کاهش اضطراب کودک برای رفتن به مدرسه از جایی شروع میشود که ترس او جدی گرفته شود، نه اینکه با جملههایی مثل «چیزی نیست» کنار گذاشته شود. کودک ممکن است از جدا شدن از والد، معلم، سرویس، شلوغی حیاط یا ندانستن برنامه روزانه بترسد؛ بنابراین ابتدا باید فهمید دقیقاً کدام بخش مدرسه برای او دشوار است.
واکنش آرام والد، برنامه قابل پیشبینی و همکاری با مدرسه معمولاً از اصرار و تهدید نتیجه بهتری دارد. هدف این نیست که کودک هیچ نگرانیای نداشته باشد؛ هدف این است که یاد بگیرد با وجود نگرانی، قدمبهقدم در موقعیت مدرسه بماند و احساس امنیت بیشتری پیدا کند.
چطور علت اضطراب کودک برای رفتن به مدرسه را پیدا کنیم؟
قبل از ارائه راهحل، زمان و شکل اضطراب را بررسی کنید. آیا نگرانی از شب قبل شروع میشود یا فقط هنگام جدا شدن از شما؟ آیا کودک از یک فرد، درس، سرویس، مسخره شدن یا دستشویی مدرسه نام میبرد؟ گاهی کودک نمیتواند علت را مستقیم بیان کند و اضطرابش را با گریه، سکوت، چسبیدن به والد یا شکایت جسمی نشان میدهد.
در زمانی غیر از لحظه خروج از خانه، با لحنی آرام سؤالهای مشخص بپرسید؛ برای مثال: «کدام قسمت صبح مدرسه سختتر است؟» یا «اگر قرار باشد یک چیز در مدرسه تغییر کند، دوست داری چه چیزی باشد؟» سؤالهای باز و گوش دادن بدون قضاوت، اطلاعاتی میدهد که از حدس زدن والد دقیقتر است.
کاهش اضطراب کودک برای رفتن به مدرسه با برنامهای قابل پیشبینی
صبحهای شلوغ و تصمیمهای لحظه آخری، نگرانی کودک را بیشتر میکنند. از شب قبل لباس، کیف، خوراکی و وسایل لازم را آماده کنید و ترتیب صبح را با چند مرحله ساده توضیح دهید: بیدار شدن، صبحانه، لباس پوشیدن، رفتن و خداحافظی.
اگر کودک هنوز با مفهوم زمان مشکل دارد، بهجای گفتن «بعداً برمیگردم»، از نشانههای ملموس استفاده کنید؛ مثلاً «بعد از ناهار و وقتی زنگ آخر خورد، میآیم.» وعدهای بدهید که واقعاً میتوانید انجام دهید. تغییر مکرر ساعت برگشت یا گفتن جملههای مبهم، اعتماد کودک را کمتر میکند.
- برای صبح، زمان اضافهای برای لباس پوشیدن و آماده شدن در نظر بگیرید.
- یک وسیله کوچک و مجاز برای احساس امنیت انتخاب کنید، اگر قوانین مدرسه اجازه میدهد.
- خداحافظی را با یک جمله و آیین ثابت، کوتاه و مهربان انجام دهید.
- بعد از جدایی، چند بار برنگردید؛ مگر اینکه مدرسه با شما تماس بگیرد یا شرایط اضطراری باشد.
هنگام گریه و چسبیدن کودک چه واکنشی نشان دهیم؟
ابتدا احساس او را نامگذاری کنید: «میدانم جدا شدن برایت سخت است.» سپس اعتماد خود را به تواناییاش نشان دهید: «میدانی چه کارهایی باید انجام بدهی و معلم هم کنارت هست.» این دو جمله از گفتن «نباید بترسی» مؤثرترند، چون هم احساس کودک را میپذیرند و هم او را ناتوان فرض نمیکنند.
