طلاق از طرف مرد بدون امضای رضایت همسر نیز قابل درخواست است، اما به این معنا نیست که مرد میتواند با مراجعه مستقیم به دفترخانه، ازدواج را یکطرفه پایان دهد. او باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی اقدام کند، روند رسیدگی دادگاه خانواده و مشاوره را طی کند و تکلیف حقوق مالی زن و وضعیت فرزندان را روشن سازد.
در این نوع پرونده، دادگاه معمولاً درباره مهریه، نفقه، اجرتالمثل کارهای انجامشده در زندگی مشترک، شرط تنصیف دارایی در صورت وجود شرایط آن و سایر حقوق قانونی تصمیم میگیرد. بنابراین اختلاف اصلی فقط اصل طلاق نیست؛ نحوه تعیین و پرداخت تعهدات مالی و اجرای رأی نیز اهمیت دارد.
طلاق از طرف مرد بر اساس چه قانونی انجام میشود؟
بر اساس ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، مرد میتواند با رعایت شرایط مقرر در قانون، از دادگاه تقاضای طلاق همسرش را مطرح کند. این اختیار به معنی حذف نقش دادگاه نیست؛ طلاق باید با تشریفات قضایی انجام شود و ثبت آن بدون ارائه مجوز قانونی دادگاه امکانپذیر نیست.
اگر زن با طلاق موافق نباشد، مخالفت او بهتنهایی مانع همیشگی رسیدگی نمیشود، اما پرونده ممکن است طولانیتر شود. دادگاه باید حقوق قانونی زن را تعیین کند و پس از مشخصشدن وضعیت مالی و سایر موضوعات، درباره امکان ثبت طلاق تصمیم بگیرد.
مراحل اقدام برای طلاق از طرف مرد
- ثبت دادخواست: مرد ابتدا از طریق یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست صدور گواهی عدم امکان سازش را ثبت میکند. مشخصات زوجین، اطلاعات ازدواج و خواستههای مرتبط با پرونده در دادخواست درج میشود.
- ارجاع به مشاوره و تلاش برای سازش: پرونده معمولاً به مراکز مشاوره خانواده ارجاع میشود تا امکان ادامه زندگی مشترک بررسی شود. نتیجه این مرحله در روند رسیدگی دادگاه اثر دارد، اما مشاوره بهتنهایی جایگزین رأی دادگاه نیست.
- رسیدگی دادگاه خانواده: دادگاه اظهارات طرفین، گزارش مشاوره و وضعیت حقوق مالی و فرزندان را بررسی میکند. در صورت نیاز، موضوعاتی مانند پرداخت نفقه، حضانت و ملاقات فرزندان نیز تعیین تکلیف میشود.
- صدور گواهی عدم امکان سازش: اگر دادگاه شرایط قانونی را احراز کند، گواهی عدم امکان سازش صادر میشود. این گواهی مجوز مراجعه به دفتر رسمی طلاق است و با حکم طلاق یکسان نیست؛ تفاوت آن در نوع درخواست و آثار فرایند رسیدگی است.
- تعیین تکلیف حقوق مالی زن: دادگاه میزان حقوق مالی قابل مطالبه را مشخص میکند. پرداخت، توافق درباره نحوه پرداخت، یا صدور حکم اعسار و تقسیط میتواند در امکان ثبت طلاق نقش داشته باشد.
- مراجعه به دفترخانه و ثبت طلاق: پس از قطعیشدن تصمیم و فراهمشدن شرایط قانونی، زوجین به دفتر رسمی طلاق مراجعه میکنند. اگر زن برای ثبت طلاق حاضر نشود، در شرایطی که قانون و مفاد رأی اجازه دهد، دفترخانه میتواند با سازوکار پیشبینیشده در رأی دادگاه مراحل ثبت را ادامه دهد.
در طلاق از طرف مرد، تکلیف مهریه و حقوق مالی زن چیست؟
مرد نمیتواند صرفاً با اعلام تمایل به جدایی، حقوق مالی زن را نادیده بگیرد. دادگاه در رأی خود موضوعاتی مانند مهریه، نفقه معوقه، نفقه ایام عده در موارد قابل مطالبه، اجرتالمثل ایام زوجیت یا نحله، و شرط تنصیف دارایی را بررسی میکند.
