آداب و قوانین مهم مدرسه برای کودکان فقط مجموعهای از «باید» و «نباید» نیست؛ این قوانین به کودک کمک میکنند در کلاس و حیاط مدرسه احساس امنیت کند، حق دیگران را بشناسد و مسئولیت کارهای خودش را بپذیرد. بهتر است آموزش آنها پیش از شروع مدرسه با موقعیتهای ساده و قابلتصور آغاز شود.
قوانین هر مدرسه ممکن است درباره لباس، وسایل مجاز، زمان ورود یا استفاده از تلفن همراه تفاوت داشته باشد. بنابراین خانواده باید مقررات همان مدرسه را بررسی کند؛ اما اصولی مانند احترام، رعایت نوبت، مراقبت از وسایل و درخواست کمک تقریباً در همه محیطهای آموزشی اهمیت دارند.
آداب و قوانین مدرسه برای کودکان؛ از کجا شروع کنیم؟
برای کودک خردسال، جملههایی مثل «رفتار خوب داشته باش» چندان روشن نیست. قانون را به رفتار قابل مشاهده تبدیل کنید: «وقتی کسی صحبت میکند، گوش میدهیم»، «برای خروج از کلاس اجازه میگیریم» یا «وسایل دیگران را بدون اجازه برنمیداریم».
در خانه میتوانید با بازی نقش، چند موقعیت کوتاه را تمرین کنید. یکبار نقش معلم، همکلاسی یا ناظم را بر عهده بگیرید و از کودک بخواهید واکنش مناسب را نشان دهد؛ سپس درباره راههای بهتر رفتارکردن صحبت کنید.
احترام به معلم، کارکنان مدرسه و همکلاسیها
سلامکردن، استفاده از واژههای محترمانه و گوشدادن هنگام صحبت دیگران، پایههای رفتار اجتماعی در مدرسهاند. کودک لازم نیست همیشه با نظر معلم یا همکلاسی موافق باشد، اما باید مخالفتش را بدون فریاد، تمسخر یا بیاحترامی بیان کند.
- هنگام صحبت معلم یا همکلاسی، نوبت را رعایت کند.
- برای پرسیدن سؤال، دست بلند کند یا روش تعیینشده مدرسه را به کار ببرد.
- ظاهر، لهجه، توانایی درسی یا وسایل همکلاسیها را مسخره نکند.
- اگر کسی تنها مانده یا به کمک نیاز دارد، با اطلاع معلم از او حمایت کند.
همچنین باید به کودک یاد داد که احترام به بزرگتر به معنای سکوت در برابر رفتار آزاردهنده نیست. اگر کسی او را تهدید میکند، کتک میزند یا بهطور مداوم تحقیرش میکند، باید موضوع را به یک بزرگسال قابل اعتماد اطلاع دهد.
قوانین کلاس: نظم، نوبت و مسئولیتپذیری
کودک باید بداند کلاس فضای مشترک است و هر رفتار او میتواند تمرکز دیگران را مختل کند. نشستن در جای تعیینشده، آمادهکردن کتاب و دفتر، انجام تکلیف در زمان مقرر و جمعکردن وسایل، نمونههایی از مسئولیتهای روزانه او هستند.
اگر کودک پاسخ سؤال را میداند، باز هم نباید وسط صحبت دیگران بپرد. رعایت نوبت فقط یک قانون کلاسی نیست؛ مهارتی است که بعدها در گفتوگو، کار گروهی و حل اختلاف هم به کار میآید.
مراقبت از وسایل شخصی و امکانات مدرسه
کودک باید وسایل خودش را بشناسد، نام یا نشانهای ساده روی آنها داشته باشد و هر روز پیش از ترک کلاس، کیف و نیمکتش را بررسی کند. برداشتن وسیله همکلاسی، حتی برای چند دقیقه، بدون اجازه درست نیست.
