اولتراسوند درمانی یکی از روش‌های کمکی در فیزیوتراپی است که با استفاده از امواج صوتیِ خارج از محدوده شنوایی انسان، انرژی را به بافت‌های زیر پوست منتقل می‌کند. فیزیوتراپیست ممکن است از این روش برای کاهش برخی دردها، افزایش موقت انعطاف‌پذیری بافت یا کمک به اجرای بهتر تمرین‌ها استفاده کند.

این دستگاه با سونوگرافی تشخیصی یکی نیست و تصویر داخلی بدن تولید نمی‌کند. همچنین اولتراسوند درمانی برای همه مشکلات عضلانی‌اسکلتی ضروری یا مؤثر نیست و انتخاب آن باید بر اساس تشخیص، وضعیت بافت و هدف برنامه توان‌بخشی انجام شود.

اولتراسوند درمانی چگونه اثر می‌کند؟

دستگاه، امواج فراصوت را از طریق یک سری مخصوص و ژل رسانا به پوست منتقل می‌کند. فیزیوتراپیست سری دستگاه را به‌طور مداوم روی ناحیه موردنظر حرکت می‌دهد تا انرژی در یک نقطه متمرکز نشود.

این امواج می‌توانند دو اثر کلی داشته باشند: اثر گرمایی که با افزایش کنترل‌شده دمای بافت ممکن است کش‌پذیری آن را موقتاً بیشتر کند، و اثر غیرگرمایی که به نوسان‌های بسیار ریز در محیط بافت مربوط است. شدت، فرکانس، مدت و روش استفاده باید توسط متخصص تنظیم شود؛ احساس گرمای بیشتر به‌تنهایی نشانه اثرگذاری بهتر نیست.

کاربرد امواج فراصوت در فیزیوتراپی چیست؟

کاربرد اولتراسوند درمانی به نوع آسیب و مرحله توان‌بخشی بستگی دارد. در برخی برنامه‌ها ممکن است برای نواحی دچار سفتی، درد یا آسیب بافت نرم در نظر گرفته شود، اما معمولاً به‌عنوان بخشی از درمان استفاده می‌شود، نه جایگزین همه روش‌های فیزیوتراپی.

  • کمک به کاهش کوتاه‌مدت درد یا احساس گرفتگی در بعضی مشکلات بافت نرم
  • آماده‌کردن برخی بافت‌ها برای کشش، حرکت یا تمرین درمانی
  • کمک به مدیریت بعضی آسیب‌های تاندونی، رباطی یا عضلانی، در صورت تشخیص فیزیوتراپیست
  • استفاده در برخی برنامه‌های توان‌بخشی پس از آسیب، زمانی که روش برای مرحله ترمیم مناسب باشد

شواهد اثربخشی این روش برای همه بیماری‌ها یکسان نیست. ممکن است درد پس از چند جلسه کمتر شود، اما چنین تغییری لزوماً به معنی ترمیم کامل بافت نیست و نمی‌توان نتیجه یک فرد را به فرد دیگر تعمیم داد.

جلسه اولتراسوند درمانی چگونه انجام می‌شود؟

  1. فیزیوتراپیست پوست و ناحیه دردناک را بررسی می‌کند و هدف استفاده از دستگاه را توضیح می‌دهد.
  2. مقدار مناسبی ژل روی پوست قرار می‌گیرد تا انتقال امواج بهتر انجام شود.
  3. سری دستگاه با فشار ملایم و حرکت پیوسته روی ناحیه درمان حرکت داده می‌شود.
  4. پس از پایان کار، ژل پاک می‌شود و معمولاً تمرین، کشش یا روش دیگری از توان‌بخشی ادامه پیدا می‌کند.

در طول کار نباید درد تیز، سوزش شدید یا گرمای آزاردهنده وجود داشته باشد. اگر چنین حسی ایجاد شد، همان لحظه اطلاع دهید تا تنظیمات بررسی یا درمان متوقف شود.

تفاوت اولتراسوند درمانی با سونوگرافی تشخیصی چیست؟

سونوگرافی تشخیصی برای ایجاد تصویر از اندام‌ها و بافت‌های داخل بدن به کار می‌رود، اما اولتراسوند درمانی برای انتقال انرژی صوتی به بافت و ایجاد یک اثر درمانی احتمالی طراحی شده است. بنابراین دستگاه درمانی قرار نیست تصویر تاندون، عضله یا مفصل را به پزشک نشان دهد.

این روش با شاک‌ویو‌تراپی هم یکی نیست. شاک‌ویو از امواج ضربه‌ای با ویژگی و شدت متفاوت استفاده می‌کند و معمولاً برای شرایط مشخصی مانند برخی مشکلات مزمن تاندونی بررسی می‌شود.

چه زمانی اولتراسوند درمانی مناسب نیست؟

پیش از شروع، فیزیوتراپیست باید از بارداری، سابقه سرطان، اختلال حس، مشکلات گردش خون، عفونت پوستی، لخته خونی و بیماری‌های مهم فرد آگاه باشد. معمولاً از تاباندن امواج روی چشم، بیضه، مغز، محل تومور فعال و برخی نواحی حساس یا در حال رشد پرهیز می‌شود.

همچنین استفاده از این روش روی ناحیه‌ای که حس آن کاهش یافته، می‌تواند خطر سوختگی یا آسیب ناشی از گرمای بیش از حد را بیشتر کند؛ چون فرد ممکن است نتواند ناراحتی را به‌موقع تشخیص دهد. وجود پیچ، پروتز یا وسیله فلزی به‌تنهایی پاسخ یکسانی برای همه موقعیت‌ها ندارد و محل و نوع آن باید بررسی شود.

این توضیحات جایگزین معاینه و نظر پزشک یا فیزیوتراپیست نیست. اولتراسوند درمانی را نباید خودسرانه یا صرفاً به دلیل شنیدن نام آن در تبلیغات انتخاب کرد؛ تشخیص علت درد و طراحی برنامه تمرینی، بخش اصلی درمان است.

جمع‌بندی: اولتراسوند درمانی چه جایگاهی دارد؟

اولتراسوند درمانی روشی غیرتهاجمی برای انتقال امواج فراصوت به بافت‌های بدن است که ممکن است در بعضی برنامه‌های فیزیوتراپی به کاهش درد، افزایش موقت انعطاف‌پذیری یا آماده‌سازی برای تمرین کمک کند. اثر آن به بیماری، مرحله آسیب و تنظیمات دستگاه وابسته است و درمان قطعی همه مشکلات عضلانی‌اسکلتی به شمار نمی‌رود. بهترین نتیجه زمانی به دست می‌آید که این روش، در صورت مناسب‌بودن، کنار تمرین درمانی و برنامه توان‌بخشی فردی قرار گیرد.