سونوگرافی تنبلی تخمدان معمولاً برای بررسی شکل و اندازه تخمدان‌ها، تعداد فولیکولهای کوچک و احتمال وجود مشکلات دیگری مانند کیست انجام میشود. این بررسی میتواند به تشخیص سندرم تخمدان پلیکیستیک یا همان PCOS کمک کند، اما نتیجه سونوگرافی بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
نوع سونوگرافی به شرایط فرد، سن، وضعیت تأهل و نظر پزشک بستگی دارد. ممکن است بررسی از روی شکم یا به‌صورت واژینال انجام شود و هرکدام آمادگی متفاوتی دارند.
سونوگرافی تنبلی تخمدان چگونه انجام میشود؟
پزشک یا کارشناس تصویربرداری ابتدا روش مناسب را انتخاب میکند. سونوگرافی معمولاً بدون درد جدی است، اما در روش واژینال ممکن است کمی فشار یا ناراحتی کوتاه‌مدت احساس شود.
سونوگرافی شکمی
در این روش، فرد به پشت دراز می‌کشد و ژل روی پایین شکم قرار می‌گیرد. سپس پروب روی پوست حرکت داده میشود تا رحم و تخمدان‌ها دیده شوند.
برای بهتر دیده‌شدن اندام‌های لگنی، معمولاً از فرد خواسته میشود پیش از انجام سونوگرافی آب بنوشد و با مثانه نسبتاً پر مراجعه کند. میزان آب و زمان لازم به دستور مرکز تصویربرداری بستگی دارد؛ نوشیدن بیش از حد آب ممکن است فقط باعث ناراحتی شود.
سونوگرافی واژینال
در سونوگرافی واژینال، پروب باریکی که با پوشش یک‌بارمصرف و ژل مخصوص آماده شده، با رعایت اصول بهداشتی و پس از توضیح و رضایت فرد وارد واژن میشود. چون پروب به تخمدان‌ها نزدیک‌تر است، معمولاً تصویر دقیق‌تری از فولیکولهای کوچک، حجم تخمدان و ضخامت رحم ارائه میدهد.
در این روش معمولاً مثانه باید خالی باشد. سونوگرافی واژینال برای همه افراد مناسب یا قابل انجام نیست و انتخاب آن باید با توجه به شرایط فرد انجام شود. اگر این روش امکان‌پذیر نباشد، سونوگرافی شکمی گزینه جایگزین است.
در سونوگرافی PCOS چه چیزهایی بررسی میشود؟
در گزارش سونوگرافی، چند ویژگی اصلی تخمدان‌ها و رحم بررسی میشود:
- تعداد فولیکول‌ها: فولیکول‌ها کیسه‌های کوچکی هستند که تخمک در آن‌ها رشد میکند. در تخمدان‌های دارای نمای پلیکیستیک، ممکن است تعداد فولیکولهای کوچک بیشتر از حد معمول دیده شود.
- حجم تخمدان: بزرگ‌تر بودن حجم تخمدان میتواند یکی از یافته‌های قابل توجه باشد، اما بهتنهایی نشانه بیماری نیست.
- الگوی قرارگیری فولیکول‌ها: گاهی فولیکول‌ها در اطراف تخمدان یا به‌صورت پراکنده دیده می‌شوند. این الگو بهتنهایی ارزش تشخیصی قطعی ندارد.
- وضعیت رحم و آندومتر: ضخامت پوشش داخلی رحم و وجود فیبروم، پولیپ یا یافته‌های دیگر نیز ممکن است بررسی شود؛ به‌ویژه اگر قاعدگی‌ها نامنظم یا طولانی باشند.
- علتهای دیگر علائم: سونوگرافی میتواند وجود کیست‌های بزرگ، توده‌ها یا مشکلات ساختاری دیگر را نشان دهد که ممکن است به علائم فرد مربوط باشند.
اصطلاح «پلیکیستیک» گاهی باعث نگرانی میشود، اما در این سندرم معمولاً منظور افزایش فولیکولهای کوچک است، نه وجود چند کیست خطرناک. این فولیکول‌ها اغلب کیست واقعی محسوب نمی‌شوند و ممکن است در افراد بدون PCOS هم دیده شوند.
