بوییدن نوزاد برای بسیاری از والدین بخشی طبیعی از آشنایی و دلبستگی است، اما در برخی خانوادهها با هشدارهایی مثل «نوزاد را زیاد نبویید» یا نگرانی از چشمزخم همراه میشود. این باورها در مناطق و خانوادهها شکل یکسانی ندارند و همیشه هم از یک دلیل مشخص پیروی نمیکنند.
از نظر پزشکی، بوییدن کوتاه نوزاد بهخودیخود بیماری، ضعف یا چشمزخم ایجاد نمیکند. آنچه واقعاً اهمیت دارد، وضعیت سلامت فرد نزدیکشونده، شستن دستها، دوری از دود و عطرهای تند و پرهیز از بوسیدن صورت نوزاد در شرایط پرخطر است.
بوییدن نوزاد در باورهای قدیمی چه معنایی داشت؟
در فرهنگ عامه، نوزاد موجودی بسیار ظریف و آسیبپذیر تصور میشد؛ به همین دلیل برای نگاهکردن، لمسکردن و حتی بوییدن او محدودیتهایی در نظر میگرفتند. گاهی این محدودیت به چشمزخم نسبت داده میشد و گاهی به این تصور که نوزاد هنوز توان کافی برای مقابله با بیماری یا «هوای نامناسب» را ندارد.
این توصیهها را نمیتوان به همه خانوادههای ایرانی یا یک دوره تاریخی مشخص نسبت داد. باورهای مربوط به نوزادان معمولاً شفاهی منتقل شدهاند و ممکن است در دو شهر یا حتی در دو خانواده کنار هم، روایتهای متفاوتی داشته باشند. بنابراین بهتر است آنها را بهعنوان سنتهای خانوادگی و محلی شناخت، نه قانون قطعی درباره سلامت.
آیا بوییدن نوزاد باعث چشمزخم میشود؟
چشمزخم یک باور قدیمی در فرهنگهای گوناگون است و در خانوادههای ایرانی نیز روایتهای متفاوتی درباره آن وجود دارد. با این حال، برای اینکه بوییدن نوزاد بهتنهایی باعث چشمزخم شود، شواهد پزشکی یا علمی قابل اتکایی وجود ندارد.
در برخی خانوادهها برای آرامش خاطر، هنگام دیدن نوزاد دعا میخوانند، از تعریف افراطی پرهیز میکنند یا کودک را در معرض توجه طولانی افراد ناآشنا قرار نمیدهند. این رفتارها تا وقتی جای مراقبت پزشکی را نگیرند و به ترساندن والدین یا محرومکردن نوزاد از تماس عاطفی سالم منجر نشوند، میتوانند بخشی از سبک فرهنگی خانواده باشند.
بوی نوزاد و پیوند عاطفی والدین
بوی طبیعی نوزاد برای والدین آشنا و قابل تشخیص میشود و نزدیکشدن، در آغوش گرفتن و توجه آرام به کودک میتواند به شکلگیری احساس صمیمیت کمک کند. این تجربه حسی بهویژه برای والدین در روزهای نخست، بخشی از شناخت تدریجی نوزاد است؛ اما نباید آن را بهعنوان درمان، معیار سلامت یا نشانه قطعی رابطه عاطفی در نظر گرفت.
اگر مادری پس از زایمان یا پدری در روزهای اول احساس نزدیکی فوری با نوزاد نداشته باشد، به این معنا نیست که مشکلی در والدگری وجود دارد. خستگی، درد، اضطراب، تغییرات خلقی و دشواریهای مراقبت میتوانند این تجربه را تغییر دهند.
چه چیزی در تماس نزدیک با نوزاد واقعاً خطرناک است؟
خطر اصلی معمولاً از خودِ بوییدن نمیآید، بلکه به شرایطی مربوط است که همراه آن اتفاق میافتد. نوزادان، بهخصوص در هفتههای نخست و نوزادان نارس، در برابر برخی عفونتها آسیبپذیرترند و افراد بیمار نباید تماس نزدیک با صورت آنها داشته باشند.
- فردی که تب، سرفه، گلودرد، آبریزش بینی یا بیماری عفونی دارد، نباید نوزاد را ببوسد یا صورتش را نزدیک کند.
- تبخال فعال روی لب میتواند برای نوزاد خطرناک باشد؛ در این وضعیت تماس نزدیک و بوسیدن ممنوع است.
- پیش از لمس یا بغلکردن نوزاد، شستن دستها اهمیت بیشتری از رعایت تشریفات مربوط به بوییدن دارد.
- عطر، اسپری، دود سیگار، بخورهای غلیظ و روغنهای معطر را روی پوست، لباس یا اطراف محل خواب نوزاد استفاده نکنید.
- صورت نوزاد را نبوسید؛ بهویژه اگر فرد از وضعیت سلامت خود مطمئن نیست یا کودک نارس و بیمار است.
پوست و راههای تنفسی نوزاد حساس است و «طبیعی»بودن یک ماده سنتی، گیاهی یا معطر به معنی بیخطر بودن آن نیست. اگر پس از تماس با مادهای معطر، علائمی مانند قرمزی پوست، خسخس، سرفه یا بیقراری شدید دیده شد، ماده را از محیط دور کنید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
چطور بین احترام به باور خانواده و مراقبت علمی تعادل برقرار کنیم؟
لازم نیست برای رد یک خرافه، احساسات بزرگترهای خانواده را نادیده گرفت. میتوان توضیح داد که بوییدن کوتاه و بهداشتی خطری شناختهشده ندارد، اما تماس فرد بیمار، بوسیدن صورت و استفاده از مواد معطر واقعاً نیازمند احتیاط است.
اگر خانواده برای پیشگیری از چشمزخم نوزاد را کمتر در معرض جمع قرار میدهد، بهتر است این تصمیم با نیازهای واقعی کودک هماهنگ باشد: فضای شلوغ، دود، تماس دستهای شستهنشده و حضور افراد بیمار را محدود کنید، نه اینکه والد سالم را از در آغوش گرفتن و بوییدن آرام نوزاد بترسانید.
در مورد نوزاد نارس، کودک دارای بیماری زمینهای یا نوزادی که علائم غیرعادی دارد، نظر پزشک کودک بر هر توصیه شفاهی و سنت خانوادگی مقدم است. این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک نیست.
جمعبندی؛ بوییدن نوزاد با چه احتیاطی قابل قبول است؟
بوییدن نوزاد بهتنهایی نه عامل بیماری شناخته میشود و نه دلیل علمی برای چشمزخم دارد. تماس کوتاه و آرام از سوی فرد سالم، با دستهای تمیز و بدون عطر و دود، معمولاً مسئلهای ایجاد نمیکند. مراقبت واقعی یعنی دور نگهداشتن افراد بیمار، مواد معطر و بوسه از صورت نوزاد و توجه به شرایط خاص هر کودک.
