیرعادی، کپک، گاز غیرمعمول یا بسته‌بندی متورم استفاده نکنید.

  • کفیر طعم‌دار ممکن است شکر افزوده زیادی داشته باشد؛ نوع ساده انتخاب بهتری برای مصرف روزمره است.

  • کفیر خانگی را فقط در صورتی در نظر بگیرید که منبع شیر، بهداشت فرایند، دمای نگهداری و زمان تخمیر کاملاً قابل کنترل باشد؛ در بارداری، محصول صنعتی معتبر معمولاً ریسک کمتری دارد.

تخمیر می‌تواند مقدار بسیار کمی الکل ایجاد کند و میزان آن در محصولات مختلف یکسان نیست. اگر درباره این موضوع نگرانی دارید، در بارداری از محصولاتی که مقدار الکل آن‌ها مشخص نیست یا به‌صورت خانگی تولید شده‌اند صرف‌نظر کنید.

مصرف کفیر در شیردهی چه نکاتی دارد؟

برای بیشتر مادران شیرده، کفیر پاستوریزه می‌تواند بخشی از رژیم غذایی معمول باشد. با این حال، کفیر اثر ثابت‌شده‌ای برای افزایش مستقیم شیر مادر ندارد و نباید جایگزین وعده‌های غذایی، دریافت انرژی کافی یا رسیدگی به مشکلات شیردهی شود.

اگر کفیر باعث نفخ یا اسهال مادر می‌شود، مقدار آن را کاهش دهید یا موقتاً مصرف نکنید. ناراحتی گوارشی مادر لزوماً به معنای آسیب به نوزاد نیست، اما ادامه مصرف ماده‌ای که حال مادر را بدتر می‌کند ضرورتی ندارد.

در موارد نادر، نوزاد ممکن است به پروتئین شیر گاو حساس باشد. وجود خون یا مخاط در مدفوع، استفراغ مکرر، بی‌قراری شدید، خس‌خس یا اگزمای قابل توجه نیازمند ارزیابی پزشک کودک است. حذف لبنیات از رژیم مادر باید با راهنمایی پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود تا کمبود کلسیم و پروتئین ایجاد نشود.

چه کسانی باید پیش از مصرف کفیر مشورت کنند؟

اگر دچار حساسیت به شیر، عدم تحمل شدید لاکتوز، بیماری‌های گوارشی فعال، ضعف سیستم ایمنی، بیماری شدید یا محدودیت پزشکی در مصرف لبنیات هستید، پیش از افزودن منظم کفیر به رژیم با پزشک مشورت کنید. در افراد دارای نقص ایمنی شدید، حتی محصولات پروبیوتیک نیز باید با احتیاط بیشتری بررسی شوند.

همچنین کفیرهای گیاهی از نظر پروتئین، کلسیم و ویتامین B۱۲ الزاماً معادل کفیر شیری نیستند. اگر نوع گیاهی را انتخاب می‌کنید، به غنی‌شدن محصول با کلسیم و B۱۲ و مقدار قند افزوده آن توجه کنید.

جمع‌بندی: کفیر را چگونه ایمن مصرف کنیم؟

خواص کفیر در بارداری و شیردهی می‌تواند شامل تأمین بخشی از کلسیم و پروتئین و افزودن یک ماده غذایی تخمیری به رژیم باشد، اما فواید آن به نوع محصول و وضعیت بدن شما بستگی دارد. کفیر پاستوریزه، ساده و یخچالی را از مقدار کم شروع کنید و در صورت تحمل، حدود یک لیوان در روز مصرف کنید. کفیر غیرپاستوریزه یا با منشأ نامشخص، به‌ویژه در بارداری، انتخاب ایمنی نیست.