انتخاب داروهای تنبلی تخمدان به این بستگی دارد که هدف اصلی درمان چیست: منظم شدن خونریزی، کاهش آکنه و موهای زائد، کنترل قند و مقاومت به انسولین یا کمک به بارداری. یک دارو برای همه افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک مناسب نیست و حتی تشخیص این سندرم هم فقط با سونوگرافی انجام نمی‌شود.
متفورمین، قرصهای هورمونی، پروژسترون، داروهای ضدآندروژن و داروهای تحریک تخمکگذاری هرکدام کاربرد متفاوتی دارند. انتخاب میان آن‌ها باید بر اساس علائم، آزمایشها، احتمال بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان انجام شود؛ این مطلب جایگزین ویزیت پزشک نیست.
داروهای تنبلی تخمدان بر اساس هدف درمان انتخاب می‌شوند
سندرم تخمدان پلیکیستیک یک اختلال هورمونی و متابولیک با تظاهرهای مختلف است. ممکن است فردی بیشتر با پریودهای دیرهنگام مراجعه کند، فرد دیگری با آکنه و موهای زائد، و فردی دیگر با دشواری در تخمکگذاری و بارداری. بنابراین نسخه درمانی را نمی‌توان فقط بر اساس نام بیماری یا نتیجه سونوگرافی تعیین کرد.
- بی‌نظمی قاعدگی: قرصهای هورمونی یا دورههای پروژسترون برای تنظیم خونریزی و محافظت از پوشش رحم مطرح می‌شوند.
- مقاومت به انسولین و اختلال قند: متفورمین در برخی افراد کاربرد دارد.
- موهای زائد و آکنه: قرصهای ترکیبی و گاهی داروهای ضدآندروژن استفاده می‌شوند.
- قصد بارداری: داروهای تحریک تخمکگذاری مانند لتروزول، با نظر متخصص، بررسی می‌شوند.
متفورمین برای تنبلی تخمدان چه زمانی کاربرد دارد؟
متفورمین حساسیت سلول‌ها به انسولین را بهتر میکند و برای درمان دیابت نوع ۲ نیز استفاده میشود. در برخی مبتلایان به سندرم تخمدان پلیکیستیک، به‌ویژه در صورت مقاومت به انسولین، پیشدیابت، دیابت یا بعضی اختلالات متابولیک، پزشک آن را تجویز میکند. این دارو مستقیماً داروی تنظیم پریود یا داروی لاغری محسوب نمی‌شود، هرچند بهبود وضعیت متابولیک ممکن است به منظم‌تر شدن تخمکگذاری کمک کند.
تهوع، دل‌پیچه، نفخ و اسهال از عوارض شایع ابتدایی هستند و گاهی با شروع تدریجی یا مصرف همراه غذا کمتر می‌شوند. در بیماری کلیوی، کم‌آبی شدید، بعضی بیماری‌های کبدی یا پیش از برخی اقدامات پزشکی، نیاز به بررسی و تنظیم مصرف وجود دارد. مقدار دارو را نباید بر اساس تجربه دیگران تغییر داد.
قرصهای هورمونی و پروژسترون چه نقشی دارند؟
قرصهای ترکیبی ضدبارداری
قرصهای حاوی استروژن و پروژستین میتوانند فاصله خونریزی‌ها را قابل پیش‌بینی‌تر کنند، آندروژن‌های آزاد را کاهش دهند و در کنترل آکنه و موهای زائد نقش داشته باشند. آن‌ها معمولاً برای فردی مناسب‌اند که فعلاً قصد بارداری ندارد، اما انتخاب نوع قرص به سابقه میگرن با اورا، فشار خون، سیگار، خطر لخته و بیماری‌های دیگر وابسته است.
این قرص‌ها سندرم تخمدان پلیکیستیک را ریشه‌کن نمی‌کنند؛ بیشتر علائم را در زمان مصرف کنترل می‌کنند. سردرد، تهوع، حساسیت پستان و لکه‌بینی ممکن است رخ دهد، اما درد ناگهانی قفسه سینه، تنگی نفس، تورم یک‌طرفه ساق یا سردرد غیرمعمول نیازمند ارزیابی فوری است.
