اسباببازیهای مناسب برای تقویت هوش کودک الزاماً گران، پرزرقوبرق یا الکترونیکی نیستند. بهترین انتخابها کودک را به دستکاری کردن، مقایسه، ساختن، خیالپردازی و پیدا کردن راهحل دعوت میکنند؛ یعنی بازی فقط سرگرمی نیست و به رشد مهارتهای فکری، زبانی، حرکتی و اجتماعی هم فرصت میدهد.
هنگام خرید، سن درجشده روی بسته را فقط نقطه شروع بدانید. میزان علاقه کودک، توانایی فعلی، ایمنی قطعات و امکان استفاده از اسباببازی به چند روش، از تعداد قابلیتها یا تبلیغاتی مثل «افزایش هوش» مهمتر است.
انتخاب اسباببازیهای مناسب برای تقویت هوش کودک
یک اسباببازی ارزشمند معمولاً پاسخ را از قبل آماده نمیکند و اجازه میدهد کودک انتخاب کند، اشتباه کند و دوباره امتحان کند. برای انتخاب دقیقتر، این چهار ویژگی را بررسی کنید:
- بازی فعال: کودک باید چیزی بسازد، جابهجا کند، دستهبندی کند یا درباره آن تصمیم بگیرد؛ نه اینکه فقط دکمهای را فشار دهد و تماشا کند.
- قابل استفاده به چند شکل: قطعههای ساختنی میتوانند یک خانه، پل یا شهر باشند و هر بار داستان تازهای بسازند.
- متناسب با سطح کودک: وسیله نباید آنقدر ساده باشد که خیلی زود کنار گذاشته شود یا آنقدر دشوار باشد که کودک از بازی فرار کند.
- ایمن و بادوام: جنس مناسب، نبود لبه تیز و اندازه ایمن قطعات از جذابیت ظاهری مهمتر است.
کدام گروه اسباببازیها مهارت حل مسئله را تمرین میدهند؟
مکعبها و اسباببازیهای ساختنی
مکعبهای چوبی یا پلاستیکی بزرگ، لگوهای متناسب با سن و قطعات اتصالپذیر، کودک را با تعادل، اندازه، شکل و رابطه علت و معلول درگیر میکنند. وقتی برج فرو میریزد، کودک در عمل یاد میگیرد پایه را پهنتر کند یا قطعهها را جور دیگری روی هم بگذارد.
برای کودک کمسن، قطعات درشت و اتصالهای ساده انتخاب کنید. برای کودکان بزرگتر میتوان مدلهای پیچیدهتر یا ساخت آزاد را پیشنهاد داد؛ اما اصرار به ساختن یک شکل مشخص نباید جای خلاقیت کودک را بگیرد.
پازل، جورچین و بازیهای دستهبندی
جورچینهای چوبی ساده، پازل تصویری و بازیهای پیدا کردن الگو، توجه دیداری، حافظه کاری و توانایی تشخیص رابطه میان بخش و کل را تمرین میکنند. این تمرینها به معنی افزایش قطعی ضریب هوشی نیستند، اما مهارتهایی را درگیر میکنند که کودک در یادگیری روزمره به آنها نیاز دارد.
پازل مناسب باید چالش داشته باشد، نه اینکه به آزمون طاقتفرسا تبدیل شود. اگر کودک مرتب از بزرگسال کمک میخواهد، تعداد قطعات را کمتر کنید یا تصویر واضحتری انتخاب کنید.
بازیهای وانمودی و هنری چه چیزی به کودک یاد میدهند؟
ست آشپزخانه، عروسک، حیوانات، ماشینها، تلفن اسباببازی و لباسهای ساده برای نقشآفرینی، فقط ابزار خیالپردازی نیستند. کودک در این بازیها گفتوگو میسازد، ترتیب رویدادها را تمرین میکند، احساسات را بیان میکند و موقعیتهای اجتماعی را از زاویههای مختلف تجربه میکند.