تهدیدهایی مانند محروم کردن از بازی، مقایسه با همکلاسیها یا شرمنده کردن کودک ممکن است گریه را در لحظه متوقف کند، اما علت ترس را حل نمیکند. از طرف دیگر، اطمینانبخشی بیپایان هم مفید نیست؛ پاسخهای کوتاه و ثابت بدهید و اجازه دهید کودک با حمایت مناسب، تجربه جدایی را پشت سر بگذارد.
یک خداحافظی کوتاه چه شکلی است؟
کودک را تا محل توافقشده همراهی کنید، او را در جریان کار بعدی بگذارید و بگویید: «دوستت دارم. بعد از زنگ آخر میآیم دنبالت.» یک بغل کوتاه یا علامت مخصوص بین خودتان داشته باشید و سپس تحویل معلم یا مربی دهید. طولانی کردن لحظه جدایی، چانهزنی یا برگشتن مکرر معمولاً تمرکز کودک را روی ترس نگه میدارد.
همکاری با معلم برای امنتر شدن روز مدرسه
معلم لازم نیست همه جزئیات زندگی کودک را بداند، اما باید بداند اضطراب او در چه موقعیتی بیشتر میشود و چه چیزی آرامش میکند. با مدرسه درباره شخصی که کودک هنگام ورود به او مراجعه کند، جای نشستن، زمانهای دشوار و شیوه اطلاعرسانی به والد هماهنگ کنید.
برای بعضی کودکان، ورود کمی زودتر از شلوغی حیاط یا داشتن یک وظیفه ساده مثل مرتب کردن کتابها، شروع روز را قابل تحملتر میکند. این راهکار باید با نظر مدرسه و بدون برچسبزدن به کودک اجرا شود؛ قرار نیست او برای همیشه از همه موقعیتهای معمول کلاس کنار گذاشته شود.
تمرین جدایی را از موقعیتهای کوچک شروع کنید
اگر کودک در خانه هم از جدا شدن میترسد، تمرینهای کوتاه و قابل مدیریت طراحی کنید. ابتدا او را برای مدت کوتاهی نزد فردی آشنا بگذارید و زمان جدایی را بهتدریج بیشتر کنید. پیش از هر تمرین، دقیق بگویید کجا میروید، چه کسی مراقب اوست و چه زمانی برمیگردید؛ سپس طبق وعده خود عمل کنید.
تمرین باید آنقدر دشوار نباشد که کودک کاملاً از کنترل خارج شود، اما نباید با اولین ناراحتی فوراً لغو شود. اگر ترس شدید است، بهتر است برنامه با راهنمایی مشاور مدرسه یا روانشناس کودک تنظیم شود. اطلاعات این مطلب جایگزین ارزیابی تخصصی نیست.
چه زمانی اضطراب مدرسه به کمک تخصصی نیاز دارد؟
نگرانیهای کوتاهمدت در شروع سال یا پس از تغییر کلاس همیشه نشانه مشکل جدی نیستند. اما اگر اضطراب ادامهدار شد، کودک مرتب از مدرسه غیبت کرد، شبها خواب نداشت، دچار دلدرد یا سردرد تکراری شد، از فعالیتهای معمول کنار کشید یا ترسش با وجود حمایت مناسب کاهش پیدا نکرد، موضوع را پیگیری کنید.
ابتدا با معلم و مشاور مدرسه صحبت کنید تا روشن شود در محیط مدرسه چه اتفاقی میافتد. در صورت شدت گرفتن علائم، امتناع کامل از مدرسه یا آسیب دیدن زندگی روزمره، ارزیابی توسط روانشناس کودک میتواند به شناسایی علت و انتخاب مسیر مناسب کمک کند.
جمعبندی: کاهش اضطراب کودک برای رفتن به مدرسه با شنیدن نگرانی واقعی او، ساختن برنامهای قابل پیشبینی، خداحافظی کوتاه و همکاری با مدرسه آغاز میشود. اگر ترس طولانی، شدید یا همراه با علائم جسمی و امتناع از مدرسه است، کمک تخصصی را به تأخیر نیندازید.