پروژسترون دوره‌ای
اگر فرد برای ماه‌ها خونریزی نداشته باشد و قرص ترکیبی برایش مناسب نباشد، پزشک ممکن است دورههای کوتاه پروژسترون تجویز کند. هدف این درمان ایجاد خونریزی و کاهش خطر ضخیم شدن بیش از حد آندومتر است؛ پروژسترون دوره‌ای لزوماً تخمکگذاری را برقرار نمی‌کند و روش پیشگیری از بارداری هم محسوب نمی‌شود.
داروهای کاهش موهای زائد و آکنه
وقتی علائم آندروژنی با روش‌های معمول کنترل نشوند، متخصص ممکن است دارویی مانند اسپیرونولاکتون را در نظر بگیرد. اثر این دارو روی موهای زائد معمولاً تدریجی است و گاهی چند ماه زمان می‌برد؛ برای آکنه نیز ممکن است درمان‌های موضعی یا داروهای دیگری لازم باشد.
اسپیرونولاکتون می‌تواند باعث افزایش ادرار، افت فشار یا تغییر سطح پتاسیم شود و در بارداری مناسب نیست. به همین دلیل، در فردی که احتمال بارداری دارد معمولاً درباره پیشگیری مطمئن، بررسی داروهای هم‌زمان و گاهی آزمایش خون صحبت میشود. قطع یا شروع آن بدون نظر پزشک ایمن نیست.
داروهای کمک به بارداری در تنبلی تخمدان
اگر مشکل اصلی، تخمکگذاری نامنظم باشد، پس از بررسی بارداری، تیروئید، پرولاکتین، وضعیت لوله‌ها و عامل مردانه، داروی تحریک تخمکگذاری انتخاب میشود. لتروزول در بسیاری از دستورالعمل‌های جدید گزینه خط اول برای ناباروری ناشی از اختلال تخمکگذاری در PCOS است؛ با این حال، مناسب بودن آن برای هر فرد باید جداگانه بررسی شود.
کلومیفن گزینه دیگری است که در برخی شرایط استفاده میشود. متفورمین ممکن است در افراد منتخب به‌عنوان درمان همراه یا در حضور اختلال متابولیک به کار برود، اما جایگزین ارزیابی کامل ناباروری نیست. این داروها میتوانند خطر بارداری چندقلویی یا عوارض دیگر داشته باشند و بهتر است با پایش تخمکگذاری و نسخه متخصص مصرف شوند.
قبل از شروع دارو چه چیزهایی باید بررسی شود؟
پزشک معمولاً درباره نظم پریود، احتمال بارداری، فشار خون، وزن، سابقه لخته، میگرن، بیماری کبد و کلیه و داروهای مصرفی سؤال میکند. بسته به علائم، آزمایش قند، چربی خون، تیروئید، پرولاکتین و برخی هورمون‌ها نیز ممکن است لازم باشد.
اگر فاصله بین خونریزی‌ها مرتباً طولانی است، خونریزی بسیار شدید دارید، درد شدید لگنی ایجاد شده یا احتمال بارداری وجود دارد، درمان را صرفاً با توصیه اطرافیان شروع نکنید. مکمل‌هایی مانند اینوزیتول هم با اینکه در برخی مطالعات بررسی شده‌اند، جایگزین دارو یا درمان قطعی برای همه افراد نیستند و کیفیت فرآورده‌ها می‌تواند متفاوت باشد.
جمع‌بندی: نسخه مناسب به علامت و هدف شما بستگی دارد
داروهای تنبلی تخمدان یک فهرست ثابت برای همه نیستند. متفورمین بیشتر برای برخی مشکلات متابولیک، قرصهای هورمونی و پروژسترون برای کنترل خونریزی و علائم هورمونی، و لتروزول یا کلومیفن برای کمک به تخمکگذاری در شرایط مشخص به کار می‌روند. بهترین انتخاب زمانی انجام میشود که هدف درمان، احتمال بارداری و عوامل خطر فرد هم‌زمان بررسی شده باشند.