وسایل هنری مانند خمیر بازی، مداد شمعی، کاغذ، مهر و رنگ انگشتی نیز به برنامهریزی، هماهنگی چشم و دست و بیان ایده کمک میکنند. نتیجه کار لازم نیست زیبا یا شبیه نمونه بزرگسال باشد؛ ارزش اصلی در فرایند انتخاب، ترکیب و اصلاح است.
اسباببازی مناسب برای هر سن چه ویژگیهایی دارد؟
از تولد تا حدود دو سالگی
جغجغه ایمن، توپ نرم، کتاب پارچهای یا ضخیم، حلقههای چیدنی و مکعبهای بزرگ، فرصت لمس، گرفتن، دنبال کردن و مقایسه کردن را فراهم میکنند. وسایل با صدای خیلی بلند یا نورهای تحریککننده انتخاب خوبی نیستند، چون ممکن است توجه کودک را فقط به واکنش فوری دستگاه محدود کنند.
حدود دو تا چهار سالگی
جورچینهای ساده، قطعات ساختنی درشت، خمیر بازی، وسایل نقشآفرینی و بازیهای تطبیق رنگ و شکل مناسباند. در این سن، توضیح دادن کودک درباره ساختهاش به اندازه خود ساختن اهمیت دارد؛ از او بخواهید داستان یا کاربرد وسیله را تعریف کند.
حدود چهار تا شش سالگی
پازلهای چندقطعهای، بازیهای شمارش، الگو و حافظه، ساختنیهای متنوع و بازیهای رومیزی کوتاه میتوانند چالش بیشتری ایجاد کنند. بازیهایی که نوبت گرفتن و پیروی از چند قانون ساده دارند، هم مهارت فکری و هم تحمل انتظار را تمرین میکنند.
از شش سالگی به بعد
بازیهای راهبردی ساده، ساختنیهای دقیقتر، معماهای متناسب با سن، کیتهای علمی ایمن و بازیهای طراحی و نقاشی انتخابهای مناسبی هستند. بهتر است کودک بتواند سطح دشواری را تا حدی خودش انتخاب کند و فقط برای برنده شدن تحت فشار نباشد.
هنگام خرید به این نکات ایمنی و کاربردی توجه کنید
- هشدار سنی و دستورالعمل تولیدکننده را بخوانید؛ برچسب سنی معمولاً به خطر قطعات کوچک و پیچیدگی بازی هم مربوط است.
- برای کودکان کمسن، قطعههای جداشدنی کوچک، آهنربای قوی و باتریهای دکمهای را جدی بگیرید و آنها را دور از دسترس نگه دارید.
- اسباببازی را پیش از خرید از نظر بوی تند، لبههای برنده، رنگ پوستهشونده و استحکام اتصالات بررسی کنید.
- بهجای خرید چند وسیله مشابه، ترکیبی از ساختنی، پازل، بازی وانمودی و وسایل هنری داشته باشید.
- بخشی از اسباببازیها را مدتی کنار بگذارید و بعد دوباره در اختیار کودک قرار دهید؛ گاهی تازگی و امکان کشف دوباره، بازی عمیقتری ایجاد میکند.
نقش بزرگسال در این فرایند، انتخاب پاسخ درست برای کودک نیست. چند دقیقه مشاهده کنید، فقط وقتی لازم است راهنمایی بدهید و با سؤالهای باز مثل «فکر میکنی اگر این قطعه را پایین بگذاری چه میشود؟» مسیر فکر کردن را طولانیتر کنید.
جمعبندی: اسباببازیهای مناسب برای تقویت هوش کودک وسایلی هستند که بازی فعال، حل مسئله، ساختن و گفتوگو را ممکن میکنند. انتخابی متناسب با سن، ایمن و قابل استفاده به چند روش، همراه با فرصت کافی برای بازی آزاد، از خرید اسباببازیهای پرقابلیت اما کمتعامل نتیجه بهتری دارد.
