نحله چیست و چه زمانی به زن تعلق میگیرد؟ نحله مبلغی است که در برخی پروندههای طلاق، برای جبران کارهایی که زن در طول زندگی مشترک در خانه انجام داده اما شرعاً وظیفه او نبوده، تعیین میشود. این مبلغ نرخ ثابت ندارد و بهصورت خودکار به هر زنی که طلاق میگیرد تعلق نمیگیرد.
نحله معمولاً زمانی مطرح میشود که طلاق به درخواست شوهر باشد و دادگاه، تقصیر زن در انجام وظایف همسری یا سوءرفتار او را علت طلاق تشخیص ندهد. همچنین نحله در بسیاری از پروندهها زمانی بررسی میشود که شرایط لازم برای تعیین اجرتالمثل ایام زوجیت احراز نشده باشد.
شرایط تعلق نحله به زن در پرونده طلاق
مقررات مربوط به نحله در تبصره ۶ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق آمده است. بر اساس این مقررات، دادگاه برای بررسی این حق مالی، چند موضوع اساسی را در کنار هم میسنجد:
- طلاق به درخواست شوهر مطرح شده باشد؛
- درخواست طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوءاخلاق و رفتار او نباشد؛
- زن در دوران زندگی مشترک کارهایی انجام داده باشد که شرعاً بر عهده او نبوده است؛
- شرایط تعیین اجرتالمثل برای آن کارها فراهم نشده باشد یا دادگاه اجرتالمثل را قابل تعیین نداند.
وجود اختلاف خانوادگی یا صرفِ طولانی بودن زندگی مشترک بهتنهایی برای دریافت نحله کافی نیست. تصمیم نهایی به محتوای پرونده، علت طلاق و تشخیص دادگاه بستگی دارد.
تفاوت نحله و اجرتالمثل چیست؟
اجرتالمثل و نحله هر دو ممکن است به کارهای انجامشده توسط زن در خانه مربوط باشند، اما مبنای محاسبه آنها یکسان نیست. در اجرتالمثل، دادگاه معمولاً بررسی میکند که زن چه کارهایی انجام داده، آیا انجام آن کارها شرعاً وظیفه او نبوده و آیا آنها را بدون قصد رایگان انجام دادن به درخواست شوهر انجام داده است یا نه.
برای تعیین اجرتالمثل، موضوع معمولاً به کارشناس ارجاع میشود و نوع کار، مدت انجام آن و عرف دستمزد میتواند در ارزیابی اثر داشته باشد. اما نحله بیشتر مبلغی است که دادگاه با توجه به سنوات زندگی مشترک، نوع کارهای انجامشده و توان مالی شوهر تعیین میکند؛ بنابراین مانند اجرتالمثل، الزاماً بر پایه دستمزد دقیق هر کار محاسبه نمیشود.
به زبان ساده، اجرتالمثل بر ارزش عرفی کار و شرایط قانونی آن تکیه دارد، اما نحله مبلغی جبرانی و وابسته به تشخیص دادگاه است که در صورت فراهم نبودن شرایط اجرتالمثل ممکن است مطرح شود. برای یک دوره و یک کار واحد، معمولاً نمیتوان انتظار دریافت همزمان هر دو مبلغ را داشت.
چه کارهایی ممکن است در بررسی نحله مورد توجه قرار بگیرد؟
کارهای خانه فقط به آشپزی یا نظافت محدود نیستند. دادگاه ممکن است با توجه به ادعاهای زن و شواهد موجود، نوع و استمرار کارهایی مانند موارد زیر را بررسی کند:
- آشپزی، نظافت و شستوشوی لباسها؛
- مراقبت از فرزندان و انجام امور مربوط به آنها؛
- خرید و اداره امور روزمره خانه؛
- پذیرایی از مهمانان یا انجام کارهای متعارف خانوادگی؛
- همکاری مستمر در امور منزل یا فعالیتهایی که به درخواست شوهر انجام شده است.
این فهرست به معنای تعلق قطعی نحله بابت هر یک از این کارها نیست. میزان مشارکت زن، مدت زندگی مشترک، وضعیت خانوادگی، شواهد پرونده و تشخیص قاضی در نتیجه اثر میگذارد. همچنین کارهایی که زن بهعنوان شغل مستقل و با دستمزد انجام داده، لزوماً در چارچوب نحله قرار نمیگیرند.
مبلغ نحله چطور تعیین میشود؟
قانون برای نحله مبلغ حداقلی یا فرمول عددی مشخصی تعیین نکرده است. به همین دلیل نمیتوان از قبل رقم قطعی آن را بر اساس تعداد سالهای ازدواج یا تعداد فرزندان اعلام کرد.
دادگاه معمولاً مجموعهای از عوامل را در نظر میگیرد، از جمله:
- مدت زندگی مشترک و تعداد سالهایی که زن کارهای مورد ادعا را انجام داده است؛
- نوع، حجم و استمرار کارهای انجامشده در خانه؛
- شرایط اقتصادی و توان مالی شوهر؛
- وضعیت خانوادگی و کیفیت زندگی مشترک؛
- مدارک، اظهارات طرفین و سایر قرائن قابل بررسی در پرونده.
بنابراین دو پرونده با مدت ازدواج مشابه ممکن است به نتیجه مالی یکسانی نرسند. توان مالی شوهر نیز فقط به ادعای او یا زن محدود نمیشود و دادگاه ممکن است وضعیت درآمد، دارایی و شرایط کلی مالی را بررسی کند.
نحله در روند طلاق چگونه پیگیری میشود؟
زن باید مطالبه حقوق مالی خود را در جریان رسیدگی به طلاق مطرح کند و نمیتوان فرض کرد دادگاه بدون طرح موضوع، حتماً مبلغی را بهعنوان نحله تعیین میکند. بسته به نوع پرونده، این درخواست ممکن است در دادخواست، جلسه رسیدگی یا روند تعیین تکلیف حقوق مالی زوجه مطرح شود.
مدارکی مانند سند ازدواج، اطلاعات مربوط به مدت زندگی مشترک، اسناد مالی و شواهدی درباره انجام کارهای خانه میتواند به روشن شدن موضوع کمک کند. با این حال، نحله صرفاً با ارائه فهرستی از کارهای خانه ثابت نمیشود و شرایط قانونی طلاق نیز باید بررسی شود.
اگر طلاق توافقی باشد یا زن خودش درخواست طلاق داده باشد، نتیجه با پروندهای که شوهر خواهان طلاق است یکسان نیست. در چنین وضعیتهایی، توافق کتبی زوجین و علت حقوقی طلاق اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین بهتر است متن توافق و آثار آن بر سایر حقوق مالی، پیش از امضا دقیق بررسی شود.
جمعبندی: نحله چیست و چه زمانی به زن تعلق میگیرد؟
نحله مبلغی بدون نرخ ثابت برای جبران بخشی از کارهای غیرواجب زن در خانه است که ممکن است در پرونده طلاق به درخواست شوهر مطرح شود؛ مشروط بر اینکه طلاق ناشی از تخلف یا سوءرفتار زن نباشد و شرایط تعیین اجرتالمثل فراهم نشده باشد. نحله خودکار نیست و مبلغ آن با توجه به مدت زندگی مشترک، نوع کارها و توان مالی شوهر تعیین میشود. برای ارزیابی دقیق هر پرونده، علت طلاق و مفاد درخواستهای مالی باید جداگانه بررسی شود.
