بازخورد سازنده گرفتن از دیگران یعنی آگاهانه از افراد مناسب دربارهٔ رفتار، تصمیم یا نتیجهٔ کارمان نظر بخواهیم؛ نه اینکه فقط تأیید بگیریم یا منتظر بمانیم دیگران خودشان ایرادها را بگویند. سؤال دقیق، زمان مناسب و آمادگی برای شنیدن، کیفیت این گفتوگو را تعیین میکند.
بازخورد خوب قرار نیست شخصیت شما را قضاوت کند. ارزش آن در این است که یک رفتار قابل مشاهده را روشن کند و نشان دهد برای بهترشدن، چه تغییری میتوانید امتحان کنید؛ در محیط کار، رابطهٔ زوجی، دوستی یا تعامل با اعضای خانواده.
پیش از درخواست بازخورد، هدف خود را مشخص کنید
درخواست کلی مثل «به نظرت من چهطور آدمی هستم؟» معمولاً پاسخهای مبهم یا تعارفآمیز ایجاد میکند. قبل از گفتوگو مشخص کنید دربارهٔ کدام موقعیت و کدام رفتار میخواهید اطلاعات بگیرید.
برای نمونه، بهجای «کارم خوب بود؟» بپرسید: «در جلسهای که ارائه دادم، توضیحاتم چقدر روشن بود؟ کدام بخش باعث شد تمرکز مخاطب از بین برود؟» یا در رابطهٔ خانوادگی بگویید: «وقتی دربارهٔ برنامهٔ خانه صحبت میکنیم، کدام رفتار من باعث میشود گفتوگو به بحث تبدیل شود؟»
این چهار موضوع به شما کمک میکند درخواست دقیقتری بسازید:
- رفتار یا موقعیت مشخصی که میخواهید بررسی شود؛
- هدف شما از گرفتن بازخورد، مانند ارتباط بهتر یا مدیریت زمان؛
- بازهٔ زمانی یا نمونهای که فرد دربارهٔ آن نظر میدهد؛
- نوع کمکی که انتظار دارید: شناسایی مشکل، پیشنهاد جایگزین یا ارزیابی تغییر.
فرد مناسب را برای بازخورد انتخاب کنید
هر نظری ارزش یکسانی ندارد. فرد مناسب باید شما یا نتیجهٔ کارتان را بهاندازهٔ کافی دیده باشد و بتواند بهجای قضاوت کلی، مثال بزند. همچنین بهتر است هنگام نظر دادن، هم صادق باشد و هم قصد تحقیر یا کنترل شما را نداشته باشد.
گاهی نزدیکترین فرد، بهترین گزینه نیست. ممکن است یکی از اعضای خانواده به دلیل حساسیت عاطفی، فقط از زاویهٔ نگرانی نظر بدهد؛ یا همکار شما به دلیل رقابت، بخشی از اطلاعات را نادیده بگیرد. اگر موضوع مهم است، بازخورد یک فرد را حکم نهایی ندانید و آن را در کنار شواهد و هدف خود بررسی کنید.
چگونه درخواست بازخورد سازنده کنیم؟
درخواست بازخورد بهتر است مستقیم، محترمانه و بدون ایجاد فشار باشد. به طرف مقابل فرصت بدهید فکر کند و اگر آمادگی یا اطلاعات کافی ندارد، پاسخدادن را به زمان دیگری موکول کند.
میتوانید از این الگو استفاده کنید: «میخواهم در زمینهٔ ... بهتر شوم. تو در موقعیت ... شاهد رفتار من بودی. لطفاً بگو چه چیزی مؤثر بود، چه چیزی میتوانست بهتر باشد و دفعهٔ بعد چه تغییری را امتحان کنم.»
سؤالهای زیر نیز پاسخ را از حالت کلی خارج میکنند:
- «کدام بخش رفتار من بیشترین کمک را کرد؟»
- «در چه لحظهای ارتباط یا کارایی من کمتر شد؟»
- «اگر بخواهم فقط یک چیز را تغییر بدهم، پیشنهاد تو چیست؟»
- «آیا نمونهٔ مشخصی یادت هست که این موضوع را نشان دهد؟»
اگر از یکی از نزدیکان بازخورد میگیرید، زمان گفتوگو اهمیت بیشتری دارد. وسط دعوا، خستگی یا عجله، معمولاً فرصتی برای مشاهدهٔ دقیق و بیان منصفانه باقی نمیماند.