شرط تنصیف دارایی فقط زمانی قابل بررسی است که در سند ازدواج درج شده باشد و شرایط مندرج در همان شرط، از جمله نحوه پایانیافتن زندگی مشترک، وجود داشته باشد. این مبلغ خودکار و در همه پروندهها قابل مطالبه نیست و تشخیص آن به مفاد سند و نظر دادگاه بستگی دارد.
اگر مرد توان پرداخت یکجای مبلغ تعیینشده را نداشته باشد، میتواند دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه و تقسیط بدهد. ارائه ادعا بهتنهایی کافی نیست و دادگاه با توجه به درآمد، دارایی، هزینههای زندگی و مدارک ارائهشده درباره آن تصمیم میگیرد.
آیا برای طلاق از طرف مرد، حضور یا امضای زن ضروری است؟
برای شروع دادخواست، حضور و رضایت زن ضروری نیست. با این حال، زن طرف پرونده است و میتواند در جلسات حاضر شود، درباره حقوق مالی خود دفاع کند، مدارک ارائه دهد و در مهلت قانونی نسبت به تصمیم دادگاه اعتراض کند.
در مرحله ثبت نیز غیبت زن همیشه به معنای توقف قطعی پرونده نیست. اگر رأی دادگاه قطعی شده باشد و شرایط مقرر در آن رعایت شود، ممکن است ثبت طلاق از طریق نمایندهای که برای اجرای رأی تعیین شده انجام شود. جزئیات این موضوع به متن رأی، نوع طلاق و وضعیت ابلاغ بستگی دارد.
وضعیت حضانت و هزینه فرزندان بعد از طلاق
طلاق مرد بهخودیخود حضانت را به یکی از والدین واگذار نمیکند. دادگاه باید درباره حضانت، حق ملاقات، نفقه فرزندان و هزینههای ضروری آنان تصمیم بگیرد و معیار اصلی، مصلحت کودک است.
حضانت با ولایت قهری یکسان نیست. حتی اگر حضانت به مادر یا پدر سپرده شود، موضوع نمایندگی قانونی و تصمیمهای مهم مربوط به کودک قواعد جداگانهای دارد. به همین دلیل، بهتر است خواستههای مربوط به فرزندان از ابتدا در پرونده مطرح و در رأی دادگاه بهطور روشن مشخص شود.
مهلت اعتبار گواهی و نکاتی که قبل از اقدام باید بدانید
گواهی عدم امکان سازش مهلت اعتبار دارد و دفترخانه باید در بازه قانونی مقرر برای ثبت طلاق اقدام کند. اگر در این مهلت مراجعه نشود یا شرایط اجرای گواهی فراهم نباشد، ممکن است نیاز به پیگیری دوباره یا بررسی اعتبار تصمیم قضایی وجود داشته باشد.
- اصل سند ازدواج و مدارک هویتی را برای ثبت دادخواست آماده کنید.
- پیش از اقدام، درباره داراییها، بدهیها و شرطهای درجشده در عقدنامه اطلاعات دقیق جمعآوری کنید.
- موضوع حضانت، ملاقات و هزینه فرزندان را به توافق شفاهی محدود نکنید و بخواهید در رأی یا توافق رسمی درج شود.
- اگر ادعای ناتوانی مالی دارید، مدارک درآمد، اموال و هزینههای ضروری را منظم ارائه کنید.
- مهلت اعتراض و اعتبار گواهی صادرشده را از شعبه رسیدگیکننده یا دفتر خدمات قضایی پیگیری کنید.
جزئیات پرونده ممکن است با توجه به وجود فرزند، نوع اموال، شرطهای عقدنامه، دعاوی همزمان و اعتراض هر یک از طرفین تغییر کند. این مطلب جایگزین مشاوره اختصاصی وکیل یا بررسی اسناد پرونده نیست.
جمعبندی: طلاق از طرف مرد از نظر قانونی بدون رضایت همسر قابل درخواست است، اما تنها از مسیر دادگاه خانواده و پس از تعیین تکلیف حقوق مالی زن و وضعیت فرزندان به ثبت میرسد. ثبت دادخواست، مشاوره، رسیدگی قضایی، قطعیشدن تصمیم و مراجعه به دفترخانه، مراحل اصلی این فرایند هستند.
