بازیهای مناسب برای آمادگی ورود به مدرسه قرار نیست کودک را زودتر از موعد پشت میز بنشانند یا از او امتحان بگیرند. بازی خوب، مهارتهایی مثل گوشدادن، بیان خواسته، کنترل حرکات دست، رعایت نوبت، حل مسئله و چند دقیقه متمرکز ماندن را در موقعیتی شاد و قابلفهم تمرین میکند.
برای اجرای این بازیها به وسایل خاصی نیاز نیست. روزانه یک یا دو بازی کوتاه در خانه، همراه با توقف پیش از خستگی کودک، اثر عملیتری از تمرینهای طولانی و اجباری دارد. بهتر است والد بیشتر نقش همبازی را داشته باشد، نه معلم و آزمونگیرنده.
بازیهای مناسب برای آمادگی ورود به مدرسه کداماند؟
بازیها را بر اساس مهارتی انتخاب کنید که کودک در شروع مدرسه بیشتر به آن نیاز دارد. ترکیبی از بازیهای زبانی، حرکتی، دستی، توجهی و اجتماعی، آمادگی متعادلتری میسازد.
۱. قصهسازی با تصویرهای پراکنده
سه تا پنج تصویر ساده از آدمها، حیوانات یا وسایل خانه بکشید یا از مجله جدا کنید. کودک باید با انتخاب تصویرها یک داستان کوتاه بسازد؛ سپس از او بپرسید «اول چه شد؟ بعد چه اتفاقی افتاد؟» و «اگر شخصیت داستان کمک میخواست، چه میکرد؟»
این بازی به گسترش واژگان، ترتیبدادن رویدادها و تعریفکردن تجربه کمک میکند. لازم نیست داستان از نظر بزرگسال منطقی یا کامل باشد؛ میتوانید فقط با پرسشهای کوتاه، کودک را به توضیح بیشتر تشویق کنید.
۲. بازی «صدای اول را پیدا کن»
چند وسیله آشنا مانند مداد، لیوان، توپ و موز را جلوی کودک بگذارید و از او بخواهید وسایلی را پیدا کند که نامشان با یک صدای مشابه شروع میشود. در مرحله بعد، دو کلمه بگویید و از کودک بپرسید آیا صدای آغازین آنها شبیه است یا نه.
هدف این بازی آموزش رسمی خواندن نیست؛ کودک فقط به صداهای کلمهها توجه میکند. اگر پاسخ را نمیداند، خودتان صدای اول را آرام و واضح بگویید و بازی را به شکل کشف مشترک ادامه دهید.
۳. بازی گوشدادن و اجرای دستور
دستورهای کوتاه و بامزه طراحی کنید؛ مثلاً «مداد قرمز را بردار، کنار کتاب بگذار و بعد دست بزن». ابتدا دستور را دو مرحلهای بگویید و وقتی کودک آمادهتر شد، تعداد مراحل را بیشتر کنید.
این بازی هم شنیدن دقیق را تمرین میکند و هم به کودک نشان میدهد که باید یک کار را تا پایان دنبال کند. دستورها نباید شبیه فرمانهای پیاپی باشند؛ نوبت را عوض کنید و گاهی شما هم دستور کودک را اجرا کنید.
بازیهای حرکتی و دستی برای تجربه بهتر فعالیتهای کلاسی
۴. مسیر حرکتی در خانه
با بالش، نوار کاغذی یا چند صندلی یک مسیر امن بسازید: راهرفتن روی خط، عبور از کنار بالش، برداشتن یک توپ و گذاشتن آن داخل سبد. مسیر را کوتاه نگه دارید و از کودک بخواهید ترتیب مراحل را به خاطر بسپارد.
این بازی هماهنگی بدن، تعادل و دنبالکردن دستور را تقویت میکند. مسیر نباید خطر افتادن یا برخورد با وسایل خانه داشته باشد و بهتر است کودک بدون مقایسه با خواهر، برادر یا دوستانش بازی کند.
۵. کارگاه کوچک دستورزی
خمیر بازی، کاغذ، قیچی کودک، گیره لباس و مهرههای درشت را در اختیار کودک بگذارید. میتواند شکلهای ساده بسازد، کاغذ را از روی خط ببرد، گیرهها را به لبه جعبه وصل کند یا مهرههای درشت را بر اساس رنگ مرتب کند.
این فعالیتها عضلات ظریف دست و هماهنگی چشم و دست را درگیر میکنند؛ مهارتهایی که بعدها برای گرفتن مداد، رنگآمیزی و کار با وسایل شخصی به کار میآیند. سرعت و تمیزی کار مهم نیست؛ حتی نتیجهای که کامل به نظر نمیرسد، بخشی از تمرین است.
