مهریه در زمان طلاق بهطور خودکار با صدور حکم طلاق از بین نمیرود و طلاق هم لزوماً به معنی پرداخت یکجای آن نیست. مقدار قابل مطالبه به نوع مهریه، رابطه زناشویی، توافق زوجین و توان مالی شوهر بستگی دارد.
اگر مهریه عندالمطالبه باشد، زن میتواند آن را جدا از درخواست طلاق مطالبه کند؛ اما در عمل، نحوه پرداخت ممکن است با توافق، پرداخت نقدی، تحویل سکه یا تقسیط قضایی انجام شود. برای تصمیم دقیق، باید عقدنامه، نوع طلاق و وضعیت مالی طرفین در کنار هم بررسی شود.
مهریه در زمان طلاق چگونه محاسبه میشود؟
اولین مرحله، مشخص کردن نوع مهریه در عقدنامه است. مهریه ممکن است سکه، وجه نقد، طلا، ملک یا مال دیگری باشد. اگر تعداد مشخصی سکه تعیین شده باشد، اصل بدهی بر مبنای همان تعداد است؛ افزایش یا کاهش قیمت بازار، تعداد سکههای مندرج در عقدنامه را تغییر نمیدهد.
در مهریهای که وجه رایج ایران تعیین شده است، مبلغ اسمی درجشده در عقدنامه معمولاً با شاخصهای رسمی تورم تعدیل میشود تا ارزش پول از زمان عقد تا زمان پرداخت محاسبه شود. این محاسبه با قیمت روز سکه تفاوت دارد و نباید مبلغ قدیمی عقدنامه را بدون تعدیل، رقم نهایی دانست.
اگر مهریه ملک، خودرو یا مال معین باشد، ارزشگذاری و امکان تحویل آن اهمیت پیدا میکند. اختلاف درباره مالکیت، مشخصات مال، قابلیت انتقال یا ارزش آن میتواند رسیدگی را پیچیده کند و در چنین مواردی مفاد دقیق سند ازدواج و مدارک مالکیت تعیینکننده است.
تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه هنگام طلاق
در مهریه عندالمطالبه، زن برای مطالبه اصل مهریه لازم نیست ابتدا ناتوانی مالی شوهر را ثابت کند. پس از مطالبه، زوج باید بدهی را بپردازد یا در صورت ناتوانی واقعی، برای اعسار و تقسیط اقدام کند.
در مهریه عندالاستطاعه، وصول مهریه به توانایی مالی زوج گره خورده است. بنابراین زن برای اجرای این نوع مهریه باید توان مالی شوهر یا وجود مال قابل وصول را نشان دهد. عبارت درجشده در عقدنامه و متن شروط مربوط به پرداخت، در تشخیص وضعیت نقش مهمی دارد.
عندالاستطاعه بودن مهریه به معنای بیاعتباری یا بخشیدهشدن آن نیست؛ فقط شرایط مطالبه و اثبات توانایی مالی را متفاوت میکند. همچنین نوع مهریه، مانع توافق طرفین برای پرداخت یا تسویه آن در زمان طلاق نیست.
قانون ۱۱۰ سکه چه اثری بر پرداخت مهریه دارد؟
۱۱۰ سکه، سقف تعیین مهریه نیست. زن میتواند مهریه بیشتری در عقدنامه داشته باشد، اما ضمانت اجرای قانونی نسبت به این مقدار یکسان نیست.
در چارچوب مقررات فعلی، درباره تا ۱۱۰ سکه، توانایی مالی زوج و ادعای اعسار او در روند رسیدگی اهمیت دارد. برای وصول مازاد بر ۱۱۰ سکه، زن باید توان مالی شوهر برای پرداخت آن بخش را اثبات کند؛ مثلاً وجود دارایی یا درآمد قابل توجه میتواند در این بررسی مؤثر باشد.
بنابراین ثبت مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه به معنای پرداخت فوری یا تضمین وصول کل آن نیست. از طرف دیگر، این برداشت هم نادرست است که مهریه بالاتر از ۱۱۰ سکه خودبهخود باطل میشود؛ اصل تعهد و امکان مطالبه آن، با شرایط قانونی مربوط بررسی میشود.
