آکنه هورمونی و تنبلی تخمدان در بسیاری از زنان به هم مرتبط‌اند، اما هر جوش هورمونی به معنای ابتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا PCOS نیست. در این وضعیت، افزایش اثر هورمون‌های آندروژنی میتواند تولید چربی پوست را بیشتر کند و زمینه را برای جوشهای عمقی، دردناک و ماندگار فراهم آورد.
درمان جوشهای ناشی از PCOS معمولاً با ترکیبی از مراقبت پوستی، داروهای موضعی و در صورت نیاز درمان هورمونی انجام میشود. انتخاب روش به شدت آکنه، نظم قاعدگی، احتمال بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی بستگی دارد؛ بنابراین اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و تجویز پزشک نیست.
چرا تنبلی تخمدان باعث جوش میشود؟
در PCOS ممکن است سطح آندروژنها افزایش پیدا کند یا پوست نسبت به مقدار طبیعی این هورمون‌ها حساس‌تر شود. آندروژنها غدد چربی را فعال‌تر میکنند؛ در نتیجه چربی، سلول‌های مرده و باکتری‌های طبیعی پوست راحت‌تر در منافذ تجمع میکنند و التهاب شکل می‌گیرد.
جوشهای مرتبط با تغییرات هورمونی اغلب در خط فک، چانه، اطراف دهان و بخش پایینی صورت دیده می‌شوند و ممکن است پیش از پریود شدت بگیرند. با این حال، محل جوش به‌تنهایی برای تشخیص PCOS کافی نیست؛ علائمی مانند پریودهای نامنظم، رشد موهای زائد، نازک شدن موی سر یا افزایش وزن نیز باید بررسی شوند.
آکنه هورمونی و تنبلی تخمدان چگونه تشخیص داده می‌شوند؟
پزشک برای تشخیص PCOS فقط به وجود جوش تکیه نمی‌کند. شرح حال چرخه قاعدگی، معاینه پوست و مو، بررسی وزن و فشارخون و گاهی آزمایش‌های هورمونی و متابولیک در تصمیم‌گیری نقش دارند. سونوگرافی نیز در بعضی شرایط درخواست میشود، اما مشاهده تخمدان‌های پلی‌کیستیک به‌تنهایی به معنای ابتلا به این سندرم نیست.
برخی بیماری‌ها و داروها هم میتوانند علائمی شبیه PCOS ایجاد کنند. به همین دلیل، خوددرمانی با داروهای هورمونی یا مکمل‌های تبلیغ‌شده ممکن است تشخیص را به تأخیر بیندازد یا عوارض ایجاد کند.
درمان جوشهای ناشی از PCOS با روش‌های پزشکی
داروهای موضعی
برای آکنه خفیف تا متوسط، پزشک ممکن است از بنزوئیل‌پراکسید، رتینوئیدهای موضعی یا آزلائیک‌اسید استفاده کند. رتینوئیدها به باز شدن منافذ کمک میکنند و آزلائیک‌اسید میتواند هم التهاب و هم لک‌های باقی‌مانده از جوش را هدف قرار دهد. تحریک، خشکی و قرمزی پوست در هفته‌های اول ممکن است رخ دهد و نحوه شروع دارو باید با نظر پزشک یا داروساز مشخص شود.
رتینوئیدهای موضعی و برخی داروهای ضدجوش در بارداری مناسب نیستند. اگر احتمال بارداری وجود دارد، قصد بارداری دارید یا در دوران شیردهی هستید، پیش از مصرف هر داروی ضدآکنه موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
درمانهای هورمونی
برای زنانی که به پیشگیری از بارداری نیاز دارند و منع مصرف ندارند، برخی قرصهای ترکیبی ضدبارداری میتوانند با کاهش اثر آندروژنها به کنترل آکنه کمک کنند. اسپیرونولاکتون نیز گاهی برای آکنه هورمونی تجویز میشود، اما نیاز به بررسی پزشکی، توجه به فشارخون و پیشگیری مطمئن از بارداری دارد؛ زیرا در بارداری میتواند خطرناک باشد.
متفورمین بیشتر برای مشکلات متابولیک و مقاومت به انسولین در برخی مبتلایان به PCOS استفاده میشود و درمان مستقیم جوش محسوب نمی‌شود. ممکن است با بهبود بخشی از وضعیت متابولیک، به‌طور غیرمستقیم در برخی افراد مفید باشد، اما جایگزین درمان اختصاصی آکنه نیست.
مراقبت روزانه از پوست در کنار درمان
- صورت را معمولاً روزی دو بار و پس از تعریق با شوینده‌ای ملایم بشویید؛ شستوشوی مکرر یا ساییدن پوست التهاب را بیشتر می‌کند.
- از مرطوب‌کننده و ضدآفتاب غیرکومدونزا استفاده کنید تا خشکی ناشی از داروها و تیره‌تر شدن لک‌ها کمتر شود.
- جوشهای عمقی را فشار ندهید؛ این کار احتمال لک و جای زخم را افزایش می‌دهد.
- محصولات آرایشی، ضدآفتاب و محصولات مو را بررسی کنید تا چرب و مسدودکننده منافذ نباشند.
- هر بار فقط یک محصول درمانی جدید اضافه کنید تا در صورت تحریک، عامل آن مشخص باشد.
کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های بسیار فراوری‌شده، فعالیت بدنی منظم و خواب کافی برای سلامت متابولیک مفیدند؛ اما رژیم‌های حذف افراطی یا درمانهای خانگی، درمان قطعی PCOS و آکنه نیستند. شواهد درباره اثر همه رژیم‌های غذایی بر جوش یکسان نیست و هدف اصلی باید الگوی غذایی متعادل و قابل ادامه باشد.
چه زمانی جوش‌ها نیاز به بررسی سریع‌تر دارند؟
اگر آکنه ناگهان شدید شده، ندول‌ها و کیست‌های دردناک ایجاد می‌شوند یا جای زخم باقی می‌ماند، مراجعه زودتر به متخصص پوست احتمال اسکار را کمتر می‌کند. همراهی جوش با پریودهای بسیار نامنظم، موهای زائد جدید، ریزش موی سر یا تغییرات سریع وزن نیز نیازمند ارزیابی از نظر PCOS و سایر علت‌های هورمونی است.
اگر درمان پس از چند هفته نتیجه فوری نداد، دارو را خودسرانه قطع یا چند درمان را هم‌زمان شروع نکنید. بسیاری از درمانهای آکنه به زمان نیاز دارند و نتیجه آن‌ها معمولاً با پیگیری منظم و تنظیم دوز یا ترکیب داروها بهتر میشود.
جمع‌بندی درمان جوشهای ناشی از PCOS
آکنه هورمونی و تنبلی تخمدان ممکن است به‌دلیل افزایش اثر آندروژنها همراه شوند، اما تشخیص PCOS تنها بر اساس جوش انجام نمی‌شود. پاکسازی ملایم و سبک زندگی متعادل کمک‌کننده‌اند، ولی برای جوشهای مداوم، دردناک یا همراه با اختلال قاعدگی، ارزیابی پزشک و درمان متناسب با شرایط فردی ضروری است.
