سلامت روان مردان پس از طلاق فقط به غمگینبودن یا نبودن آنها محدود نمیشود. پایان زندگی مشترک میتواند همزمان احساس فقدان، خشم، شرم، نگرانی مالی، تنهایی و ابهام درباره رابطه با فرزندان را به وجود آورد؛ بااینحال بسیاری از مردان بهدلیل فشارهای فرهنگی، کمتر درباره این تجربهها حرف میزنند.
واکنش هر مرد به طلاق متفاوت است. برخی مدتی بیحوصله و منزوی میشوند، بعضی خود را با کار یا رابطههای تازه سرگرم میکنند و گروهی نیز با تحریکپذیری، مصرف بیشتر مواد یا رفتارهای پرخطر ناراحتی خود را نشان میدهند. این نشانهها بهتنهایی تشخیص بیماری نیستند، اما اگر ادامهدار یا مختلکننده باشند، نباید نادیده گرفته شوند.
پس از طلاق، سلامت روان مردان با چه فشارهایی روبهرو میشود؟
طلاق فقط پایان یک رابطه عاطفی نیست؛ برنامه روزانه، نقش خانوادگی، وضعیت اقتصادی و تصویری را که فرد از آینده خود دارد هم تغییر میدهد. مردی که پیش از جدایی بخش بزرگی از هویت خود را در نقش همسر یا پدر تعریف کرده، ممکن است بعد از طلاق نداند جایگاه تازهاش را چگونه بسازد.
یکی از فشارهای رایج، از دستدادن تماس روزمره با فرزندان است. حتی زمانی که رابطه پدر و فرزند ادامه دارد، تغییر محل زندگی، برنامه ملاقات یا اختلاف بر سر تصمیمهای تربیتی میتواند احساس بیقدرتی و اضطراب ایجاد کند. این فشار نباید بهانهای برای درگیرکردن کودک در اختلافهای والدین شود.
نگرانی درباره هزینههای زندگی، مسکن، روندهای حقوقی و قضاوت اطرافیان نیز ممکن است بار روانی را بیشتر کند. در خانوادههایی که از مرد انتظار میرود همیشه «محکم» بماند، او شاید به جای درخواست کمک، خستگی و ترس خود را پنهان کند.
مردان ناراحتی بعد از طلاق را چگونه نشان میدهند؟
غم و اضطراب همیشه با گریه یا صحبتکردن آشکار نمیشوند. گاهی نزدیکان باید تغییر رفتار فرد را با وضعیت معمول او مقایسه کنند، نه اینکه فقط به ظاهر آرامش او توجه داشته باشند.
- کمشدن ارتباط با دوستان و خانواده یا بیعلاقگی به فعالیتهای همیشگی
- تحریکپذیری، عصبانیت سریع و درگیریهای بیشتر در خانه یا محل کار
- اختلال در خواب، تغییر شدید اشتها یا احساس خستگی مداوم
- کارکردن افراطی، بینظمی شدید یا ناتوانی در تمرکز
- افزایش مصرف الکل، مواد یا داروهای آرامبخش بدون نظر پزشک
- بیتفاوتی نسبت به بهداشت شخصی، مسئولیتهای کاری یا نیازهای فرزند
هیچکدام از این موارد بهتنهایی ثابت نمیکند که فرد دچار افسردگی یا اختلال اضطرابی شده است. ارزیابی چنین وضعیتی باید توسط روانشناس یا روانپزشک انجام شود و خوددرمانی، بهویژه با دارو یا مواد، میتواند شرایط را پیچیدهتر کند.
چرا پنهانکردن احساسات، سازگاری با طلاق را دشوارتر میکند؟
کنترل احساسات با سرکوب آنها یکی نیست. وقتی فرد فرصت امنی برای گفتوگو ندارد، ممکن است خشم به جای اندوه ظاهر شود یا اضطراب در قالب بیخوابی، پرخوری، کار افراطی و رفتارهای تکانشی خود را نشان دهد.
پنهانکاری همچنین تصمیمگیری را سختتر میکند. مردی که از نظر روانی فرسوده است، ممکن است در گفتوگوهای مربوط به فرزند، مسائل مالی یا توافقهای پس از جدایی زودتر عصبانی شود و تصمیمهایی بگیرد که بعداً به رابطههایش آسیب بزند. فاصلهگرفتن کوتاه برای آرامشدن مفید است، اما قطع کامل ارتباط یا واکنشهای انتقامجویانه معمولاً مسئله را حل نمیکند.
پذیرفتن سوگ رابطه به معنای مقصر دانستن خود یا همسر سابق نیست. فرد میتواند همزمان از پایان ازدواج ناراحت باشد، از برخی جنبههای زندگی مشترک خسته شده باشد و همچنان مسئولیت رفتار آینده خود را بپذیرد.
