مسواک انگشتی برای پاککردن آرام لثه و دندانهای تازهروییده نوزاد کاربرد دارد، اما تنها وسیله ضروری بهداشت دهان نیست. پیش از درآمدن دندانها، یک تکه گاز استریل یا دستمال تمیز و مرطوب برای پاککردن لثه کافی است؛ پس از رویش نخستین دندان، مسواک نوزاد با سر کوچک و موهای بسیار نرم اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بهداشت دهان نوزاد از زمانی شروع میشود که هنوز دندانی دیده نمیشود. پاککردن منظم شیر و باقیمانده غذا از دهان، استفاده درست از مقدار اندک خمیردندان فلورایددار و مراجعه بهموقع برای معاینه، از خرید وسایل متعدد مهمتر است. این توصیهها جایگزین معاینه دندانپزشک، بهویژه در صورت وجود درد یا لکه روی دندان، نیست.
مسواک انگشتی برای چه سنی و چه کاربردی مناسب است؟
مسواک انگشتی معمولاً از سیلیکون نرم ساخته میشود و روی انگشت والد قرار میگیرد. سطح برجسته یا زائدههای نرم آن میتواند به پاککردن لثه و دندانهای ابتدایی کمک کند و برای نوزادی که هنوز توانایی گرفتن مسواک را ندارد، کنترل حرکت را برای والد آسانتر میکند.
این وسیله درمان دنداندرد یا ژل دنداندرآوردن نیست و لازم نیست با فشار روی لثه کشیده شود. بعضی نوزادان با آن راحتترند و بعضی دیگر گازگرفتن مسواک معمولی با دسته ضخیم را ترجیح میدهند. بنابراین مسواک انگشتی را بهعنوان یک گزینه کاربردی ببینید، نه وسیلهای که همه نوزادان حتماً به آن نیاز دارند.
نکات انتخاب مسواک انگشتی
- سیلیکون یکتکه، نرم و بدون لبه تیز یا قطعه جداشدنی داشته باشد.
- اندازه آن متناسب با انگشت والد و دهان نوزاد باشد و هنگام استفاده بهراحتی کنترل شود.
- رنگ، بو یا مزه غیرعادی نداشته باشد و دستور شستوشوی سازنده روی بستهبندی مشخص باشد.
- پس از هر بار استفاده شسته و کاملاً خشک شود؛ اگر ترک، پارگی، تغییر شکل یا کدرشدن غیرعادی دیدید، آن را تعویض کنید.
وسایل ضروری برای بهداشت دهان نوزاد
برای شروع، مجموعه بزرگی از محصولات لازم نیست. وسایل مورد نیاز به سن نوزاد و تعداد دندانها بستگی دارد:
- گاز استریل یا دستمال تمیز و مرطوب: برای پاککردن آرام لثه پیش از رویش دندان و زمانی که نوزاد مسواک را تحمل نمیکند.
- مسواک انگشتی: گزینهای برای ماساژ بسیار ملایم لثه و تمیزکردن دندانهای ابتدایی، با رعایت بهداشت خود وسیله.
- مسواک نوزاد: دارای سر کوچک، دسته قابل گرفتن و موهای نرم باشد. بهمحض رویش دندان میتوان از آن استفاده کرد و با بیشترشدن دندانها، معمولاً انتخاب اصلی خانواده میشود.
- خمیردندان فلورایددار: برای کودک زیر سه سال، مقدار آن باید فقط به اندازه یک لکه کوچک یا دانه برنج باشد. نوع خمیردندان را بر اساس توصیه دندانپزشک و مقدار فلوراید درجشده روی بسته انتخاب کنید.
- لیوان یا محل نگهداری جداگانه: مسواک باید در هوای آزاد خشک شود و با مسواک افراد دیگر تماس نداشته باشد.
دستمال مرطوب مخصوص نوزاد، آب خالی یا محصولات معطر دهان، جای مسواک و خمیردندان فلورایددار را پس از رویش دندان نمیگیرند. همچنین وسیلهای که برای پاککردن دهان استفاده میشود نباید بین چند کودک مشترک باشد.
