تمرینهای تقویت حافظه برای کودکان لازم نیست شبیه آزمون یا حفظ کردن طولانیمدت باشند. بازیهای کوتاهِ یادآوری تصویر، داستانگویی، پیدا کردن جفتها و انجام دستورهای مرحلهای میتوانند کودک را وادار کنند اطلاعات را با دقت دریافت، نگهداری و دوباره به یاد بیاورد.
هدف، ساختن یک رکورد یا مجبور کردن کودک به پاسخهای بینقص نیست. فعالیت را متناسب با سن شروع کنید، فقط یک مرحله به دشواری آن اضافه کنید و چند روز بعد همان مهارت را در قالبی تازه مرور کنید.
تمرینهای تقویت حافظه برای کودکان در خانه
این بازیها به وسایل پیچیده نیاز ندارند و میتوانند در زمانهای کوتاه، مثلاً پیش از شام یا هنگام مرتب کردن اتاق، انجام شوند. در هر نوبت فقط یک یا دو فعالیت را انتخاب کنید تا بازی به تکلیف خستهکننده تبدیل نشود.
بازی پیدا کردن جفت کارتها
چند جفت کارت تصویری، کاغذ نقاشیشده یا حتی کارتهای ساده با شکلهای یکسان آماده کنید. کارتها را پشتورو روی زمین بگذارید؛ کودک در هر نوبت دو کارت برمیگرداند و اگر جفت نبودند، جای آنها را به خاطر میسپارد و دوباره برمیگرداند.
برای کودکان کمسن با سه یا چهار جفت شروع کنید. وقتی بازی برایشان آسان شد، تعداد جفتها را زیاد کنید یا از آنها بخواهید پیش از برداشتن کارت، حدس بزنند تصویر موردنظر کجا قرار دارد.
سینی اشیا؛ چه چیزی تغییر کرده است؟
پنج شیء آشنا مانند قاشق، مداد، توپ کوچک، پاککن و عروسک را روی سینی بگذارید. اجازه دهید کودک حدود ۳۰ ثانیه آنها را ببیند، سپس روی سینی را بپوشانید و از او بخواهید نام اشیا را بگوید.
در مرحله بعد، یکی از اشیا را بردارید یا جای دو شیء را عوض کنید. کودک باید تغییر را پیدا کند. بهجای افزایش سریع تعداد اشیا، میتوانید از او بخواهید محل قرار گرفتن هر وسیله را هم به یاد بیاورد.
داستان ناتمام و بازگویی ماجرا
داستانی دو یا سه جملهای درباره اتفاقی روزمره تعریف کنید؛ مثلاً «سارا با چتر قرمز به نانوایی رفت و بعد یک نان سنگک خرید». چند دقیقه بعد از کودک بخواهید داستان را با زبان خودش بازگو کند.
از اصلاح کردن همه جزئیات خودداری کنید. ابتدا ترتیب کلی اتفاقها مهمتر از حفظ کلمهبهکلمه داستان است. برای کودک بزرگتر، چهار یا پنج رویداد تعریف کنید و از او بخواهید بگوید کدام اتفاق اول و کدام آخر رخ داده است.
دستورهای چندمرحلهای در قالب بازی
از کودک بخواهید دو کار پشت سر هم انجام دهد؛ برای نمونه «مداد آبی را بردار و کنار کتاب بگذار». پس از موفقیت، یک مرحله اضافه کنید: «مداد آبی را بردار، کنار کتاب بگذار و بعد توپ را داخل سبد بینداز».
دستور باید کوتاه، روشن و متناسب با سن کودک باشد. اگر کودک مرحلهای را فراموش کرد، آن را بهعنوان شکست تلقی نکنید؛ دستور را کوتاهتر کنید و بعد از چند بار تمرین دوباره به نسخه کامل برگردید.
تمرینهای حرکتی و شنیداری برای یادآوری بهتر
حافظه فقط با نگاه کردن تقویت نمیشود. وقتی کودک یک اطلاعات را میشنود، تکرار میکند و با حرکت همراه میسازد، برای به خاطر سپردن آن فرصت بیشتری پیدا میکند.