چه کارهایی به بازگشت تعادل روانی کمک میکند؟
هدف اولیه، ساختن یک زندگی کاملاً تازه نیست؛ بلکه برگرداندن چند پایه ساده و قابل کنترل به روزمره است. خواب منظم، غذای کافی، حرکت بدنی و ارتباط با دستکم یک فرد قابل اعتماد، بهتنهایی جای درمان را نمیگیرد اما میتواند از تشدید آشفتگی جلوگیری کند.
- برنامهای حداقلی برای روز داشته باشید. ساعت خواب و بیداری، وعدههای غذایی، کارهای ضروری و زمانی مشخص برای دیدار یا تماس با فرزند را روی کاغذ بنویسید.
- یک حلقه حمایت بسازید. لازم نیست جزئیات خصوصی جدایی برای همه تعریف شود؛ یک دوست، عضو خانواده یا مشاور آگاه میتواند نقطه شروع گفتوگو باشد.
- ارتباط با همسر سابق را هدفمند کنید. پیامها را تا حد امکان به موضوعهای ضروری، بهویژه امور فرزند، محدود و محترمانه نگه دارید و گفتوگوهای تنشزا را در زمان آرامتری ادامه دهید.
- از تصمیمهای بزرگ در اوج خشم یا ناامیدی فاصله بگیرید. تغییر شغل، شروع رابطه تازه، فروش دارایی یا قطع ارتباط با فرزند بهتر است با زمان کافی و مشورت انجام شود.
- کمک حرفهای را نشانه ضعف ندانید. رواندرمانی میتواند برای شناخت احساسات، مدیریت خشم، سازگاری با نقش پدرانه و تصمیمگیری پس از جدایی فضای امنی فراهم کند.
نقش خانواده در حمایت از مردی که طلاق گرفته است
خانواده میتواند بدون دخالتکردن در همه جزئیات، حضور قابل اتکایی داشته باشد. پرسش مشخصی مثل «این هفته خواب و غذا خوردنت چطور بوده؟» معمولاً از سؤال کلی «خوبی؟» پاسخ روشنتری میگیرد.
جملههایی مانند «مرد که گریه نمیکند»، «فراموشش کن» یا «فقط به فرزندت فکر کن» ممکن است احساس شرم و تنهایی را بیشتر کنند. بهتر است به جای پاککردن ناراحتی، آن را به رسمیت بشناسید و کمک عملی پیشنهاد دهید؛ برای نمونه، همراهی تا مرکز مشاوره، آمادهکردن غذا یا نگهداری از کودک در یک زمان مشخص.
حمایت به معنای تأیید هر رفتاری نیست. اگر فرد به همسر سابق، فرزند یا اطرافیان تهدید میکند، خشونت نشان میدهد یا تحت تأثیر مواد قرار دارد، اولویت با حفظ امنیت و کمکگرفتن از خدمات تخصصی و افراد مسئول است.
چه زمانی کمک تخصصی یا فوری لازم است؟
اگر بیخوابی، ناامیدی، انزوا، خشم، مصرف مواد یا ناتوانی در انجام مسئولیتها چند هفته ادامه پیدا کرد یا رو به تشدید بود، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک تصمیم مناسبی است. در صورت وجود بیماری جسمی، مصرف دارو یا تغییر شدید خلق، مشورت با پزشک نیز اهمیت دارد.
صحبت درباره مرگ، خداحافظی غیرعادی، بخشیدن وسایل مهم، جستوجوی راه آسیبزدن به خود یا تهدید مستقیم را باید جدی گرفت. در چنین موقعیتی فرد را تنها نگذارید، وسایل خطرناک را از دسترس دور کنید و از اورژانس یا خدمات فوری محل زندگی کمک بگیرید؛ در این وضعیت، وعده محرمانهماندن موضوع نباید مانع حفظ جان او شود.
این مطلب جایگزین تشخیص و درمان توسط متخصص سلامت روان نیست. اگر نشانهها شدید، مداوم یا همراه با خطر آسیب به خود و دیگران هستند، کمک حرفهای را به تأخیر نیندازید.
جمعبندی: مراقبت از سلامت روان مردان بعد از جدایی
طلاق میتواند برای مردان با سوگ، فشار اقتصادی، تغییر رابطه با فرزندان و دشواری در بیان احساسات همراه شود. سلامت روان مردان پس از طلاق زمانی بیشتر در معرض خطر قرار میگیرد که ناراحتی پشت سکوت، خشم، کار افراطی یا مصرف مواد پنهان بماند. توجه به تغییر رفتار، حفظ یک برنامه ساده، حمایت بدون قضاوت و مراجعه به متخصص، مسیر سازگاری را امنتر و واقعبینانهتر میکند.