روش تمیزکردن لثه و دندانهای نوزاد
پیش از رویش دندان، پس از آخرین شیر شب یا در زمانی که نوزاد آرام است، دستها را بشویید و با گاز تمیز و کمی مرطوب، لثهها، داخل گونه و سطح زبان را بهآرامی پاک کنید. نیازی به سابیدن لثه یا استفاده از مواد ضدعفونیکننده نیست.
با درآمدن اولین دندان، روزی دو بار مسواک بزنید؛ یکی از این نوبتها بهتر است پیش از خواب شب باشد. مسواک را با حرکتهای آرام روی سطح بیرونی، داخلی و جونده دندان بکشید و اجازه ندهید نوزاد مسواک را بهتنهایی در دهانش نگه دارد یا با آن راه برود.
در این سن، هدف از خمیردندان کفکردن یا سفیدشدن دندان نیست؛ مقدار بسیار کمی از خمیردندان فلورایددار کافی است. اگر نوزاد هنوز توانایی تفکردن ندارد، والد باید مقدار خمیردندان را کنترل کند و اجازه ندهد کودک مستقیماً آن را از تیوب بخورد.
بعد از استفاده چگونه از وسایل دهان نوزاد مراقبت کنیم؟
مسواک انگشتی یا مسواک معمولی را پس از هر بار استفاده زیر آب بشویید و در جای خشک و تمیز قرار دهید. آن را داخل محفظه بسته و مرطوب رها نکنید؛ رطوبت ماندگار میتواند به تمیزماندن وسیله آسیب بزند. استریلکردن با جوشاندن یا بخار فقط زمانی انجام شود که سازنده آن را مجاز دانسته باشد، چون حرارت ممکن است شکل سیلیکون یا موهای مسواک را تغییر دهد.
مسواک نوزاد را با مسواک دیگران مشترک نکنید و آن را برای بازی در اختیار کودک نگذارید. پس از فرسودهشدن موها، جویدهشدن دسته یا آسیبدیدن سر مسواک، وسیله را عوض کنید؛ حتی اگر مدت زیادی از خرید آن نگذشته باشد.
چه چیزهایی برای دهان نوزاد مناسب نیست؟
ژلها و داروهای مخصوص دنداندرآوردن را بدون مشورت پزشک یا دندانپزشک روی لثه نوزاد نزنید. برخی محصولات ممکن است برای این سن مناسب نباشند و پاککردن لثه با فشار، نمک، الکل، مواد گیاهی ناشناخته یا ترکیبات خانگی نیز میتواند باعث تحریک یا آسیب شود.
خوابیدن مکرر با شیشه شیر، شیرمادر دوشیدهشده یا نوشیدنی شیرین در دهان، تماس دندانها با قند را طولانی میکند و خطر پوسیدگی را بالا میبرد. بعد از رویش دندان، درباره عادتهای تغذیهای شبانه و نیاز به فلوراید با دندانپزشک کودک مشورت کنید.
چه زمانی معاینه دندانپزشکی لازم است؟
اولین معاینه بهتر است تا یکسالگی یا حداکثر شش ماه پس از رویش اولین دندان انجام شود. دندانپزشک در این ویزیت فقط دندان را بررسی نمیکند؛ روش تمیزکردن، مقدار خمیردندان، عادت شیشه یا شیر شبانه و خطر پوسیدگی را هم ارزیابی میکند.
لکه سفید گچی، لکه قهوهای یا سیاه، شکستگی دندان، تورم، خونریزی مداوم، بوی غیرعادی دهان، تب همراه با تورم یا امتناع از خوردن، دلیل مراجعه زودتر است. رویش دندان ممکن است بیقراری و حساسیت لثه ایجاد کند، اما هر علامت شدید یا ماندگار را نباید صرفاً به دنداندرآوردن نسبت داد.
جمعبندی: برای شروع، گاز تمیز یا مسواک انگشتی و بعد از رویش دندان، مسواک نوزاد با موهای نرم و مقدار بسیار کم خمیردندان فلورایددار کافی است. پاککردن آرام، روزی دو بار مسواکزدن، مراقبت درست از وسایل و نخستین معاینه تا یکسالگی، پایههای اصلی بهداشت دهان نوزاد هستند.