مهریه در طلاق توافقی، طلاق از طرف مرد و طلاق از طرف زن
در طلاق توافقی، زوجین درباره مقدار مهریهای که پرداخت، بخشیده یا تقسیط میشود توافق میکنند. این توافق باید دقیق باشد؛ برای نمونه، عبارتهایی مانند «بخشش مهریه» بدون تعیین تعداد سکه، مبلغ یا وضعیت باقیمانده میتواند بعداً محل اختلاف شود.
اگر مرد متقاضی طلاق باشد، اصل بر این است که باید تکلیف حقوق مالی زن، از جمله مهریه، روشن شود. پرداخت کامل، توافق بر تقسیط یا بخشش بخشی از مهریه میتواند در روند پرونده مطرح شود، اما صدور گواهی یا حکم طلاق بهتنهایی جایگزین توافق روشن درباره بدهی نیست.
در طلاقی که زن متقاضی آن است نیز صرفِ درخواست زن، مهریه را ساقط نمیکند. بااینحال در طلاق خلع یا توافقی، ممکن است زن در برابر جدایی، بخشی از مهریه یا تمام آن را بذل کند. مقدار بذل و شرایط رجوع یا عدم رجوع باید در رأی یا توافق رسمی بهروشنی درج شود.
رابطه زناشویی چه تغییری در مقدار مهریه ایجاد میکند؟
اگر طلاق پیش از وقوع رابطه زناشویی انجام شود، در حالت معمول زن مستحق نصف مهریه تعیینشده است. پس از وقوع رابطه زناشویی، اصل بر استحقاق تمام مهریه است؛ مگر اینکه زن یا طرفین درباره بخشی از آن توافق دیگری کرده باشند.
تشخیص این موضوع ممکن است در پروندههای اختلافی به مدارک، اظهارات طرفین و تصمیم مرجع رسیدگی وابسته باشد. به همین دلیل، نمیتوان صرفاً بر اساس زمان ثبت دادخواست طلاق، مقدار نهایی مهریه را تعیین کرد.
مهریه از چه راهی مطالبه و پرداخت میشود؟
مطالبه مهریه معمولاً از دو مسیر انجام میشود: اجرای ثبت بر اساس سند ازدواج و دادگاه خانواده. انتخاب مسیر به شرایط پرونده، وجود مال قابل توقیف، نوع مهریه و هدف زن از مطالبه بستگی دارد. ثبت دادخواست یا درخواست اجرا، با پرداخت واقعی مهریه یکی نیست و ممکن است مراحل شناسایی و وصول اموال ادامه پیدا کند.
پس از مطالبه، اگر زوج توان پرداخت یکجا نداشته باشد، میتواند دادخواست اعسار بدهد. دادگاه برای تصمیمگیری، وضعیت درآمد، حسابها، املاک، خودرو، هزینههای ضروری و قرائن مربوط به معاملات یا انتقال دارایی را بررسی میکند.
نتیجه رسیدگی ممکن است پرداخت یکجای بدهی، تعیین پیشقسط و اقساط دورهای یا رد اعسار باشد. اگر زوج اقساط تعیینشده را نپردازد، زن میتواند مطابق مقررات، اجرای حکم و ضمانتهای قانونی مربوط به محکومیت مالی را پیگیری کند.
- عقدنامه و شروط درجشده در آن را پیش از هر توافقی دقیق بخوانید.
- در توافق طلاق، تعداد سکه یا مبلغ، زمان پرداخت، نحوه تحویل و وضعیت باقیمانده مهریه را صریح بنویسید.
- رسید پرداخت یا اقرار به دریافت را رسمی و قابل استناد تنظیم کنید.
- برای ادعای اعسار، مدارک واقعی درآمد و هزینهها اهمیت دارد و پنهانکردن دارایی میتواند پیامد حقوقی داشته باشد.
جمعبندی: محاسبه مهریه در زمان طلاق به نوع مال یا مبلغ مندرج در عقدنامه، عندالمطالبه یا عندالاستطاعه بودن، وقوع رابطه زناشویی و توافق طرفین بستگی دارد. ۱۱۰ سکه سقف مهریه نیست، اما برای وصول مازاد بر آن، اثبات توانایی مالی زوج اهمیت بیشتری پیدا میکند. چون جزئیات پروندهها متفاوت است، متن عقدنامه و توافق طلاق باید پیش از امضا توسط وکیل یا مشاور حقوقی بررسی شود.