نیمکت، کتابخانه، سرویس بهداشتی، آبخوری و وسایل بازی متعلق به همه دانشآموزان هستند. نوشتن روی دیوار و میز، شکستن وسایل یا هدر دادن آب فقط بینظمی نیست و ممکن است هزینه و دردسر آن به دیگران تحمیل شود.
ایمنی در راهرو، حیاط و سرویس مدرسه
دویدن در راهرو و پلهها، هلدادن دیگران و بازیکردن نزدیک درهای ورودی میتواند به آسیب منجر شود. کودک باید در صف بایستد، از نرده استفاده کند و هنگام زنگ تفریح به محدودهای برود که مدرسه مشخص کرده است.
در سرویس مدرسه نیز بستن کمربند، نشستن در جای خود و پرهیز از شوخیهای خطرناک ضروری است. کودک باید شماره تماس والدین و نام مدرسه را بداند و اگر از فردی ناشناس، وسیلهای مشکوک یا موقعیتی ترسناک احساس خطر کرد، فوراً به راننده، مربی یا مسئول مدرسه بگوید.
بهداشت، خوراکی و حریم شخصی
شستن دستها پس از استفاده از سرویس بهداشتی و پیش از خوردن خوراکی، استفاده از دستمال هنگام عطسه و نگهداری زباله در سطل، رفتارهایی ساده اما مهماند. درباره خوراکیها نیز قانون مدرسه را ملاک قرار دهید و کودک را به تقسیمکردن اجباری غذا یا گرفتن خوراکی از دیگران مجبور نکنید.
حریم شخصی یعنی بدن، کیف، دفتر، عکس و اطلاعات کودک بدون اجازه دیگران بررسی یا منتشر نشود. کودک باید بداند میتواند با صدای محکم بگوید «این کار را دوست ندارم» و سپس از یک بزرگسال امن کمک بخواهد.
وقتی کودک با قانون یا اختلافی روبهرو میشود
همه موقعیتها با یک دستور ساده حل نمیشوند. به کودک یک ترتیب مشخص یاد بدهید: ابتدا آرام بماند، از رفتار خطرناک فاصله بگیرد، خواستهاش را محترمانه بیان کند و اگر مشکل ادامه داشت، از معلم یا مسئول مدرسه کمک بخواهد.
- اتفاق را بدون اغراق و با جزئیات اصلی تعریف کند.
- نام فرد یا افرادی را که در ماجرا حضور داشتهاند بگوید.
- اگر آسیب دیده یا تهدید شده، همان روز به بزرگسال مسئول اطلاع دهد.
- برای حل مشکل، از تلافیکردن یا جمعکردن دوستان برای درگیری خودداری کند.
والدین نیز بهتر است پیش از قضاوت، روایت کودک و توضیح مدرسه را بشنوند. گفتوگوی آرام با معلم معمولاً از واکنش تند یا انتشار ماجرا در گروههای خانوادگی نتیجه بهتری دارد.
چطور قوانین مدرسه را به عادت روزانه تبدیل کنیم؟
قوانین را یکباره و طولانی آموزش ندهید. هر هفته چند رفتار مشخص را انتخاب کنید، شب قبل وسایل و لباس فردا را با کودک مرور کنید و صبح برای رسیدن بهموقع زمان کافی در نظر بگیرید.
بازخورد شما باید دقیق باشد؛ به جای «بچه خوبی بودی» بگویید «امروز صبر کردی همکلاسیات حرفش را تمام کند». این نوع توجه به کودک نشان میدهد کدام رفتار درست بوده و احتمال تکرار آن را بیشتر میکند.
جمعبندی: آداب و قوانین مهم مدرسه برای کودکان زمانی بهتر جا میافتند که به رفتارهای کوچک و قابل تمرین تبدیل شوند: گوشدادن و رعایت نوبت، احترام به دیگران، مراقبت از وسایل، رعایت ایمنی و درخواست کمک در موقعیتهای دشوار. قوانین اختصاصی مدرسه را هم کنار همین اصول، کوتاه و بدون ترساندن برای کودک توضیح دهید.