تکرار الگوی دستزدن
یک الگوی ساده بسازید؛ مثلاً دو بار دست زدن و یک بار ضربه زدن روی میز. کودک باید همان الگو را تکرار کند. سپس بهتدریج یک حرکت اضافه کنید یا از او بخواهید الگو را با پا زدن یا ضربه روی یک ظرف اجرا کند.
برای کودکان کمسن، الگوهای کوتاه کافی است. این بازی را با سرعت زیاد انجام ندهید؛ تمرکز بر شنیدن و به یاد آوردن ترتیب حرکات است، نه برنده شدن.
زنجیره کلمهها
یک موضوع آشنا انتخاب کنید؛ مانند وسایل آشپزخانه یا حیوانات. نفر اول یک کلمه میگوید، نفر بعدی همان کلمه را تکرار میکند و یک کلمه تازه به آن میافزاید. زنجیره تا جایی ادامه پیدا میکند که کودک هنوز از بازی لذت میبرد.
برای آسانتر شدن، از کلمههایی با تصویر یا اشیای واقعی کمک بگیرید. برای کودک بزرگتر میتوانید قانون بگذارید که کلمهها در یک دسته مشخص باشند یا به ترتیب خاصی گفته شوند.
چطور دشواری تمرینها را بدون فشار زیاد کنیم؟
اگر کودک همیشه تمرین را بهراحتی انجام میدهد، فقط یک متغیر را تغییر دهید: تعداد کارتها، فاصله زمانی، تعداد مراحل دستور یا جزئیات داستان. تغییر همزمان همه این موارد، نشان نمیدهد مشکل دقیقاً کجاست و ممکن است کودک را دلسرد کند.
- برای کودک خردسال: از تصویر، حرکت و اشیای واقعی استفاده کنید و تمرین را کوتاه نگه دارید.
- برای کودک پیشدبستانی: تعداد مراحل دستور یا رویدادهای داستان را کمکم افزایش دهید.
- برای کودک دبستانی: از او بخواهید نکتهها را دستهبندی کند، خلاصه بسازد یا اطلاعات را پس از یک فاصله زمانی بازگو کند.
در همه سنین، بهجای گفتن «حواست نبود»، از جملهای مثل «بیایید دستور را به دو قسمت تقسیم کنیم» استفاده کنید. بازخورد مشخص، فضای تمرین را امن نگه میدارد و به کودک نشان میدهد برای بهتر شدن چه کاری میتواند انجام دهد.
مرور فاصلهدار؛ بخش فراموششده تمرین حافظه
کودک لازم نیست یک مطلب را دهها بار پشت سر هم تکرار کند. بهتر است همان داستان، شعر کوتاه، مسیر یا اطلاعات را کمی بعد، روز بعد و چند روز بعد در زمانی کوتاه دوباره به یاد بیاورد.
برای نمونه، اگر کودک امروز یک داستان را شنیده است، شب از او بخواهید سه اتفاق اصلی را تعریف کند و دو روز بعد دوباره بپرسید چه چیزی را به خاطر دارد. یادآوری بدون نگاه کردن به کتاب، معمولاً از دوبارهخوانی صرف، تمرین فعالتری است.
خواب کافی، زمان آرام برای بازی و کاهش حواسپرتی محیط هم به عملکرد حافظه کمک میکنند. با این حال، اگر فراموشی کودک مداوم است یا در یادگیری و زندگی روزمره اختلال ایجاد میکند، ارزیابی متخصص اهمیت دارد؛ بازیهای حافظه بهتنهایی علت مشکل را مشخص نمیکنند.
جمعبندی: تمرین حافظه را به بازی روزانه تبدیل کنید
بهترین تمرینهای تقویت حافظه برای کودکان فعالیتهایی هستند که کوتاه، قابل تکرار و متناسب با سن کودک باشند؛ از کارتهای جفت و سینی اشیا گرفته تا بازگویی داستان و دستورهای چندمرحلهای. دشواری را آهسته افزایش دهید، مرور را به روزهای بعد منتقل کنید و پیشرفت کودک را با تلاش خودش بسنجید، نه با مقایسه با دیگران.