۶. نقاشی با دستورهای خلاقانه
به جای درخواست کلیِ «یک نقاشی بکش»، دستورهایی مثل «برای یک خانه سه پنجره بکش» یا «یک حیوان با دو رنگ متفاوت درست کن» بدهید. گاهی هم اجازه دهید کودک موضوع را خودش انتخاب کند و درباره نقاشیاش توضیح دهد.
در این بازی، توجه به دستور، برنامهریزی ساده و بیان شفاهی همزمان تمرین میشود. اصلاحکردن نقاشی یا اصرار بر زیبا کشیدن، هدف بازی را از بین میبرد.
بازیهای تمرکز، حافظه و حل مسئله
۷. چه چیزی عوض شد؟
سه یا چهار وسیله را روی زمین بگذارید و از کودک بخواهید چند ثانیه به آنها نگاه کند. وقتی چشمهایش را بست، جای یکی از وسایل را عوض کنید یا یک وسیله را بردارید و از او بخواهید تغییر را پیدا کند.
با تعداد کم شروع کنید و زمان نگاهکردن را متناسب با سن و علاقه کودک تغییر دهید. اگر بازی سخت شد، به او فرصت بیشتری بدهید؛ هدف، تمرین توجه و یادآوری است، نه سنجش حافظه.
۸. دستهبندی و پیدا کردن قانون
دکمههای درشت، جورابها، درپوشها یا مکعبها را در اختیار کودک بگذارید و از او بخواهید آنها را بر اساس رنگ، اندازه یا شکل جدا کند. بعد بپرسید «اگر قانون دستهبندی را عوض کنیم، چطور میتوانیم بچینیم؟»
کودک با این بازی یاد میگیرد برای مرتبکردن اشیا یک معیار انتخاب کند و در صورت تغییر قانون، راه تازهای پیدا کند. اگر وسیلهای کوچک است و احتمال بلعیدن آن وجود دارد، از آن استفاده نکنید.
۹. بازیهای نوبتی با تاس یا کارت
یک بازی ساده با تاس، کارتهای رنگی یا مسیر دستساز روی کاغذ طراحی کنید. هر بازیکن باید صبر کند تا نوبتش برسد، نتیجه تاس یا کارت را بپذیرد و در صورت باخت، بازی را بدون کنارکشیدن تمام کند.
لازم نیست همیشه کودک برنده شود. والد میتواند با جملههایی مثل «این بار نوبت من بود، دفعه بعد تو بازی میکنی» یا «باخت ناراحتکننده است، اما بازی هنوز تمام نشده» الگوی مناسبی برای تحمل ناکامی ارائه دهد.
بازی نقشآفرینی برای آمادگی رفتاری در مدرسه
با عروسک، کیف، ظرف غذا یا چند برگه، موقعیتهای آشنا را بازی کنید: ورود به کلاس، درخواست کمک، پیدا کردن جای وسایل، شستن دستها، استفاده از سرویس بهداشتی یا گفتن اینکه حال کودک خوب نیست. یک بار کودک نقش دانشآموز و بار دیگر نقش معلم یا کمککننده را بازی کند.
این بازی به جای حفظکردن پاسخهای آماده، به کودک فرصت میدهد جمله مناسب پیدا کند و ترتیب یک موقعیت را تجربه کند. نقشآفرینی را با ترساندن از مدرسه یا تعریف سناریوهای اضطرابآور پیش نبرید؛ موقعیتها باید ساده، واقعی و قابلحل باشند.
- «میشود دوباره توضیح بدهید؟»
- «من کمک لازم دارم.»
- «این وسیله برای من است.»
- «الان نوبت چه کسی است؟»
چطور بازی را به تمرین اجباری تبدیل نکنیم؟
هر بازی را کوتاه آغاز کنید و پیش از بیحوصلگی کودک تمام کنید. اگر کودک یک روز به بازی علاقه ندارد، فعالیت را به زمان دیگری موکول کنید یا قوانین را سادهتر کنید. انتخاب بین دو بازی، مثل «قصهسازی یا مسیر حرکتی؟»، به کودک احساس مشارکت میدهد.
به جای تعریفهای کلی مانند «تو خیلی باهوشی»، رفتار مشخص را بازتاب دهید: «دستور سهمرحلهای را تا آخر یادت ماند» یا «صبر کردی نوبتت برسد». این نوع بازخورد به کودک نشان میدهد کدام مهارت را تمرین کرده است، بدون اینکه بازی به رقابت یا ارزیابی تبدیل شود.
جمعبندی: بازیهای مناسب برای آمادگی ورود به مدرسه باید به کودک کمک کنند گوش بدهد، حرف بزند، حرکتش را کنترل کند، با دستهایش کار کند، نوبت را رعایت کند و در برابر مسئلههای ساده راهحل پیدا کند. چند بازی کوتاه و شاد با وسایل معمول خانه، اگر منظم و بدون فشار اجرا شوند، از تمرینهای رسمی و طولانی برای شروع مدرسه مناسبترند.