هنگام شنیدن بازخورد، از دفاع فوری فاصله بگیرید
اولین واکنش به انتقاد ممکن است توضیحدادن، انکارکردن یا پیدا کردن تقصیر طرف مقابل باشد. چند ثانیه مکث کنید و اجازه دهید حرف او کامل شود. شنیدن به معنای موافقبودن نیست؛ فقط کمک میکند پیش از قضاوت، اطلاعات کافی داشته باشید.
برای روشنشدن منظور میتوانید بپرسید: «منظورت بیشتر کدام رفتار بود؟» یا «این اتفاق چه اثری روی تو گذاشت؟» اگر احساس میکنید بخشی از حرف ناعادلانه است، بهجای پاسخ تند بگویید: «میخواهم دربارهٔ این نمونه دقیقتر فکر کنم؛ ممکن است برداشت ما از آن موقعیت متفاوت باشد.»
از پاسخهایی مانند «من همینم که هستم»، «تو هم همیشه همین کار را میکنی» و «پس هیچچیز را درست انجام نمیدهم» پرهیز کنید. این جملهها گفتوگو را از یک رفتار مشخص به دفاع از کل شخصیت یا حملهٔ متقابل میکشانند.
هر انتقادی را بازخورد سازنده حساب نکنید
بازخورد سازنده با برچسبزدن تفاوت دارد. جملهای مثل «تو آدم بیملاحظهای» اطلاعات قابل استفادهٔ کمی دارد، اما «وقتی هنگام صحبتکردن چند بار حرفم را قطع کردی، نتوانستم منظورم را کامل بگویم» به یک رفتار مشخص اشاره میکند.
اگر کسی فقط سرزنش میکند، اطلاعات را عمداً مبهم نگه میدارد یا از بازخورد برای ترساندن و تحقیر شما استفاده میکند، لازم نیست گفتوگو را ادامه دهید. میتوانید محترمانه بگویید: «اگر دربارهٔ یک رفتار مشخص و راه بهترشدن صحبت کنیم، میتوانم از این گفتوگو استفاده کنم.»
برای ارزیابی یک بازخورد، این سه سؤال را از خودتان بپرسید:
- آیا این حرف به رفتار یا نتیجهای قابل مشاهده اشاره میکند؟
- آیا مثال یا موقعیتی وجود دارد که آن را بررسیپذیر کند؟
- آیا با هدفی که برای خودم تعیین کردهام ارتباط دارد؟
بازخورد را به یک اقدام کوچک تبدیل کنید
گرفتن بازخورد زمانی به رشد منجر میشود که به تصمیمی عملی برسد. از میان نکتههای مطرحشده، یک تغییر مشخص انتخاب کنید؛ مثلاً پیش از پاسخدادن سه ثانیه مکث کنید، در جلسه خلاصهٔ نکات را در پایان بگویید یا در گفتوگوهای خانوادگی زمان مشخصی برای مطرحکردن مسئله در نظر بگیرید.
بعد از مدتی دوباره از همان فرد بپرسید: «آیا تغییری در این رفتار دیدهای؟» این پیگیری به شما نشان میدهد پیشنهاد اولیه واقعاً مفید بوده یا به اصلاح نیاز دارد. اگر چند بازخورد با هم ناسازگار بودند، بهجای تلاش برای راضیکردن همه، آنها را با هدف، شواهد و ارزشهای خودتان مقایسه کنید.
جمعبندی: بازخورد سازنده گرفتن از دیگران
بازخورد سازنده گرفتن از دیگران با انتخاب فرد درست و سؤال مشخص آغاز میشود، با گوشدادن بدون دفاع ادامه پیدا میکند و با یک اقدام قابل سنجش معنا پیدا میکند. نظر دیگران را نه حکم قطعی دربارهٔ شخصیت خود، بلکه دادهای برای شناخت بهتر رفتار و انتخاب آگاهانهتر ببینید.