آیا نتیجه سونوگرافی برای تشخیص تنبلی تخمدان کافی است؟
خیر. در بزرگسالان، پزشک معمولاً مجموعه‌ای از نشانه‌ها را در نظر می‌گیرد: اختلال تخمک‌گذاری و نامنظمی قاعدگی، نشانه‌های افزایش هورمون‌های مردانه یا نتیجه آزمایش آن‌ها، و نمای پلیکیستیک تخمدان در سونوگرافی. معمولاً وجود دست‌کم دو مورد از این گروه‌ها پس از کنار گذاشتن علتهای دیگر، به تشخیص کمک میکند.
بنابراین ممکن است فردی نمای پلیکیستیک در سونوگرافی داشته باشد اما PCOS نداشته باشد. برعکس، برخی افراد مبتلا به این سندرم ممکن است در یک سونوگرافی نمای واضح پلیکیستیک نداشته باشند. کیفیت دستگاه، تجربه تصویربردار، زمان بررسی و مصرف داروهای هورمونی میتواند بر نتیجه اثر بگذارد.
سونوگرافی همچنین نمی‌تواند بهتنهایی مقاومت به انسولین، سطح هورمون‌ها یا کیفیت تخمک‌گذاری را اندازه‌گیری کند. برای این موارد ممکن است آزمایش خون، بررسی قند و چربی یا ارزیابی‌های دیگر لازم باشد.
بهترین زمان انجام سونوگرافی تنبلی تخمدان چه موقع است؟
زمان مناسب به هدف سونوگرافی و منظم یا نامنظم بودن چرخه بستگی دارد. برای شمارش فولیکول‌ها، بسیاری از پزشکان بخش ابتدایی چرخه قاعدگی را ترجیح می‌دهند، اما در افراد با پریودهای بسیار نامنظم همیشه نمی‌توان زمان ایده‌آل را تعیین کرد.
اگر قرص‌های جلوگیری یا داروهای هورمونی مصرف می‌کنید، حتماً آن را به پزشک و مرکز تصویربرداری اطلاع دهید؛ این داروها ممکن است ظاهر تخمدان و تعداد فولیکولهای قابل مشاهده را تغییر دهند. قطع دارو بدون دستور پزشک درست نیست.
در نوجوانان، تشخیص PCOS با سونوگرافی دشوارتر است و نمای چندفولیکولی ممکن است بخشی از تغییرات طبیعی سال‌های نخست پس از شروع قاعدگی باشد. به همین دلیل، تفسیر تصویر در این گروه باید با احتیاط و توسط پزشک انجام شود و سونوگرافی نباید تنها معیار تشخیص باشد.
قبل از سونوگرافی چه نکاتی را رعایت کنیم؟
- برگه درخواست، سوابق سونوگرافی قبلی و فهرست داروهای مصرفی را همراه داشته باشید.
- اگر قرار است سونوگرافی شکمی انجام شود، درباره مقدار آب مورد نیاز از مرکز تصویربرداری سؤال کنید.
- اگر احتمال بارداری وجود دارد یا قاعدگی‌تان به‌طور غیرعادی عقب افتاده است، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید.
- در صورت ناراحتی یا درد در روش واژینال، همان لحظه موضوع را به کارشناس بگویید؛ انجام بررسی باید با رضایت و همکاری شما ادامه پیدا کند.
گزارش سونوگرافی باید توسط پزشک و در کنار علائم، الگوی قاعدگی و آزمایشهای لازم تفسیر شود. این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک نیست.
جمع‌بندی
سونوگرافی تنبلی تخمدان با روش شکمی یا واژینال، تعداد فولیکول‌ها، حجم تخمدان، وضعیت رحم و بعضی علتهای دیگر علائم را بررسی میکند. با این حال، دیدن فولیکولهای زیاد به‌معنای ابتلای قطعی به PCOS نیست؛ تشخیص نهایی به کنار هم گذاشتن سونوگرافی، علائم و آزمایشها نیاز دارد.
